Foto: Studio Anne Post

Foto: Studio Anne Post

Foto: Lees Simpel

Foto: Digitaal Toegankelijk

Schrijf Simpel
De app is inmiddels 200.000 keer gedownload, zegt Hester. ‘En er zijn zo’n anderhalf miljoen teksten versimpeld. Maar eigenlijk is het natuurlijk belachelijk dat je mensen een app moet geven om brieven te snappen. Dat zou niet nodig zijn als de brieven begrijpelijk waren geschreven. Om professionals en instanties daarbij te helpen, hebben we inmiddels ook de website Schrijf Simpel ontwikkeld. Daar kan iedereen die brieven schrijft gratis een tekst uploaden of plakken. Dan krijg je meteen een herschreven versie in begrijpelijke taal. De tool vertelt je ook wat er is veranderd, en waarom, en geeft schrijftips. Onder andere de gemeente Den Haag maakt gebruik van Schrijf Simpel.’

De gratis app Lees Simpel is gericht op “eindgebruikers”: mensen die moeite hebben met lezen en schrijven. Dat zijn er in Nederland drie miljoen, zo vertelt Hester Benedictus, bedenker van de app en oprichter van Stichting Lees Simpel.

Hoe werkt het?
Hester ontwikkelde Lees Simpel tijdens een AI-hackaton in 2023. Hoe werkt de app? Gebruikers downloaden deze in de App Store of Play Store. Vervolgens maakt de lezer met z’n telefoon een foto van een moeilijke brief. De app geeft een samenvatting van de inhoud in begrijpelijke taal. Lees Simpel kan deze samenvatting ook voorlezen. En desgewenst vertalen naar het Engels, Arabisch, Turks, Oekraïens, Pools of Bulgaars.
De app is AVG-proof. ‘Gebruikers hoeven geen account aan te maken, we zien de inhoud van de brief niet en slaan deze niet op onze servers op. Ook worden de brieven niet gebruikt om het achterliggende AI-taalmodel te trainen’, aldus Hester.

Inzet in bibliotheken
In de bibliotheeksector toonden met name POI’s direct interesse in de app, blikt Hester terug. ‘Zij waren enthousiast en zo is het balletje gaan rollen. Tegenwoordig gebruiken diverse bibliotheken de Lees Simpel app. Zo helpt de app bezoekers en vrijwilligers van IDO’s met het begrijpen van brieven. Maar ook bij Taalhuizen, in cursussen NT1 en NT2, wordt de app toegepast. En soms bij cursussen op het gebied van digitale vaardigheden.’

Tolkie

Foto: Lees Simpel

Slimme taalhulp: AI-tools voor laaggeletterden

Met de opkomst van AI zijn er nieuwe mogelijkheden ontstaan om mensen die moeite hebben met lezen en schrijven te helpen. In dit artikel laten we drie (mede)ontwikkelaars van softwaretoepassingen aan het woord. Op de volgende pagina (12) staan we stil bij de ervaringen van gebruikers van dergelijke AI-tools: vier bibliotheken en een POI.

Tekst: Femke van den Berg • foto's: zie credits langs de zijkant

Ook laaggeletterden surfen op internet en krijgen brieven van instanties. Dus is het noodzakelijk dat belangrijke informatie – zowel online als offline – ook beschikbaar is in begrijpelijke taal. Waarbij begrijpelijk iets anders is dan eenvoudig’, zegt communicatie- en marketingdeskundige Laurens van den Berg. ‘Denk maar aan een gedicht. Dat kan bestaan uit korte zinnen met simpele woorden en toch onbegrijpelijk zijn. Of mensen een tekst snappen, wordt namelijk niet alleen bepaald door de woorden. Maar ook door opbouw en context.’

Leeshulp en Schrijfhulp
Vier jaar terug richtte Laurens, samen met datajournalist Jeroen van den Nieuwenhof, de sociale onderneming Tolkie op. Deze ontwikkelde een Leeshulp en een Schrijfhulp, gericht op organisaties. ‘Zij kunnen deze tools gebruiken om hun online informatie voor laaggeletterden begrijpelijker te maken’, vertelt Laurens.

De Leeshulp is een plug-in die organisaties op hun website, intranet of klantportaal kunnen zetten. Met één druk op de knop krijgen lezers uitleg bij moeilijke woorden of een simpele versie van een webpagina. Ook kunnen teksten worden verduidelijkt met beelden, heeft Tolkie een voorleesfunctie en kan de app webteksten vertalen in ongeveer veertig talen. Via een QR-code kan de Leeshulp eventueel ook toegevoegd worden aan papieren brieven en folders.
De Schrijfhulp is een Word- of browserplug-in die teksten automatisch kan herschrijven naar eenvoudigere niveaus. ‘Lees- en Schrijfhulp gebruiken allebei AI, draaien op Europese servers en voldoen aan de AVG’, aldus Laurens.
Bij de inhoud en vormgeving van Tolkie zijn laaggeletterden nauw betrokken. ‘We benaderen deze doelgroep onder meer via ROC’s, Stichting ABC én de Taalcafés van bibliotheken.’

Gebruikers
Tolkie werkt inmiddels voor zo’n driehonderd organisaties, waaronder omroepen, gemeenten, woningcorporaties, Kamer van Koophandel en Nationale Ombudsman. ‘Dagelijks wordt Tolkie tienduizenden keren gebruikt’, zegt Laurens.

Tolkie-medewerkers geven ook trainingen over ‘begrijpelijk schrijven’, onder meer in bibliotheken. ‘Vorig jaar hebben we bijvoorbeeld trainingen verzorgd in alle Utrechtse bibliotheekvestigingen.’
Met een aantal bibliotheken is Tolkie bovendien in gesprek over het gebruik van de Tolkie Schrijfhulp, vervolgt Laurens. ‘Daarbij geven we ook aan dat wij teksten altijd kunnen voorleggen aan een representatieve steekproef van vijftig laaggeletterden, die er binnen vijf dagen feedback op geven. Wij hechten veel waarde aan gebruikerstesten, die we onder meer regelmatig houden op bibliotheeklocaties.’

Digitaal Toegankelijk

Lees Simpel

Gebruikerstesten worden vaak begeleid door de sociale onderneming Digitaal Toegankelijk, vertelt Talissa van der Weide-Oude Bennink. Zij zet zich al ruim tien jaar in voor begrijpelijke (online) communicatie, tegenwoordig als teamleider Duidelijke Taal bij de genoemde onderneming. ‘Deze werkt aan een digitale wereld die voor iedereen toegankelijk is. In onze onderzoeken en adviestrajecten verbinden we digitale toegankelijkheid altijd met heldere taal’, zegt Talissa. ‘Die twee hangen immers samen. Een technisch goed toegankelijke website is pas écht bruikbaar als de informatie helder en begrijpelijk is.’

Testen
Talissa vertelt dat zij regelmatig webpagina’s en brieven voorlegt aan verschillende laaggeletterde doelgroepen, voor een check op begrijpelijkheid. ‘Zo hebben we onlangs in de bibliotheek van Enschede teksten van een welzijnsorganisatie laten beoordelen door nieuwkomers, dus mensen die nog niet zo lang in Nederland zijn. Zulke sessies met ervaringsdeskundigen leveren altijd waardevolle verbeterpunten op.’

Schrijfhulp
De gesignaleerde verbeterpunten kunnen organisaties meenemen bij het (her)schrijven van teksten. Daarbij kunnen ze desgewenst ook AI-tools inzetten. Talissa raadt met name de Tolkie Schrijfhulp aan, die mede ontwikkeld is door Digitaal Toegankelijk. ‘Deze plug-in kan niet alleen ingewikkelde teksten van (semi)overheden met een muisklik omzetten naar begrijpelijke taal, maar geeft de schrijver ook feedback op moeilijke woorden en de structuur van de tekst’, legt Talissa uit. Gebruikers zijn heel positief over de Schrijfhulp, gaat ze verder. ‘En als er toch correcties nodig zijn, voeren we die uiteraard snel door.’

Niet zaligmakend
Talissa benadrukt dat AI-tools weliswaar fijne hulpmiddelen kunnen zijn, maar dat ze zelden dé oplossing zijn voor bibliotheekorganisaties. ‘Zo begint lezersgericht schrijven al vóórdat je gaat schrijven. Dan denk je immers al na over wie je lezers zijn en hoe je de boodschap overbrengt.’ Ze benadrukt dat het belangrijk is dat bibliotheekmedewerkers kennis hebben van begrijpelijke taal, en/of getraind worden in het gebruik hiervan. ‘Digitaal Toegankelijk verzorgt dergelijke trainingen, soms in opdracht van Tolkie.’

Tot slot benadrukt Talissa dat blijvende aandacht voor begrijpelijke en toegankelijke (online) teksten essentieel is. ‘Idealiter zit die aandacht verankerd in alle processen én in de organisatiecultuur.’