Meer informatie

AlgoRobin is ontstaan uit de samenwerking tussen Loki's Loop (onderdeel van University of Washington Center for an Informed Public), Jisca Harder (Universiteit van Amsterdam), Sanne van ’t Slot (Probiblio) en OCLC.

Voor de zorgvuldigheid wordt nog een onderscheid gemaakt tussen desinformatie (doelbewust verspreide misleidende en schadelijke informatie/expres geproduceerd nepnieuws om meningen te beïnvloeden) en misinformatie (nieuws dat per ongeluk een fout bevat of niet goed wordt begrepen).

AlgoRobin is voor bibliotheken te gebruiken bij onder meer mediawijsheid-weken, schoolbezoeken of jongerenactiviteiten. De spelmaterialen en handleidingen zijn digitaal en kosteloos beschikbaar via https://connect.oclc.org/nl/misinformatie-escape-room-algorobin

Even linken naar het dagelijks leven van Renée. Is zij zelf weleens gevallen in de kuil van online misleiding?

‘We worden voortdurend gemanipuleerd, dus ook ik. Daarvan ben ik me zeker bewust. Door mijn werk en speciaal door dit project ben ik nu nog meer met misinformatie bezig. In mijn privéleven ben ik niet zo actief op social media. Toch merk ik wel degelijk de invloed van algoritmes. Toen ik vorig jaar een tijdje de rechtszaak volgde tussen de twee Amerikaanse acteurs Justin Baldoni and Blake Lively, kreeg ik steeds meer content hierover. Eerst vanuit het perspectief van de ene acteur. En later, nadat ik bewust een tijdje niets in die richting had gezocht, vanuit het standpunt van de andere. Het ligt er maar nét aan waar je – soms per ongeluk – op klikt en wat je te zien krijg. Als je je hiervan bewust bent, ben je al een flinke stap op de goede weg. Ik wil het overigens liever niet zo omschrijven dat mensen “erin trappen” als ze misinformatie volgen, want dat klinkt erg negatief en kan in principe iedereen overkomen.’

Weerbaarheidstraining voor jong en... al iets ouder
Renée hoopt dat veel bibliotheken aan de slag gaan met AlgoRobin. ‘Doordat alles gratis en zonder registratie te downloaden is, hebben we geen zicht op de concrete cijfers. Hooguit hoe vaak er op bepaalde links is geklikt. Wij hebben echter bewust gekozen voor gemakkelijke toegankelijkheid, dus dit is de consequentie. We hopen wel op flink wat reacties en feedback uit de praktijk. Die helpen ons weer bij volgende projecten, hoewel er niet zo snel een nieuwe escaperoom in de planning staat. Met AlgoRobin kunnen gebruikers wel een paar jaar vooruit.’

Gezien het thema, sport en gezondheid, is het goed om te bedenken dan de snelst groeiende groep sporters de 55-plussers zijn. Ook voor hen is digitaal fit en actief blijven belangrijk, dus ook voor hen biedt de AlgoRobin escaperoom een uitdagende mentale krachtmeting.

Gaandeweg het spel raakt Robin in een roes waardoor hij op het punt staat om mee te doen met alle trends en alle bizarre adviezen op te volgen. Maar dán is het de hoogste tijd voor de spelers van AlgoRobin om hem uit die "rabithole" te halen. Door het oplossen van de puzzels, door het vinden van de wachtwoordcodes en door hem te laten ontsnappen uit de escaperoom.

Bewust en alert
'Na afloop van het spel, dat zo'n drie kwartier tot een uur duurt,' weet Renée inmiddels uit ervaring, 'is het belangrijk een na-gesprek te houden. 'Dit is een interactieve manier om samen te bespreken wat er tijdens het spel is gebeurd. De spelers delen hun reacties en meningen en leren zo ook spelenderwijs van elkaar. Het is de bedoeling om samen na te denken over de influencercultuur, algoritmegestuurde feeds en de vaak overtuigende online content, niet alleen in de AlgoRobin escaperoom, maar ook in de social media van alledag. Met vragen als: welke trends heb je zelf gezien? Zou je de bron wel of niet vertrouwen? Als jongeren gaan doorzien hoe gemakkelijk iemand kan worden overgehaald om iets te geloven, hoe onschuldige nieuwsgierigheid kan uitgroeien tot (soms bijna) gevaarlijke hypes, worden hun bewustzijn en alertheid vergroot. Want de spelleider probeert als het goed is, de link te leggen met het dagelijks leven.'

'Zeker niet!' reageert Renée van den Bosch ferm. Zij erkent dat er inderdaad niets wordt verdiend met het gratis beschikbaar stellen van AlgoRobin aan openbare, academische en speciale bibliotheken en hogescholen en universiteiten in Nederland en Vlaanderen. 'Maar wij zijn een non-profitorganisatie en doen ook al tientallen jaren onderzoek voor de bibliotheekwereld. De bedoeling van AlgoRobin is om spelenderwijs het bewustzijn rondom desinformatie te vergroten. Vooral voor jongeren en jongvolwassenen is dat belangrijk. Zij zijn over het algemeen nog wat kwetsbaarder voor misleiding dan volwassenen. ´

Gezonde twijfel
Bibliotheken staan midden in de samenleving. Studenten, docenten en onderzoekers halen daar kennis die hen vooruithelpt met hun studie of onderzoek. Ook leerkrachten, ouders, jonge lezers en kinderen vinden, als het goed is, in de bibliotheek een plek om te leren en te ontdekken. 'Bij zo'n waardevolle plek om je te ontwikkelen, hoort ook de mogelijkheid om te ontdekken hoe je het beste onderscheid kunt maken tussen goede en verkeerde informatie. Oftewel hoe je digiwijs wordt,' vindt Renée. Vooral in de moderne wereld met veel invloed van social media en vele influencers die van alles beweren, is dat lastig. Om (vooral) jongeren bewuster te maken van nepnieuws en bij hen gezonde twijfel te kweken, is de AlgoRobin escaperoom gemaakt.

Onder begeleiding van een spelleider kunnen groepjes van drie, vier spelers aan de slag om zo snel mogelijk de puzzels op te lossen, die in drie afzonderlijke enveloppen worden aangeleverd. Met de bij elkaar gepuzzelde wachtwoorden is de code te kraken om uiteindelijk te ontsnappen uit de “escaperoom”.

Renée: 'Om de interesse van de spelers aan te wakkeren is gekozen voor een populair en actueel thema: fitness en gezondheid.' Bijna iedere week is er een nieuwe fitnesshype of een nieuw voedingsadvies van een influencer om je nóg beter, sterker, energieker en gezonder te voelen. Maar zijn al die vreemde slaaproutines, strakke workoutschema’s, preparaten en pillen nu allemaal écht gezond?

Sneak preview en vervolg
In het najaar van 2025, tijdens de jaarlijkse OCLC Contactdag, hebben medewerkers van openbare, wetenschappelijke en speciale bibliotheken in Nederland en Vlaanderen al even kennis kunnen maken met AlgoRobin. Mede-ontwikkelaar Renée van den Bosch gaf geïnteresseerden een sneak preview van deze misinformatie-escaperoom. 'Misschien herinneren sommige lezers van Bibliotheekblad dit zich nog wel?' Andersom herinnert Renée zich nog een van de reacties van de aanwezigen: 'Interessant, maar wat moet een bibliotheek hier nu precies mee?' Dat legt ze graag nog eens uit.

Geen kinderspel
Ook bij de recente gemeenteraadsverkiezingen werden kiezers soms op het verkeerde been gezet. Het verspreiden van desinformatie en het gebruik van kunstmatige intelligentie leidt tot manipulatie en ondermijnt daarmee het vertrouwen in het verkiezingsproces. Zorgvuldigheid en betrouwbaarheid in de informatievoorziening aan de kiezers zijn uiteraard van groot belang, maar dit is bij lange na niet de enige gelegenheid waarbij we (in de betekenis van iedereen die informatie tot zich neemt, op welke manier dan ook- red.) regelmatig worden misleid.

Met die gedachte begon OCLC aan de ontwikkeling van AlgoRobin, vooral bedoeld om bibliotheken te ondersteunen bij het verwezenlijken van hun doelstellingen in het kader van de digitale geletterdheid.

Door de Game Kit te downloaden, de bijbehorende materialen te printen en de instructies te volgen kunnen spelers – in teamverband – direct aan de slag. Dit klinkt kinderlijk eenvoudig en ook nog eens helemaal gratis. Dat lijkt... ook wel fake news.

Nieuwe escape room helpt bij educatie over misinformatie

‘AlgoRobin’ is de nieuwe en gratis beschikbare online escape room, die bibliotheken helpt bij educatie over mis- en desinformatie. We worden regelmatig overspoeld met valse informatie (deepfakes, valse audiobestanden, video's van influencers) en dat brengt de nodige risico's met zich mee. Want hoe kun je als argeloze lezer, kijker of luisteraar nog bepalen wat wáár is en wat niet? 'Het begint allemaal bij bewustwording,' luidt de overtuiging van Renée van den Bosch, territory marketing lead|freelance designer bij het Online Computer Library Center (OCLC). Precies met die doelstelling is zij de mede-ontwikkelaar van AlgoRobin, een teamspel in de vorm van een online escaperoom, waarmee jongeren en jongvolwassenen (maar eigenlijk iedereen) zichzelf kunnen leren wapenen tegen de invloed van algoritmes en tegen met AI gemaakte content. Het programma en de bijbehorende (fysieke) spelmaterialen zijn zonder betaling en registratievrij beschikbaar.

Afhankelijkheid
Rijnbrink verdiepte zich niet alleen in de inkomsten van de Bibliotheek Gemeente Nijkerk, maar nam ook andere bibliotheken onder de loep, vertelt Manon Derksen, adviseur strategie en organisatieontwikkeling bij Rijnbrink (en een van de onderzoekers). ‘We hebben gekeken of bibliotheken minder afhankelijk kunnen zijn van subsidies en hoe ze tweede en derde geldstromen kunnen genereren.’ Ze vertelt dat bibliotheken nu gemiddeld zo’n 80 procent van hun inkomsten halen uit structurele subsidies, dus uit de eerste geldstroom. Ongeveer 20 procent komt uit de tweede geldstroom (incidentele subsidies en private fondsen) en de derde geldstroom (overige inkomsten).

‘Een belangrijke conclusie uit het onderzoek is dat de mogelijkheden om heel veel meer eigen inkomsten te genereren vrij gering zijn. Tweede en derde geldstromen kunnen bovendien nooit de basisfuncties van de bibliotheek dekken, want dan maak je de exploitatie onzeker. De afhankelijkheid van de overheid zal dus blijven’, stelt Derksen. ‘Tegelijkertijd is het zo dat die geldstromen wel goed benut kunnen worden voor extra’s, zoals een project. Het whitepaper geeft handvatten voor waar je als bibliotheek allemaal aan kunt denken als je deze geldstromen wilt aanboren, en wat succesfactoren en valkuilen zijn.’

Naast de in dit artikel genoemde initiatieven, verzorgt GO opleidingen ook al enige tijd opleidingsactiviteiten gericht op de frontoffice. Naast de Basisopleiding Bibliotheken (13-daagse opleiding), die zich juist richt op de klantgerichte informatievaardigheden en communicatie op de werkvloer, zijn de laatste jaren ook titels zoals 'Omgaan met grensoverschrijdend gedrag', 'Digitale informatievaardigheden', 'Coach Digitaal Burgerschap' en 'Customer Journey' toegevoegd aan het aanbod. GO opleidingen richt zich op medewerkers, die al in de bibliotheek werkzaam zijn en hun kennis en vaardigheden op het juiste niveau willen brengen. Het gehele aanbod is te vinden op: www.goopleidingen.nl