Bij de redactie van Bibliotheekblad verscheen er een spontaan berichtje in de mailbox. 'Mijn naam is Remco en ik ben zeven jaar vrijwilliger bij Bibliotheek Nijkerk.' Leuk, maar dat komt méér voor. Het bijzondere schuilt hem in wat Remco verder nog schreef, namelijk dat hij een vorm van autisme heeft waardoor hij soms moeite heeft met het lezen van lichaamstaal. Maar tussen al die boeken én mensen heeft hij naar eigen zeggen veel geleerd.

Vrijwilliger met autisme

Tekst: Linda van Pelt • Foto: Bibliotheek
Nijkerk • Video: Nijkerk Nieuws

Lanterfanten met een boordevol hoofd
Remco van de Kamp is een jonge vijftiger die nog lang niet achter de spreekwoordelijke geraniums wil zitten. ‘Thuis ga ik anders alleen maar lanterfanten,’ omschrijft hij een van zijn drijfveren om vrijwillig actief te zijn in de bibliotheek. In het verleden heeft hij wel degelijk betaald werk geprobeerd.

'Onder andere receptiediensten en de mobiele surveillance rijden. Toen wist ik nog niet van mijn autisme.

Dat is vastgesteld in 2007.'

Verder heeft Remco ook ADHD, wat in zijn geval betekent dat er wel honderd gedachten tegelijkertijd door zijn hoofd spoken. 'Zo vermoeiend dat ik weleens een middagslaapje doe.'

Eigenlijk zouden alle bibliotheekmedewerkers een cursus "omgaan met autisme" moeten volgen, oppert hij, maar hij snapt ook wel dat dit niet tot de mogelijkheden behoort. Toch wil hij graag wat meer inzicht geven, want hij vindt het belangrijk dat veel mensen weten dat ook mensen met autisme binnen de bibliotheek kunnen werken. 'Zolang ze maar goede begeleiding hebben!' In Remco's situatie is dat team coördinator Mirjam. 'Zij is mijn vaste aanspreekpunt. We hebben afgesproken dat als zij vakantie heeft, ik ook vrij ben.' Die duidelijkheid geeft houvast.

Van buurtbus naar bieb
Hoe hij in de bibliotheek terecht is gekomen, is gemakkelijk te vertellen. Toen betaald werk niet goed bleek te lukken, besloot Remco het als vrijwilliger te proberen. Met begeleiding vanuit Sigma (welzijnsorganisatie voor alle inwoners van de gemeente Nijkerk, red.) startte hij als chauffeur op de buurtbus.

‘Te veel prikkels, te veel gedoe.’ Toen Sigma zich ging vestigen in Bibliotheek Nijkerk en daar nét op dat moment gastvrouwen en -heren werden gezocht, raakte Remco enthousiast.

‘Ik begreep dat het de bedoeling was om bezoekers aan de bibliotheek welkom te heten. In personeelsvergaderingen werd uitgelegd dat het belangrijk is om iemand persoonlijk te begroeten en een gesprekje aan te knopen.’ Dat klinkt soms gemakkelijker dan het kan zijn.

Bekende gezichten
‘Omgangsnormen zijn voor mij moeilijk. Lichaamstaal lezen ook. Soms willen mensen gewoon met rust gelaten worden, dus dan moet ik ze niet lastig vallen,’ weet Remco. Omdat hij wél graag bereid is service te verlenen, informeert hij regelmatig of een bezoeker het gewenste boek kan vinden. ‘Ik merkte wel dat mensen soms behoorlijk van me schrokken,’ herinnert hij zich nog vanuit zijn beginperiode. ‘Dat komt doordat ik áchter hen ging staan. Ze hoorden dan ineens een stem. Ik heb nu geleerd dat ik beter náást iemand kan staan en een geluidje moet maken, zoals een kuchje, zodat ze mij al hebben opgemerkt.’

De persoonlijke praatjes gaan hem nu, na zeven jaar ervaring, veel beter af.

‘Ik zie veel bekende gezichten bij ons in de bibliotheek. Mijn vaste vrijwilligersmiddag is maandag van half één tot half zes. Ik begin altijd met een rondje door de bibliotheek en het begroeten van de vaste gasten die vaak een krantje zitten te lezen. Met sommige mensen heb ik inmiddels een persoonlijke band. Vragen hoe het met iemand gaat is dan gemakkelijker.'

Ergernissen
Het is voor Remco niet altijd relaxed in de bibliotheek. ‘Er ligt regelmatig rotzooi op de grond. Zelfs blaadjes van de bomen, waarschijnlijk aan iemands schoenen blijven hangen, kunnen me storen. Opruimen is voor mij een automatisme. Bijvoorbeeld in het magazijn. Als er drie aangebroken dozen enveloppen staan, is het toch veel handiger om die samen te voegen?’ Stoelen aanschuiven, folderrekjes aanvullen, het netjes recht zetten van de boeken. 'Mensen flikkeren die soms zo maar ergens neer, terwijl het zoveel handiger zou zijn als het logo op de kaft zichtbaar zou zijn. Ik voel me soms net een agent.’

Heeft u uw eigen boekenkast ook zo ingericht? Nee, dat vráágt hij niet, maar het kost hem soms moeite. Ook geluidsoverlast door hangjongeren of schreeuwende kinderen in de bibliotheek of kinderen die lukraak boeken uit de kasten trekken, zonder dat hun ouders daar iets van zeggen, kunnen Remco irriteren.

‘Vroeger gaf ik weleens een boekje met opvoedtips aan zo’n moeder of vader. Inmiddels begrijp ik goed dat zoiets niet gewaardeerd wordt.' Klinkt daar een greintje zelfspot?

'Wij hebben tegenwoordig geen namen meer op onze bordjes, uit oogpunt van privacy, maar alleen: bibliotheekmedewerker. Soms zou ik wensen dat er bij mij “autisme” stond. Dan zouden mensen mij misschien beter begrijpen? Hoewel wellicht niet iedereen beseft wat dat precies inhoudt.'

Horen, zien en actie!
Zoals bijna altijd is er ook een positieve keerzijde, want dankzij Remco's bijzondere opmerkingsvermogen ziet en hoort hij dingen die anderen vaak ontgaan. 'Soms hoor ik tijdens het opruimen dat iemand een bepaald boek zoekt dat ik nét heb weggezet. Als ik daarmee even later tevoorschijn kom, krijg ik verrassende blikken. Hoe kan dat? Magie, zeg ik dan.'

Hij heeft ook praktische suggesties voor mensen die een bon afdrukken van de geleende boeken. 'U kunt dit lijstje naar uw e-mail versturen. Dan heeft u thuis in de computer de hele leengeschiedenis compleet.’

Toen onlangs een ex-collega in de bibliotheek kwam, herinnerde Remco zich dat haar man Alzheimer heeft. ‘Bij Sigma heb ik wat foldermateriaal en magazines over dit onderwerp voor haar gehaald. Daar was ze blij mee.’

In het halletje van de bibliotheek stond kinderspeelgoed om te ruilen of mee te nemen. Als Remco hoorde dat een jongetje interesse had in dinosaurussen, onthield hij dat. ‘Zag ik dan later ergens een speelgoeddino, dan bewaarde ik die in mijn lade voor hem.’ Moeders hebben bijna altijd haast, heeft hij opgemerkt. ‘Opschieten, we moeten je zusje van gym halen! Hierdoor is er voor hun zoontje nog maar weinig tijd om een boek te vinden. Ik vraag dan wat hij leuk vindt. Brandweerauto’s. Prima, ik weet die boeken te staan. Dat meedenken wordt erg gewaardeerd en ik word er zelf ook blij van.’

Voor het grijpen
Waar Remco ook blij van wordt, is het maken van zogenoemde displays met boeken rond een bepaald thema, zoals met folders en informatieve boeken in de Week van Autisme. ‘Zo nodig kan ik mensen ook mondeling voorzien van informatie.’

Remco heeft zich ook weleens creatief uitgeleefd bij het inrichten van een thematafel over vakantie. ‘Dat laatste liefst compleet met reiskoffertjes en een kleurige handdoek van thuis. Ik vind het wel jammer als er hieruit boeken worden meegenomen. Dat verstoort het hele beeld. Maar mijn collega’s zeggen dat dit juist betekent dat ik een succesvolle presentatie heb gemaakt.’

Dat Bibliotheek Nijkerk binnenkort wordt verbouwd, is nóg ingrijpender. ‘Veranderingen maken me onrustig. Dankzij de bibliotheek heb ik leren accepteren dat dingen soms anders gaan dan ik zou willen. Op sociaal vlak ben ik ook zelfverzekerder geworden, ik heb een andere houding gekregen. Als ik iets verkeerd doe, denk ik erover na hoe het anders kan.’

Remco’s betrokkenheid bij de bibliotheek breekt zijn week. De personeelsuitstapjes, zoals naar NBD Biblion in Zoetermeer of naar Bibliotheek Rozet in Arnhem, waren hoogtepunten.

‘En het is fijn dat ik bij Bibliotheek Nijkerk iets voor de maatschappij kan doen.’