Foto: Dordrecht Marketing

Projectteams

Een nieuw concept heeft alleen kans van slagen als het gedragen wordt door de hele organisatie en niet enkel door de directeur en/of het managementteam. Bij de Bibliotheek AanZet is men terdege doordrongen van dat gegeven. Om zoveel mogelijk draagvlak te bewerkstelligen voor de nieuwe werkwijze zijn diverse projectteams gevormd, die luisteren naar namen als Magic Makers, Community Cowboys, Facility Fixers en Diepzee Duikers. Zij storten zich op allerhande praktische vragen, zoals: wat doen we met de plaatsing/omzetting van de collectie, hoe richten we de jongerenvloer in, wat wordt ons social gaming-beleid, welke vorm kiezen we voor onze tien non-fictiewerelden (Lichaam & Geest, Wetenschap & Techniek, Geschiedenis, Politiek & Maatschappij, Werk & Leiderschap, Reizen, Regionaal, Eten & Drinken, Flora & fauna, Kunst & Cultuur, Hobby & Maken)? Onderliggend idee: het concept werkt alleen als degenen die het moeten uitvoeren de schouders eronder zetten.

Eerste prijs

Hoe zou je de rol en betekenis van het Dordthuis in het toekomstige stedelijk weefsel van Dordrecht willen typeren? En in welke mate zal die afwijken van wat je nu doet?
‘Het Dordthuis wordt een plek van ontmoeten, samenwerking, ontdekken en ontwikkelen. Een huis van en voor de stad, waar iedereen welkom is. We mikken op een labelloze publieksvloer. Wat dat betekent? Als bibliotheek kunnen we als geen ander de verbinding leggen tussen de formele en de informele wereld. Met de partners in het Dordthuis zijn we een dienstverleningsconcept aan het ontwikkelen, waarin we gezamenlijk de vloer bemensen en samen de vragen van het publiek opvangen. De inrichting van het publieksplein wordt zodanig dat de bezoeker geen verschil ervaart tussen de dienstverlening van de gemeente, de sociale dienst of de bibliotheek. De mensen die de gemeente of de sociale dienst bezoeken treffen straks ook de bibliotheek aan, die hen kan helpen of inspireren. Ons IDO staat ook nu al bij de sociale dienst, maar in de toekomst kunnen we wederzijds onze diensten nog sterker vervlechten. Ik verwacht veel van de kruisbestuiving tussen de samenstellende delen van het Dordthuis. Om een enkel voorbeeld te noemen: we gaan nog meer dan nu debatten en dialogen organiseren in dit huis van de democratie.’

Er komen drie publieksvloeren. De bibliotheek zal op alle drie de onderste verdiepingen van het gebouw te vinden zijn. De vier etages daarboven zijn bestemd voor kantoren. Wat meteen opvalt in het ontwerp: de vorm van het Dordthuis is alzijdig …
‘Wij noemen het een diamant. Die vorm vind je ook terug in het gekozen logo. Er komen meerdere ingangen, twee vanuit de straat, en eentje vanuit de tuin. Vanwege het vele glas is het een licht en transparant gebouw. Buiten zie je wat binnen gebeurt, binnen zie je wat buiten gebeurt. De vorm symboliseert de verbinding met de stad aan alle kanten.’

In 2024 werd de eerste paal geslagen. In juni van dit jaar werd het hoogste punt bereikt. Het Dordthuis krijgt langzaam maar zeker gestalte. De openingsdatum nadert. Hoe zorgen jullie ervoor dat de verschillende bedrijfsculturen van de partners straks niet te ver uiteenlopen?
‘De gemeente en wij denken op een aantal punten inderdaad anders over de omgang met het publiek. Soms verwonderen we ons daar een beetje over. Met die verschillen in DNA gaan we aan de slag, want we hebben dezelfde ambities. Dus is het zaak van een en een drie te maken. Hoe ga je met elkaar die verdieping in? Hoe creëer je die beoogde meerwaarde? Daar zijn we stevig over aan het nadenken. We hebben bijvoorbeeld een Stuurgroep Transitie gevormd en een Stuurgroep Inrichting & Gebruik. Die buigen zich over zaken als programmering & positionering, dienstverlening, en werken & vergaderen/hybride werken. Daarnaast is er de Ambtelijke Stuurgroep Inrichting & Exploitatie. Vragen waar we ons als partners over buigen zijn bijvoorbeeld: wat gaan we samen programmeren? Waarin zit precies onze gezamenlijkheid? Maar ook: hoe bewaren we als bibliotheek onze onafhankelijkheid ten opzichte van de gemeente? Verder maken we afspraken over het delen van faciliteiten, openingstijden, hosts, beveiliging, et cetera.’

Foto's links en rechts: Bibliotheek AanZet

Hoewel het nog nauwelijks in de steigers stond, sleepte het Dordthuis in 2024 al de eerste prijs in de wacht. Het ontwerp van Schmidt Hammer Lassen werd bekroond met de Global Architecture Design Award (GADA) van Rethinking The Future, in de categorie Publieke Gebouwen. GADA richt zich op het ontdekken van de meest vooruitstrevende en innovatieve ontwerpen, met een focus op diversiteit en inclusiviteit. Ankie Kesseler bij die gelegenheid: ‘Samen met de publieksdiensten van de gemeente en sociale dienst creëren we een toegankelijke publieksruimte zonder vaste loketten. Hier bundelen we onze diensten en beantwoorden we eerstelijnsvragen vanuit één centraal informatiepunt. De bibliotheek is op deze drie publieksvloeren een belangrijk onderdeel voor het creëren van een third place’.

Het Dordthuis is onderdeel van een nieuw te creëren autoluw en groen stadsdeel aan en rond de Spuiboulevard, dat onder meer voorziet in de bouw van vijfhonderd woningen. In het gebouw vinden behalve de bibliotheek ook gemeentelijke loketten, de Sociale Dienst Drechtsteden, de VVV en Dordrecht Marketing & Partners onderdak. Is het de bedoeling dat het Dordthuis in dat geheel als aanjager en publieksmagneet zal fungeren? Ik bedoel: niet alleen voor de nieuwe wijk, maar ook voor de hele stad …
Ankie Kesseler: ‘Dat is zeker het geval, maar de directe aanleiding voor dit multifunctionele gebouw is het feit dat zowel de gemeente en de sociale dienst, als de bibliotheek nu in gebouwen gehuisvest zijn die niet meer voldoen aan de normen van deze tijd. Waarbij de gedachte was: als we onze functies combineren in een nieuw onderkomen, is deze nieuwe wijk bij uitstek een geschikte plek voor zo’n publieksgebouw. De huidige Spuiboulevard is gedateerd en lelijk, dus alle reden om dat gebied, aan de rand van het centrum, op te knappen en te verlevendigen. Dat gebeurt onder meer door de buurt te vergroenen. Zo komt er rond het Dordthuis een zogeheten Secret Garden. Het geheel gaat er echt prachtig uitzien.’

Deze bibliotheek is al heel lang bezig met verhuisplannen …
‘De Dordtse bibliotheek is een van de oudste van het land en dateert al van 1899. We zitten met onze centrale vestiging aan de Groenmarkt op een prachtige plek, middenin het centrum, in een klassiek gebouw dat elke Dordtenaar kent. Ik denk dat de burgemeester jaloers is op het uitzicht vanuit mijn werkkamer. Hoe mooi dit pand ook is, verbouwen was geen optie als je kijkt naar de nieuwe functies van de bibliotheek. Vanwege inhoudelijke overwegingen om gezamenlijk met andere partijen meer synergie te bereiken én een echte third place in de stad te creëren, willen we met meerdere partijen onder één dak gaan zitten en dat kan in ons huidige gebouw niet. Daarvoor is het te beperkt in mogelijkheden.’

Zie je de partijen die met jullie in zee gaan als logische partners voor de bibliotheek?
‘We streven naar een laagdrempelige publieke vloer om onze maatschappelijke functies gecombineerd en integraal verweven aan het publiek te kunnen aanbieden. In andere steden zie je dat een multifunctionele accommodatie vaak culturele en educatieve partners huisvest, maar in Dordrecht hebben die elkaar al gevonden in het Energiehuis. We hebben nog heel even overwogen of dat voor de bibliotheek eventueel ook een optie zou kunnen zijn, maar dat pand ligt naar onze smaak te ver uit het centrum. Bovendien is het als oud industriegebouw niet erg transparant en toegankelijk, wat het Dordthuis juist wel zal zijn. Bovendien sturen we in Dordrecht met de bibliotheek heel erg op onze informatiefunctie en ook in dat licht is de combinatie van partijen in het Dordthuis voor ons de juiste keuze.’

Bibliotheek AanZet bouwt aan de toekomst

Als alles volgens planning verloopt is Nederland volgend jaar na de zomer weer een bibliotheekicoon rijker: het Dordthuis aan de Spuiboulevard in Dordrecht. De verwachtingen zijn hooggespannen, al was het maar omdat het Deense architectenbureau Schmidt Hammer Lassen voor het ontwerp van deze multifunctionele accommodatie tekent. Het bureau ontwierp immers ook Dokk1 in Aarhus, dat nog altijd geldt als een van ’s werelds toonaangevende openbare bibliotheken. In een serie artikelen volgen we de totstandkoming van Dordrechts aanstaande visitekaartje. Voor de aftrap zorgt Ankie Kesseler, sinds januari 2014 directeur-bestuurder van de Bibliotheek AanZet.

Naast de in dit artikel genoemde initiatieven, verzorgt GO opleidingen ook al enige tijd opleidingsactiviteiten gericht op de frontoffice. Naast de Basisopleiding Bibliotheken (13-daagse opleiding), die zich juist richt op de klantgerichte informatievaardigheden en communicatie op de werkvloer, zijn de laatste jaren ook titels zoals 'Omgaan met grensoverschrijdend gedrag', 'Digitale informatievaardigheden', 'Coach Digitaal Burgerschap' en 'Customer Journey' toegevoegd aan het aanbod. GO opleidingen richt zich op medewerkers, die al in de bibliotheek werkzaam zijn en hun kennis en vaardigheden op het juiste niveau willen brengen. Het gehele aanbod is te vinden op: www.goopleidingen.nl

In de communicatie kom je regelmatig termen tegen als third place en community
library …
‘Wellicht zijn het inmiddels een beetje sleetse begrippen geworden, maar om ze concreet in te vullen is echt een uitdaging. Hoe zorg je ervoor dat iedere Dordtenaar naar jou toe komt, ongeacht diens achtergrond, religie of kleur? Hoe zorg je ervoor dat al die mensen zich goed verhouden tot elkaar? Tegenwoordig is veiligheid vanwege agressie door bezoekers helaas een issue in veel bibliotheken en dat geldt ook voor ons. Een van de partners in het nieuwe gebouw is de sociale dienst. Dat vraagt om beveiliging, maar hoe geef je dat het best vorm in de gastheerrol die we willen vervullen? Hoe voorkom je dat die beveiliging een belemmering wordt? En wat betreft die derde plek: we streven ernaar dat de mensen niet alleen informatie en inspiratie bij ons komen halen, maar ook brengen. Dat is het leidende principe bij al onze programmering en inrichtingsplannen. De interactieve gedachte is de basis van alles waaruit wij denken en werken. De inrichting en vormgeving moeten daarop afgestemd zijn. De bibliotheek moet niet alleen een fijne plek zijn, maar mensen ook daadwerkelijk aanzetten zoveel mogelijk te participeren. Dat is overigens iets wat we ook nu al faciliteren in de bieb. Om de twee weken organiseren we bijvoorbeeld een kookeiland waar mensen elkaar treffen. Er zijn maandagochtendbijeenkomsten waar allerlei thema’s aan de orde komen. Wij bieden de ruimte en de community geeft er vervolgens invulling aan.’

Zijn de burgers van Dordrecht betrokken bij de inrichting van het Dordthuis?
‘Er zijn diverse klantreizen gedaan. We hebben gesproken met een breed scala aan klankgroepen. Ook staan we voortdurend in contact met onze kinderraad. In de zogeheten Blauwe Kamer raadplegen we mensen. De opzet daarvan kun je vergelijken met de Kennismakerij in Tilburg: in de aanloop naar een nieuw gebouw kun je hier experimenteren met het oog op het nieuwe concept. Zeg maar: hoe kun je community based principes testen en invoeren? Hoe start je echte dialoog en samenwerking? In onze voormalige leeszaal hebben we daarvoor met een beperkt budget een ruimte gecreëerd. Deze testruimte functioneert uitstekend en kan ik iedereen aanbevelen. Er wordt van alles geprogrammeerd, er is continu iets te doen. Met de opgedane ervaringen gaan we zeker ons voordeel doen in het nieuwe pand. Wat betreft de inrichting van zo’n gemeenschapsruimte in het nieuwe gebouw hebben we een beroep gedaan op kunstenaars en dat leidde tot 22 inzendingen. Hoe die ruimte er straks exact uit gaat zien, zijn we momenteel aan het uitzoeken.’

Het Dordthuis is bijna honderd procent klimaatneutraal. Om het gebouw heen komen kantoren op een verhoogd plateau. Daartussenin ligt de Secret Garden, die ook toegankelijk is wanneer het Dordthuis gesloten is. Doel is dat deze tuin zich ontpopt als verblijfsplek waar eveneens kunst te zien zal zijn. Voor de bibliotheek biedt niet alleen de tuin, maar ook de trap die ernaartoe leidt, de mogelijkheid om te programmeren in de open lucht. Ankie Kesseler: ‘We zien deze tuin, ontworpen door een landschapsarchitect, als een extra cadeautje’.

Secret Garden

Dordrecht kent als rivierenstad een groot aantal brugwachterhuisjes, die tegenwoordig ook te huur zijn. Eentje daarvan, gelegen aan de Prins Clausbrug, is door Bibliotheek AanZet gehuurd en omgedoopt in Blik Vooruit. Dit huisje, een miniatuurversie van het Dordthuis, is een plek waar inwoners, buurtgenoten, beleidsmakers en ondernemers op gelijkwaardige wijze met elkaar in gesprek kunnen gaan over wat er speelt in de stad. Onverwachte ontmoetingen in de smallest third place of the world, want in Blik Vooruit is er plek voor hooguit drie personen. Ondanks die beperkte ruimte wordt er door het publiek volop gebruik van gemaakt.’ Het initiatief kreeg een eervolle vermelding bij de internationale Changemaker Awards 2025 tijdens het Next Library Congress in Dokk 1 in Aarhus.

Blik vooruit

Als je op internet zoekt naar informatie over het Dordthuis zie je dat twee woorden niet vaak voorkomen, en dat zijn boeken en collectie. Verdwijnen die naar de achtergrond?
‘Welnee, we zijn en blijven bibliotheek. Een bibliotheek waarin boeken een centrale rol spelen. Niet als doel op zich, maar als middel. Er komt bijvoorbeeld op de begane grond een superleuke jeugdbibliotheek, waar de collectie een mooie plaats krijgt en onderdeel is van het totale concept. De informatieve collectie wordt zeer interactief opgesteld. We krijgen een prachtige fictie- en non-fictieafdeling. Door de beschikbare ruimte is er meer kans voor een uitnodigende presentatie, voor beleving. Zo zal er plek zijn voor een deel van onze collectie in de expositieruimte. We zijn aan het kijken hoe we de Dordtcollectie het best kunnen onderbrengen in de buurt van de VVV. Kortom, de collectie is en blijft een essentieel onderdeel. Er mag bij wijze van spreken geen kind of bezoeker meer de deur uit zonder een boek mee te nemen, en we willen tegelijkertijd dat de mensen langer blijven en niet alleen snel een boek komen inleveren en een ander boek meenemen. We willen de mensen verleiden om in het Dordthuis op ontdekking te gaan, en ik ben ervan overtuigd dat ons dit gaat lukken. Sterker: ik denk dat ons publieksbereik veel groter wordt. Om dat effect te vergroten hebben we het boetesysteem al eerder afgeschaft en zetten we in op ambitieuze openingstijden. Het plan is dat het Dordthuis iedere dag open is van 8.00 tot 22.00 uur, zij het niet op elk moment bemenst. Dat voornemen wordt nu doorgerekend op haalbaarheid.’

Bij het aanwijzen van de architect koos de onafhankelijke vakjury voor de visie van Schmidt Hammer Lassen. Dit Deense bureau heeft een imposante trackrecord dankzij ontwerpen als de Zwarte Diamant in Kopenhagen (de nationale bibliotheek) en de openbare bibliotheek in Aarhus (Dokk1). Zou je kunnen zeggen dat het Dordthuis een doorontwikkeling van Dokk1 is?
‘Ik ben onlangs weer in Aarhus geweest tijdens het Next Library Congress. Toen ik in Dokk1 rondstruinde, besefte ik andermaal: dit is een van de best geslaagde nieuwe bibliotheken. Waarom is het zo geslaagd? Omdat het team daar alles draagt. Men werkt met zoveel kennis en enthousiasme… Je kunt nog zo’n mooi gebouw hebben, maar als er geen commitment of loyaliteit aan de opdracht is, dan houdt het op. Kijk, je zult in het Dordthuis echt wel dingen herkennen van Dokk1, je zult dingen herkennen in onze aanpak, want wij zijn echt fan van Dokk1, maar Scandinavië is een ander land dan Nederland, Aarhus is geen Dordrecht en Dokk1 is een zelfstandige bibliotheek, terwijl wij onderdeel zullen zijn van een gebouw dat bestaat uit verschillende partners. Van een doorontwikkeling is dan ook geen sprake.’

Hoe ziet het tijdpad eruit?
‘Het gebouw wordt eind maart 2026 opgeleverd. Daarna gaan de inbouw en inrichting van start. Naar verwachting kan de opening van het Dordthuis dan in september plaatsvinden. Voor die tijd moet er nog veel gebeuren, maar ik verheug me nu al op dat moment.’