Jaarlijks creëert de Maand van de Geschiedenis meer historisch bewustzijn en zo een grotere betrokkenheid bij het verleden. Breda heeft zelfs zijn eigen maand van de Geschiedenis. Twee enthousiaste programmamakers van bibliotheek Nieuwe Veste, Karlijn Muller en Marjolein Neervens, zien het aanbod jaar na jaar groeien.

Nieuwe Veste participeert in de Maand van de Geschiedenis

Valkuil
In de loop der jaren is de rol van Nieuwe Veste veranderd, vertelt Karlijn Muller. Waar zij in eerste instantie zelf activiteiten organiseerden, zien ze zichzelf tegenwoordig vooral als aanjagers, verbinders en coördinatoren. ‘Er mag heel veel gebeuren tijdens de Maand. Vorig jaar hadden we meer dan veertig activiteiten. Daar zetten we geen rem op. We moeten vooral opletten dat we rolvast blijven. De expertise, het inhoudelijke werk, bij de partners laten. Onze rol zit in: goed communiceren, een eenheid maken in het programma. Zorgen dat het verhaal goed verteld wordt, dat mensen het weten te vinden.’

De realisatie van activiteiten ligt zoveel mogelijk bij organisaties uit de stad zelf. Dat is soms nog even wennen. Marjolein Neervens: ‘Onze valkuil is dat we ook nog allerlei ideeën hebben die we zelf mogelijk willen maken.’

De inhoudelijke programmabijdrage van Nieuwe Veste en Stadsarchief & Archeologie Breda bestaat daarom uit enkele vaste onderdelen, zoals een binnen- en buitententoonstelling, een openingsevenement en een publiekslezing. De rest van de programmering wordt door partners uit de stad ontwikkeld en uitgevoerd. Op die manier blijft de Maand van de Geschiedenis een gezamenlijk initiatief van de stad.

Belangrijke kracht
De organisatie van de Bredase Maand van de Geschiedenis nodigt voor de publiekslezing de schrijver van het Essay van de Maand van de Geschiedenis uit. (zie de volgende pagina, red.) Dit jaar is dat Suzanna Janssen. Haar verhaal over de geschiedenis van gezondheidszorg voor vrouwen sluit goed aan bij de Bredase geschiedenis van Moederheil. Dat was een moederhuis met een grote kraamafdeling, maar ook het grootste zogenaamde ‘doorganghuis’ van Nederland, waar veel jonge ongehuwde moeders gedwongen werden om hun kind af te staan voor adoptie. Er werd een boek over Moederheil geschreven, en een documentaire over gemaakt.

Een belangrijke kracht van de Maand van de Geschiedenis is volgens Karlijn Muller en Marjolein Neervens dat het landelijke thema meerdere jaren van tevoren bekend is. Hierdoor kunnen ze al vroeg kansen signaleren en initiatieven koppelen aan toekomstige thema's. Karlijn Muller: ‘Vorig jaar kwam er een vraag of er een boom uit Hiroshima, een nazaat van de Ginkgo Biloba uit Hiroshima, geplant kon worden in Breda. Dat is een vraag waar ik normaal gezien van zou zeggen “Dat is niet aan Nieuwe Veste”. Maar toen ik vorig jaar wist dat thema Natuurlijk was, dacht ik: ja, zeker wel. Dit is een verhaal dat een link met Breda krijgt dat past bij het thema van Maand van de Geschiedenis, dus dan kunnen we het wel meenemen.’

Op dezelfde manier staan de programmeurs het hele jaar door open voor ideeën die aansluiten bij het huidige thema Lichaam en Geest. De lange voorbereidingstijd maakt het mogelijk om flexibel in te spelen op nieuwe ideeën en maatschappelijke ontwikkelingen.

Oral history
Bij de programmering wordt voortdurend gezocht naar een balans tussen maatschappelijke relevantie en toegankelijkheid. Sommige onderwerpen, zoals de lezing van Suzanna Jansen over de geschiedenis van vrouwen en de gezondheidszorg (zie volgende pagina), spreken een specifiek publiek aan (bijvoorbeeld medewerkers in de zorg, red.) en krijgen daarom een aparte plaats binnen het programma. Voor de officiële publieksopening zoeken de organisatoren naar een invulling die verschillende generaties aanspreekt en een laagdrempelige introductie biedt tot het jaarthema.

Daarnaast speelt het Stadsarchief een belangrijke rol in het documenteren van lokale geschiedenis. Zo werkt het mee aan documentaires en oral history-projecten, onder meer over Moederheil in Breda en over de historische zustercongregatie Alles voor Allen. Samen met Nieuwe Veste wordt gezorgd voor de presentatie aan het publiek via tentoonstellingen, lezingen en activiteiten. Daarmee vullen beide organisaties elkaar aan in zowel het bewaren als het zichtbaar maken van het Bredase erfgoed.

Steeds meer bibliotheken doen mee aan de Maand van de Geschiedenis en ontdekken de voordelen van deze landelijke campagne. Een inhoudelijk thema dat ruim op tijd bekend is, biedt een ideale rode draad om rond te programmeren. Een jaarlijkse nationale inspiratiedag geeft een boost om partners te ontmoeten en te starten. En bij de landelijke reclamecampagne kunnen bibliotheken moeiteloos aanhaken.

Breda doet al jaren mee en werd een zogenaamde Hotspot; met een eigen website en agenda werd het een regionale inspiratiebron voor een maand vol historische activiteiten. De kracht van de Bredase Maand van de Geschiedenis ligt in het verbinden van organisaties, verhalen en inwoners. Door lokale geschiedenis te koppelen aan actuele maatschappelijke thema's ontstaat een breed gedragen programma dat zowel historisch bewustzijn als betrokkenheid bij de stad stimuleert.

De Bredase Maand van de Geschiedenis ontstond vanuit een samenwerking tussen Nieuwe Veste en het Stadsarchief & Archeologie Breda. Aanvankelijk organiseerden beide organisaties afzonderlijk activiteiten tijdens de Maand van de Geschiedenis. Toen programmamaker Marjolein Neervens collega’s van het Stadsarchief ontmoette bij de landelijke inspiratiedag, besloten ze om hun krachten te bundelen. Marjolein Neervens: ‘Dat is ook vreemd, dan zit je ergens met twee organisaties uit dezelfde stad, en dan ga je alle twee apart iets doen. Zo is het in het klein begonnen door een gezamenlijke activiteit te organiseren. Een lezing. Een expositie. Vrij klein.’

Lokale invalshoeken
Al snel groeide de samenwerking uit tot een breed stedelijk samenwerkingsverband waarin erfgoed-, cultuur- en maatschappelijke organisaties gezamenlijk invulling geven aan het programma. Nieuwe Veste, waarbinnen ook de bibliotheek is gehuisvest, beschikt over een breed netwerk binnen kunst, cultuur en cultuureducatie en richt zich op het verbinden van geschiedenis met actuele maatschappelijke vraagstukken en de toekomst. Het Stadsarchief brengt historische kennis, collecties en contacten met erfgoedorganisaties in. Samen maken zij het mogelijk om landelijke thema's te vertalen naar verhalen die specifiek verbonden zijn met Breda.

Programmamakers Marjolein Neervens en Karlijn Muller merken dat lokale geschiedenis een krachtig middel is om mensen bij geschiedenis te betrekken. Verhalen die verbonden zijn aan de eigen stad spreken inwoners meer aan dan abstracte historische gebeurtenissen. Daarom wordt bewust gezocht naar lokale invalshoeken, onderbelichte perspectieven en actuele maatschappelijke onderwerpen. Dit jaar wordt bijvoorbeeld samengewerkt met de Indische stichting Arjati aan een voorstelling over intergenerationeel trauma binnen de Indische gemeenschap. Die activiteiten worden gekoppeld aan de bibliotheekcollectie en een tentoonstelling van de wajangpoppen in de bibliotheek.

Streetartkunstenaar
Net als de landelijke bijeenkomst, organiseren ze in Breda ook jaarlijks een lokale inspiratiedag waar zoveel mogelijk regionale erfgoedorganisaties, culturele instellingen, kunstenaars en andere initiatiefnemers worden uitgenodigd. Dit jaar vond het plaats in het Gemeentelijke Sportcentrum Breda, een historische locatie die perfect past bij het thema Lichaam en Geest.

Deze ontmoetingen leiden regelmatig tot nieuwe samenwerkingen. Zo ontstond dit jaar een project rond de zustercongregatie, Alles voor Allen, die dit jaar tweehonderd jaar bestaat en erg belangrijk was voor de gezondheidszorg in Breda. De jonge streetartkunstenaar Tosca van de Weerden wil dit verhaal vertalen naar een participatief streetartproject.

Dankzij de lokale inspiratiedag raken steeds meer partners en doelgroepen betrokken, vertelt Karlijn: ‘Je merkt dan dat er iemand aanwezig was die we nog nooit eerder gezien hadden en die dan heel enthousiast is. Via de partners bereiken we dus ook elke keer weer andere doelgroepen.’