In de Leescoalitie werken tien organisaties samen om zo veel mogelijk mensen aan het (voor)lezen te krijgen. Een belangrijke doelgroep is de jeugd, die steeds minder leest. Met het stimuleren van lezen wil de Leescoalitie de laaggeletterdheid terugdringen. De samenwerkende partijen zijn: Stichting Lezen (voorzitter), KB nationale bibliotheek, Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek, Vereniging van Openbare Bibliotheken, Nederlands Letterenfonds, Literatuurmuseum/Kinderboekenmuseum, De Taalunie, Stichting Lezen & Schrijven, De Schoolschrijver en De Schrijverscentrale.

Foto: Pascal Striebel

Wat is wijsheid? Mediawijsheid!
‘We hebben samen BiebLab bedacht, vertelt Jolanda. ‘In het najaar van 2019 begonnen we met een vierdelige miniserie rondom het robotje Dash. De YouTube-video’s pasten prima bij de periodieke programmeermiddagen die we organiseerden in de bibliotheek.’

Hoewel het in de beginfase nog een beetje onwennig was om voor de camera te staan, raakten Jeroen en Jolanda al snel op elkaar ingespeeld. ‘De Groningse jeugd reageerde enthousiast op onze activiteiten en zelf waren we ook blij met die hybride programmering. En toen … kwam corona en ging 16 maart 2021 alles op slot.’

Terwijl op veel scholen de leerkrachten en thuis veel ouders met de handen in het haar zaten rond de vraag ‘wat is wijsheid’ om kinderen educatief betrokken te houden, had het duo Jeroen en Jolanda al snel een idee: livestreams!

‘Ons YouTube-kanaal hadden we al, en dat leek ons een fantastische ingang voor het bereik van veel kinderen die tijdelijk niet naar school konden’, vertelt Jolanda. ‘We hadden alleen wel officieel toestemming nodig om, tijdens de sluiting vanwege de pandemie, in de bibliotheek te mogen opnemen.’

Die toestemming kwam er gelukkig, en met allerlei inspirerende activiteiten bleven de kinderen een beetje ‘bij de les’.

Grensverleggende en bewuste keuzes
Covid is (en blijft hopelijk) geschiedenis, maar BiebLab heeft definitief een grote plek veroverd op internet, via TikTok, Instagram en YouTube. Naast video’s presenteren Jolanda en Jeroen op het YouTube-kanaal iedere maand twee livestreams met games, raadsels, challenges en interactieve Kahoot-quizzes waarbij deelnemers via hun smartphone of laptop antwoord kunnen geven op vragen.

‘Het aantal deelnemers groeit,’ vertelt Jolanda, ‘en dat blijft niet beperkt tot kinderen uit Groningen alléén. Regelmatig doen we een quiz waarbij er iets gewonnen kan worden, en de prijzen gaan soms naar Den Haag, Limburg of zelfs België.’

BiebLab heeft op TikTok bijna 26.000 volgers en het YouTube-kanaal heeft de 5.000 abonnees bijna bereikt. Cijfers om trots op te zijn. ‘Eigenlijk zijn we nog méér trots en ook blij dat we de kinderen buiten schooltijd bereiken’, zegt Jolanda. ‘BiebLab richt zich primair op de vrije tijd van kinderen. Dat maakt het des te bijzonderder als zij bewust voor ons kiezen. BiebLab heeft steeds meer trouwe volgers en dat motiveert ons enorm om hiermee door te gaan.’

De VVBAD (Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief & Documentatie) is in Nederland waarschijnlijk het meest bekend om het tweejaarlijkse congres Informatie aan Zee. De vereniging behartigt de belangen van alle Vlaamse informatieprofessionals die werkzaam zijn in bibliotheken, archieven en documentatiecentra. Het nieuwe bestuur van de VVBAD trad aan in 2023 en maakte een duidelijke keuze voor belangenbehartiging. En dat kunnen de Vlaamse bibliotheken goed gebruiken.

Vóór 2016 was elke Vlaamse gemeente verplicht om een bibliotheek in te richten, maar na 2016 verloren bibliotheken de voor hen bestemde. Ook verloren ze hun beleidsondersteuning door een staatshervorming. Nu mogen lokale besturen zelf bepalen of en hoe ze een bibliotheekvoorziening inrichten. Veel gemeenten zijn overtuigd van het belang van een bibliotheek en ondertekenden in 2018 het charter (manifest, red.) Een bibliotheek voor iedereen dat de VVBAD mede opstelde. Nu zet het nieuwe bestuur van de VVBAD een stap verder.

Kracht
De VVBAD schreef een duidelijk memorandum¹om de belangen van bibliotheken op de politieke agenda te zetten. De toon ervan valt op door de duidelijke en strijdbare taal. Kevin Linsingh: ‘Sinds 2019 worden wij niet meer gesubsidieerd; we zijn dus ook niet meer gebonden. Daarom kunnen we positie innemen over thema’s, die voor onze leden belangrijk zijn. En we gaan dat ook doen, op een constructieve manier. Dat is onze kracht, dat we niet afhankelijk zijn van de overheid en volledig zelf onze agenda kunnen bepalen, zonder af te hangen van subsidieregels.’

In het verkiezingsjaar 2024 heeft het bestuur al gehoor gevonden bij de politiek, vertelt Kevin Linsingh: ‘We zijn vriendelijk ontvangen door het kabinet en de politieke partijen en we hebben constructieve gesprekken gevoerd, maar we moeten ook realistisch zijn. Ons doel is om de punten uit ons memorandum tegen 2029-2030 verwezenlijkt te zien. We zullen de komende zes jaar die zaken gaan uitdragen tot de boodschap wordt overgenomen.’

Visie
De belangrijkste vraag van de VVBAD aan de Vlaamse overheid is een om nieuwe visie te ontwikkelen, blijkt uit Kevin Linsinghs verhaal: ‘Wat we graag willen is dat er vanuit Vlaams niveau opnieuw een lijn wordt uitgezet. Wat is een basisdienstverlening waar elke Vlaming recht op zou moeten hebben? Op dit moment is het idee dat lokale besturen in een regionale samenwerking samen een beleid kunnen uittekenen. Maar onze visie is dat die lokale besturen niet krachtdadig genoeg zijn om zo’n beleid te ontwikkelen, en dat dit niet in de richting van een basisdienstverlening gaat.’

Een nieuwe visie is vooral van belang om de maatschappelijke uitdagingen het hoofd te bieden. Kevin Linsingh: ‘Wij denken dat een combinatie van een nieuwe financiering met een nieuw beleid en ondersteuning heel belangrijk is om de maatschappelijke uitdagingen het hoofd te bieden. Wij zitten hier net als in Nederland met een slechte leesvaardigheid, het niveau neemt stelselmatig af. En ook e-inclusie is een belangrijk thema.’

‘We willen voor iedere inwoner van Vlaanderen op afstand van vijf kilometer graag een vorm van bibliotheekdienstverlening. Daar moeten we over nadenken. Wat is een basisdienstverlening waar elke Vlaamse burger recht op heeft? Als lokale besturen daar verder in willen gaan, moet dat ook kunnen, want niet iedere lokale gemeente is hetzelfde. De stad Antwerpen is natuurlijk heel anders dan een kleine gemeente, zoals Bekkevoort. Het moet voor iedereen werken, daar is wat denkwerk voor nodig. Onze sectie Openbare Bibliotheken is hierover een visie aan het ontwikkelen. We willen dit ook graag opnemen met nieuwe partners, zoals de VVSG (Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten, red.).’

Scholing
Naast een nieuwe visie heeft de VVBAD ook een nieuw kenniscentrum voor openbare bibliotheken op haar verlanglijstje staan. ‘We zien wel dat verschillende organisaties actief zijn rond verschillende thema’s’, schetst Kevin Linsingh, ‘maar soms is dat te sterk afgescheiden. OP/TIL is alleen bezig met regionale samenwerking, Cultuurconnect richt zich op alles wat digitaal is, Iedereen Leest richt zich op leesbevordering, maar enkel kinderen. Openbare bibliotheken zijn natuurlijk op een veelvoud van die thema’s actief, en soms haken die in elkaar. Mensen die laaggeletterd zijn, kunnen eventueel ook onvoldoende mee kunnen met digitale ontwikkelingen. Er zit diversiteit in de maatschappelijke vraagstukken, en het lijkt ons niet opportuun om op een regionaal niveau allemaal opnieuw te moeten uitvinden hoe we daarmee omgaan. Het lijkt ons heel interessant dat er een kenniscentrum komt, dat bepaalde problematieken oppakt en daar heel praktische oplossingen voor bedenkt, die schaalbaar zijn.’

Ook de VVBAD zelf is haar vormingsaanbod aan het uitbreiden. Er worden nieuwe workshops en opleidingen aangeboden over uiteenlopende onderwerpen: van e-inclusie, workshops over AI, werken met vrijwilligers, tot begrotingen opstellen en leesbevordering. Ook organiseert de VVBAD op 7 februari 2025 een nieuw congres, gericht op zowel Vlaanderen als Nederland. Information Management Low Countries (IMLoCo²) in Arteveldehogeschool (campus Sint-Amandsberg in Gent) zal gaan over het thema 'Information Revolution in the working space - Hoe overleven we de chaos?'

De komende jaren mogen de Vlaamse openbare bibliotheken dus veel verwachten van de VVBAD, zowel op het gebied van belangenbehartiging als professionalisering. In het bestuur van de VVBAD is de dynamiek in ieder geval al goed, vertelt Kevin Linsingh: ‘We vormen een mooi team, de collega’s zijn heel constructief en vormen een interessant klankbord. Ik denk dat onze discussies steeds vrijer gevoerd worden. Dat vind ik heel belangrijk. Ik geloof er heel sterk in dat pas als je meerdere meningen hebt gehoord over hetzelfde onderwerp, je tot iets veel mooiers en rijkers kunt komen.’

Bronnen
1. www.vvbad.be/vvbad-werking/opinie/memoranda/memorandum-hoe-bouwen-we-samen-aan-een-sterke-informatiesector

2. www.vvbad.be/nieuws/call-presentations-information-management-low-countries-imloco

Vlaamse VVBAD vraagt om beleidsvisie voor openbare bibliotheken

De positie van Vlaamse lokale bibliotheken is sinds 2016 kwetsbaar, omdat ze hun geoormerkte subsidie verloren. Ook de Vlaamse vereniging voor Bibliotheek, Archief & Documentatie (VVBAD) verloor haar subsidie in 2019. Maar het nieuwe bestuur staat stevig in zijn schoenen en heeft een nieuwe strijdbare, en constructieve toon gevonden. Bibliotheekblad sprak met Kevin Linsingh, de nieuwe voorzitter van de VVBAD.