Video: Dtv Nieuws
Foto: Patricia Rehe
Foto: Huis73
Foto: Bibliotheek IJmond Noord
Foto: de Bibliotheek Deventer
Foto: Rijnbrink
De ‘Eerste Hulp bij Dementie koffer’ van Rijnbrink
Voorbeeld van provinciale ondersteuning: Rijnbrink
In 2022 verdiepte Rijnbrink zich met ongeveer 10 Overijsselse bibliotheken, 3 Overijsselse dementienetwerken en een student Toegepaste Ouderenkunde in de vraag hoe je collectie en programmering biedt rondom het thema dementie, vertelt Anneke Kokkeler, adviseur Educatie, Cultuur en Samenleving. ‘Hieruit kwamen concrete handvatten voor collectie, activiteiten en deskundigheidsbevordering. Denk aan een lijst met titels en spelmaterialen, voorbeelden van activiteiten, adviezen voor training van frontofficemedewerkers. Verder bleek uit het onderzoek dat lokale samenwerking belangrijk is: voor het gebruikmaken van elkaars deskundigheid en om de zichtbaarheid van het aanbod te vergroten.’
Rijnbrink ontwikkelde ook een inspiratiegids met tips voor het vormgeven van een dementievriendelijke omgeving. En in 2023 kregen geïnteresseerde Overijsselse bibliotheken een ‘Eerste Hulp bij Dementie koffer’ aangeboden door de 3 dementienetwerken. ‘Hierin zitten (foto)boeken en spelmaterialen, die kunnen bijdragen aan het behouden van het fijne contact tussen mensen met dementie en hun naasten.’
Inmiddels heeft een groot aantal Overijsselse bibliotheken een aanbod ontwikkeld rondom dementie, zoals een Geheugenpunt of Dementheek, weet Kokkeler. ‘We merken dat zij veel behoefte hebben aan kennisdeling. Daarom organiseren we (online) bijeenkomsten voor het uitwisselen van ervaringen.’
Voor meer informatie zie de projectpagina van Rijnbrink.
Geheugenkabinet als landelijk initiatief
In 2018 lanceerde The Alignment House het Geheugenkabinet, samen met Alzheimer Nederland en vijf pilotbibliotheken (CODA, OBA, AanZet, Lek & IJssel en Landgraaf), vertelt Bas Pietersen van The Alignment House. ‘Het Geheugenkabinet is een integrale aanpak, bestaande uit: een fysieke, laagdrempelige plek in de bibliotheek, een collectie, programmering en informatiefunctie. Het landelijke programma kan aangepast worden aan de behoeften van een lokale bibliotheek en haar samenwerkingspartners. Bovendien is er met de eerste bibliotheken gewerkt aan een leernetwerk.’
Pietersen vertelt dat niet alle bibliotheken die hun dementieaanbod profileren als ‘Geheugenkabinet’ gebruikmaken van deze landelijke formule. ‘De meeste bibliotheken spelen rondom het thema “dementie” hun eigen wedstrijd. Hierdoor ontstaat er niet makkelijk een landelijke, lerende community. Jammer, want dit thema vraagt juist om samen leren wat wel of niet werkt.’
Bibliotheken kunnen zich nog altijd bij de landelijke aanpak aansluiten, vervolgt hij. ‘We streven nog steeds naar een jaarprogramma met periodieke interdisciplinaire leersessies. En het tussentijds delen van inzichten, “leergeld” en best practices.’
Bas Pietersen gaat graag in gesprek met bibliotheken die de naam Geheugenkabinet gebruiken: ‘Om met elkaar ervaringen uit te wisselen en maatschappelijke waarde te realiseren’ (b.pietersen@alignmenthouse.nl).
Credit: Zwolle Dementievriendelijk / Samen Zwolle
Vanaf dit jaar kunnen bezoekers van de bibliotheek in Oss zelf ervaren hoe het is om aan dementie te lijden met een speciale "VR-dementiebril". (Uitzending van Dtv Nieuws).
De Dementheek in Bathmen (onderdeel van de Bibliotheek Deventer).
De opening van het Geheugenkabinet in de bibliotheek IJmond Noord.
De BelevenisTafel van Biblioplus. Een “grote” tablet met daarop onder meer programma’s voor mensen met geheugenproblematiek.
Huis73 biedt wekelijks de activiteit Beweeg je Blij aan met dansdocent Meta de Zeeuw.
Tips
Hebben de geïnterviewden tips voor lezers die in hun eigen werkgebied aan de slag willen voor mensen met dementie en hun naasten? Van Dam, Janssen, Eijnwachter, Bakhuizen, Keyser en Lamoen adviseren: zoek samenwerking met relevante lokale partners. Bakhuizen: ‘Ga om de tafel met casemanagers van zorginstellingen, het sociaal wijkteam, mensen van Alzheimercafés, vertegenwoordigers van mantelzorgorganisaties en welzijnsclubs.’
Lamoen: ‘Zo ontdek je waar de behoeften liggen en kun je aansluiten bij de lokale vraag.’
Verder raden de geïnterviewden aan om goed na te denken over welk aanbod, vooral in de ogen van het publiek, bij de bibliotheek hoort. ‘Als wij het over zouden doen, zouden we snoezelmaterialen en hulpmiddelen niet meer in de dementiecollectie opnemen’, aldus Bakhuizen. ‘Er is relatief weinig vraag naar. Mensen verwachten ze misschien eerder bij een zorginstelling dan bij de bieb.’
Bovendien is het belangrijk om goed na te denken over wat je wel en niet kunt bieden – en hierover eerlijk te zijn naar gemeente en klanten/bezoekers, vindt onder meer Janssen: ‘Je kunt van frontofficemedewerkers niet verwachten dat zij allemaal uitgebreide en specifieke kennis over dementie in huis hebben. Maar wel dat zij gericht kunnen doorverwijzen naar organisaties met deze kennis. En dat zij – met hun toestemming – gegevens van bezoekers met deskundigen kunnen delen.’
Een laatste tip van Eijnwachter en Bakhuizen: win collegiaal advies in. ‘Neem contact op met bibliotheken die al een aanbod hebben voor deze doelgroep. En leer van hun ervaringen’, aldus Eijnwachter.
Reacties
Wat zijn de reacties van klanten en bezoekers op dementievoorzieningen in bibliotheken? En is er veel vraag naar?
Wat betreft cijfers over de dementiecollectie: die hebben niet alle bibliotheken meteen paraat. Eijnwachter: ‘Na wat speurwerk bleek echter dat er bij ons redelijk uit deze collectie geleend wordt.’ Kesting: ‘Sowieso zien we dat boeken over dementie vaker geleend worden sinds we ze bij elkaar hebben gezet.’
Of de activiteiten in de smaak vallen, daarop hebben bibliotheken beter zicht. Het algemene beeld: de doelgroep wordt vooral blij van beweeg- en muziekactiviteiten. Boogaard: ‘Beweeg je Blij en het Meezingcafé lopen bij ons heel goed.’ Ook reminiscentieactiviteiten (met behulp van herinneringskoffers/dementiekoffers, vertelbijeenkomsten, verhalen over vroeger) vallen in goede aarde. Van Den Brand: ‘We hebben de koffers getest met de doelgroep; die was erg enthousiast.’ Eijnwachter: ‘Bijeenkomsten met een verhalenverteller zijn heel populair.’
Het inloopspreekuur daarentegen, is niet overal een succes. Op sommige locaties loopt het goed (bijvoorbeeld in veel vestigingen van Bibliotheek Midden-Brabant), andere zijn ermee gestopt (Velserbroek, LocHal, Hardinxveld-Giessendam) of hebben het aantal uren teruggebracht (’s-Hertogenbosch). Boogaard: ‘Wij hebben enkel nog op woensdagmorgen een spreekuur; voorheen was dat dagelijks.’
De bibliotheken merken hoe dan ook dat hun ‘dementieaanpak’ voorziet in een behoefte. Boogaard: ‘Het allerbelangrijkste is niet hoeveel mensen je trekt. Het gaat niet sec om de aantallen, maar vooral om het verschil dat je kunt maken. Een voorbeeld: op Wereld Alzheimer Dag vertoonden we een aangrijpende documentaire over dementie. Tijdens het nagesprek wisselden bezoekers emotionele ervaringen uit, heel bijzonder.’
Bakhuizen: ‘Als geheugenproblemen een rol gaan spelen, zoeken mensen informatie die houvast geeft. Ook hebben zij soms behoefte aan een luisterend oor. De afgelopen jaren heb ik vaak ontroerende gesprekken gevoerd met mensen met dementie en hun naasten. Verder heb ik mensen gericht kunnen doorverwijzen. Bovendien draagt bijvoorbeeld een Dementheek bij aan het zichtbaar en bespreekbaar maken van dementie. Ook dat geeft deze voorziening bestaansrecht.’
Midden-Brabant: aanbod afhankelijk van lokale context
In 10 van de 16 vestigingen van bibliotheek Midden-Brabant zit een Dementheek. ‘Deze Dementheken kwamen er vooral op instigatie van wethouders’, weet Otto Janssen, collectiespecialist passend aanbod (en vrijwilligerscoördinator). ‘Dementie is een maatschappelijk probleem; gemeenten vinden het belangrijk dat bibliotheken er zijn voor mensen met dementie en hun naasten. En dat vinden bibliotheken zelf ook.’
De eerste Dementheek van de Bibliotheek Midden-Brabant werd in 2015 gerealiseerd in de vestiging Hilvarenbeek, vertelt Leonoor van Dam. Zij is verantwoordelijk voor de collectie van de Dementheken, ‘al heb ik bij de samenstelling ervan wel hulp gekregen van een ervaren dementieconsulent: een externe expert op het gebied van geheugenproblemen. Zij heeft kritisch naar de collectie gekeken en goede suggesties voor de aanschaf en de presentatie gedaan.’
Het “organiseren” van de collectie is slechts de eerste stap, benadrukt zij. ‘Belangrijker is: hoe breng je de collectie naar de burgers? En hoe programmeer je activiteiten die mensen met dementie en hun naasten aanspreken? Daarbij is de samenwerking met anderen, zoals vrijwilligers van Alzheimer Nederland, onmisbaar.’
Activiteiten rondom het thema ‘dementie’ sluiten vaak aan bij landelijke initiatieven, zoals Wereld Alzheimer Dag’, vertelt Janssen. ‘Zo hadden we in Goirle het avondvullende programma ZilverBrein, met boeiende sprekers.’ Daarnaast hangt het aanbod af van lokale mogelijkheden en behoeften. Janssen geeft enkele voorbeelden: ‘Op aanvraag verzorg ik soms demonstraties van spelmateriaal voor volwassenen, waaronder de Braintrainer: een computer met puzzels en geheugenspelletjes. In Bibliotheek LocHal in Tilburg hadden we eens een succesvolle dansworkshop voor mensen met dementie. De spreekuren van dementieconsulenten waren in de LocHal echter geen succes; zij kregen weinig vragen en zijn inmiddels gestopt. Maar in de vestigingen Udenhout, ‘t Sant, Heyhoef, Wagnerplein en Berkel-Enschot loopt het Geheugenspreekuur juist wél goed.’
IJmond Noord: zoeken naar wat werkt
Sinds september 2023 kent ook de Bibliotheek IJmond Noord een Geheugenkabinet. De dementiekasten van het Geheugenkabinet staan in de vestiging Beverwijk, vertelt bibliothecaris Ellen Kesting. ‘We lieten ons inspireren door het nabijgelegen Velsen. Iemand van een afdeling van Alzheimer Nederland dacht mee in de voorbereidingsfase.’
Ze vertelt dat de bibliotheek begon met de boeken over dementie apart te zetten in twee kasten. Daarin liggen ook folders van Alzheimer Nederland en lokale mantelzorgorganisaties.
‘De bedoeling is verder om twee keer per jaar dementie-gerelateerde activiteiten te organiseren. We zijn nog beetje zoekende wat aanslaat bij mensen met dementie en/of hun mantelzorgers. In het voorjaar van 2024 gaf schrijver Francien van de Ven, die jaren heeft gezorgd voor haar schoonvader met dementie, een lezing. Dat was een succes. Verder heeft een bibliotheekvrijwilliger bij de dagbesteding van een lokale zorgorganisatie gedichten en stukken uit het Dagboek van Hendrik Groen voorgelezen. Dit viel ook in goede aarde. Daarnaast hebben we een positief ontvangen vertelbijeenkomst gehad: Thuis toen ik 10 was. Mensen maakten toen tekeningen over het huis uit hun jeugd en gingen in gesprek over het verleden.’
Tot die tijd draait het bestaande Geheugenhuis gewoon door. Dit is een fysieke ruimte in de tijdelijke huisvesting, waar de dementiecollectie te vinden is, vertelt community librarian Caroline Boogaard. ‘Ook wij hebben een Dementiebril en we bieden activiteiten voor mensen met dementie en hun naasten, waaronder een Meezingcafé, boetseren en Beweeg je Blij: een methode om hersendelen te prikkelen via bewegen op muziek. Welzijnsorganisatie Farent verzorgt bovendien een maandelijkse koffieochtend voor mantelzorgers in de bibliotheek. En we hebben een wekelijks spreekuur.’
Velsen: samenwerking met Ontmoetingscentra Dementie
In 2019 deed Anne Eijnwachter als zzp’er in opdracht van de Bibliotheek Velsen onderzoek naar ‘ouderen en de bibliotheek’. ‘Toen ik in 2020 in dienst trad bij de bibliotheek als programmacoördinator senioren, ben ik de aanbevelingen uit mijn onderzoeksrapport direct gaan uitvoeren’, lacht ze.
Op de locatie Velserbroek begon Eijnwachter met het inrichten van een Geheugenkabinet: een kast met romans, informatieve boeken, films, folders van zorgaanbieders en jeugdboeken over dementie. Daarnaast zocht zij contact met een lokaal dementienetwerk, waarin onder meer zorginstellingen, welzijnswerk en de gemeente vertegenwoordigd waren, vertelt zij. ‘Dat netwerk hield helaas echter op te bestaan.’ Verder sprak Eijnwachter met de regionale afdeling van Alzheimer Nederland af om twee keer per maand een inloopspreekuur te houden; inmiddels is dat spreekuur alweer ter ziele, vervolgt ze: ‘Er kwamen nauwelijks mensen op af, misschien ook vanwege het gebrek aan privacy: er was geen aparte ruimte beschikbaar waar mensen hun vragen konden stellen aan de vrijwilligers van Alzheimer Nederland.’
In 2023 kreeg ook de vestiging IJmuiden een Geheugenkabinet. ‘Samen beschikken de vestigingen nu over zo’n 90 boeken over dementie.’
Op beide locaties worden tweemaal per jaar activiteiten georganiseerd, zoals een dansworkshop, boks-clinic, zangworkshop. Rondom het activiteitenprogramma werkt Eijnwachter samen met lokale Ontmoetingscentra Dementie, die ondersteuning bieden aan mensen met dementie en hun mantelzorgers. ‘Ik informeer de Ontmoetingscentra over onze activiteiten en nodig hun bezoekers uit om eraan mee te doen. Zo kwamen ze bijvoorbeeld onlangs luisteren naar een verhalenverteller.’
Huis73: Geheugenbibliotheek en Geheugenkamer-in-uitvoering
Huis73 heeft twee vestigingen met een dementieaanbod: de Geheugenbibliotheek in DePetrus (Vught) en het Geheugenhuis in Huis73 Den Bosch (’s-Hertogenbosch).
‘In Vught bestaat het aanbod om te beginnen uit een dementiecollectie’, vertelt community librarian Henriëtte van Lamoen. ‘Op dinsdag zijn er vrijwilligers aanwezig vanuit Bibliotheek Vught en Welzijn Vught. Zij beantwoorden vragen over de collectie én kunnen doorverwijzen naar voorzieningen voor mensen met dementie en hun naasten. Verder bieden we een Geheugenwijzer – een waaier met tips voor de omgang met mensen met dementie. En we hebben een Dementiebril. Als je deze VR-bril opzet, beleef je de wereld vanuit het perspectief van iemand met dementie.’
Ze vervolgt: ‘Daarnaast organiseren we acht keer per jaar een Geheugencafé, een soort Alzheimercafé, samen met lokale partners. En we programmeren nog diverse andere activiteiten, zoals een jaarlijkse voorstelling over dementie.’
Tot slot heeft DePetrus zichzelf uitgedaagd om nog toegankelijker te worden voor mensen met dementie. Hiervoor is een actieplan ingediend bij Alzheimer Nederland, vertelt Lamoen, waarvoor subsidie is toegekend. ‘In het kader van dit traject heb ik een training Goed Omgaan met Dementie van Samen dementievriendelijk gedaan. Onze vrijwilligers bieden we eveneens een training aan. En architect Henri Snels denkt mee over een dementievriendelijke inrichting.’
De vestiging in Den Bosch wordt momenteel verbouwd. ‘Er zijn vijf innovatiethema’s, die corresponderen met ruimtes in het gebouw’, zegt Marieke Hezemans, projectmanager herhuisvesting en innovatie. ‘Eén van de onderwerpen is: de Geheugenkamer. Dat is een werktitel – mogelijk komt er een andere naam. Met een multidisciplinair team denken we niet alleen na over de naam, maar ook over hoe de nieuwe ruimte eruit moet komen te zien en over een vernieuwend programma.’
Hardinxveld-Giessendam: verbinding en interactie
In 2022 deed community librarian Judith Keyser van Bibliotheek Hardinxveld-Giessendam (onderdeel van de Bibliotheek AanZet) bij de gemeente een subsidieaanvraag om de dementiecollectie van het Geheugenkabinet (zie kader) te kunnen uitbreiden. Deze werd toegekend, vertelt zij. ‘Het geld gebruikten we voor de aanschaf van nieuwe dementieboeken en (spel)materialen, zoals herinneringskoffertjes, aangepaste gezelschapsspellen, een soort memory met geluiden. Ook hebben we een flyer ontwikkeld, die duidelijk maakt voor welke geheugenklachten inwoners bij welke instantie terechtkunnen. Verder volgden bibliotheekmedewerkers en -vrijwilligers een training van Samen dementievriendelijk.’
Rondom het Geheugenkabinet werkt Keyser samen met lokale partners. ‘We hebben een werkgroepje met mensen van het lokale Alzheimercafé, de gemeente, een zorgorganisatie. We bespreken wat wel/niet goed loopt, en wat we nog meer met elkaar willen organiseren.’
Zo zetten de samenwerkingspartners een maandelijks inloopspreekuur op poten. ‘Daar bleek weinig animo voor bij bezoekers’, vertelt Keyser, ‘dus zijn we ermee gestopt. In plaats daarvan hebben we nu ‘Terug in de tijd'. Tijdens dit maandelijkse nostalgische uurtje halen we met bezoekers herinneringen op aan een thema, zoals de winters van vroeger of het koningshuis. Dat doen we aan de hand van foto’s en filmpjes.’
Kortgeleden is de bibliotheek daarnaast, als pilot, gestart met het wekelijkse initiatief ‘Babbelen in de bieb’. ‘Dit is bedoeld voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. Onder het genot van een kop koffie gaan ze met elkaar in gesprek.’ Voor mantelzorgers zijn er zo nu en dan ook goedlopende filmavonden, vervolgt Keyser. ‘Zo vertoonden we recent de documentaire Human Forever van Teun Toebes.’ Keyser benadrukt dat de bibliotheek het belangrijk vindt om verbondenheid te stimuleren tussen deelnemers. ‘We merken dat activiteiten die bij iedereen herkenning oproepen hiervoor een goed middel zijn. Bijvoorbeeld het samen bekijken van oude foto’s van straten in Hardinxveld-Giessendam. Ook haken we graag aan bij exposities van de historische vereniging of het lokale museum De Koperen Knop.’
Op termijn wil de bibliotheek graag meer interactie met inwoners. ‘We zijn benieuwd naar hun ideeën: welke programmering willen zij zien voor deze doelgroep?’, aldus Keyser.
Naast Hardinxveld-Giessendam hebben ook andere vestigingen van de Bibliotheek AanZet een dementiecollectie (Sliedrecht, Papendrecht en Hendrik-Ido-Ambacht). Daarnaast zijn er in Gorinchem en Hendrik-Ido-Ambacht activiteiten met betrekking tot dementie.
Een mevrouw die vaak bij de klantenservice om een nieuw pasje vraagt, omdat ze het oude kwijt is. Een lener die beweert dat hij de boeken die op zijn naam staan, allang heeft ingeleverd. Het zijn zomaar twee praktijkvoorbeelden die Jarina Rombouts hoorde van bibliotheken, over hun klanten/bezoekers met dementie. Rombouts is teamleider bij Samen dementievriendelijk. Dit is een programma van het ministerie van VWS en Stichting Alzheimer Nederland, dat zich richt op het voorbereiden van de samenleving op de groeiende groep mensen met dementie. ‘Op dit moment zijn er 310.000 mensen met deze ziekte in ons land; dit aantal stijgt de komende 15 jaar naar een half miljoen’, zegt Rombouts. ‘Maar liefst 79 procent van de mensen met dementie woont “gewoon” thuis. Zij gaan dus ook naar de supermarkt, tennisclub en bibliotheek.’
Samen dementievriendelijk verzorgt – online en fysieke – trainingen waarin mensen leren omgaan met deze doelgroep. ‘Sinds 2019 hebben zo’n 60 bibliotheken een training op locatie gevolgd. Zij zien dementie als een belangrijk thema en willen eraan bijdragen dat degenen met deze ziekte blijven meedoen in de samenleving. En ze willen hun mantelzorgers ondersteuning bieden.’
Bathmen: ook snoezel- en hulpmaterialen
Ook de bibliotheek in Bathmen (onderdeel van de Bibliotheek Deventer) deed een dementietraining. ‘Heel waardevol; je leert hoe je mensen met dementie het beste kunt benaderen’, zegt community librarian Petra Bakhuizen.
De bibliotheek heeft sinds 2021 een Dementheek/Geheugenpunt. ‘Het initiatief kwam van Bathmen Dementievriendelijk, een projectgroep van actieve inwoners, die het dorp dementievriendelijk wil maken’, vertelt Bakhuizen. ‘Zij hebben een paar jaar terug bij de Rabobank een subsidie aangevraagd – en gekregen. De realisatie van de Dementheek was vervolgens pure co-creatie: we deden alles samen, tot het in elkaar zetten van kasten.’
De Dementheek heeft een apart hoekje gekregen, vertelt Bakhuizen. ‘Je vindt daar boeken, dvd’s, folders van zorgorganisaties. Maar ook activerings- en reminiscentiemateriaal, om herinneringen op te halen. Bijvoorbeeld praatkaarten met afbeeldingen van vroeger en vragen als: Hoe zag jouw kinderslaapkamer eruit? Met welk speelgoed speelde je?’
De Dementheekcollectie bevat verder snoezelmaterialen, gericht op zintuigprikkeling. ‘Een voorbeeld is de plasmalamp: deze wordt paars en warm als je je handen eromheen doet. Ook hebben we hulpmiddelen, zoals een knuffelbare slaaprobot, die een rustige ademhaling simuleert en mensen kan helpen bij het inslapen.’
Om meer aandacht te genereren voor de Dementheek, organiseerde Bakhuizen eind 2024 de ‘Dementheek on tour’. ‘Een groot deel van de dementiecollectie toonden we toen op drie andere vestigingen van de Bibliotheek Deventer, samen met een foto-expositie over mensen met dementie.’
In de kleine bibliotheek van Bathmen is geen ruimte voor activiteiten. ‘Wel promoten we activiteiten van Bathmen Dementievriendelijk, zoals een theatervoorstelling in het Kulturhus.’
Biblioplus: herinneringskoffers in Boxmeer en Bergen
Sinds 2018 hebben Boxmeer en Bergen, twee vestigingen van Biblioplus, allebei een Geheugenhuis. ‘Daar hebben we een grotere collectie materialen over “vroeger” dan op andere locaties’, vertelt Ellen van den Brand, Regisseur leven lang leren. ‘Denk aan boeken, puzzels, folders, spelmaterialen, herinneringskoffers. In deze koffers zitten onder meer fotoboeken, die zijn samengesteld door onze dorpsarchieven. En koffieboontjes en potjes boenwas. De geuren hiervan wekken herinneringen op aan vroeger. Mantelzorgers gebruiken de herinneringskoffers om over het verleden te praten met hun dierbaren met dementie.’
Vanuit het Geheugenhuis worden er diverse activiteiten georganiseerd, zoals spelletjesmiddagen. ‘Hiervoor hebben we dementievriendelijke spellen aangeschaft, waaronder een groot ganzenbord met magneten, zodat de pionnen niet omvallen.’ Daarnaast verzorgt Biblioplus een paar keer per jaar Breincolleges. Ellen: ‘Soms zijn dit lezingen door wetenschappers, soms boekpresentaties over het brein.’ Verder is er samenwerking met lokale zorgorganisaties en zorgboerderijen. ‘Die lenen dan bijvoorbeeld een multimediale Belevenistafel: een “groot tablet” met daarop onder meer programma’s voor mensen met geheugenproblematiek.’
‘In Bergen zit Biblioplus in het lokale dementienetwerk, met onder andere praktijkondersteuners en activiteitenbegeleiders’, zegt Van den Brand. ‘Elke zes weken komen we bij elkaar om te bedenken wat we voor mensen met dementie en hun naasten kunnen organiseren.’
In de vestiging in Grave vindt soms het Alzheimercafé plaats in de bibliotheek. ‘Alzheimercafés zijn lokale bijeenkomsten van Alzheimer Nederland, waar mensen met dementie en hun naasten informatie krijgen en ervaringen uitwisselen.’
De dienstverlening van bibliotheken aan mensen met dementie
‘Je kunt echt een verschil maken’
Geheugenpunt, Dementheek, Geheugenhuis, Geheugenbibliotheek of Geheugenkabinet: verschillende bibliotheken hebben een voorziening voor mensen met (beginnende) dementie en hun naasten. Hoe ziet het aanbod aan deze doelgroep eruit? En valt het in de smaak? Bibliotheekblad vroeg het aan zeven bibliotheekorganisaties.
Dementie
Tekst: Femke van den Berg •
Foto’s / video’s: zie credits langs zijkant
Bibliotheekblad 5 • mei 2025
Voorbeeld van provinciale ondersteuning: Rijnbrink
In 2022 verdiepte Rijnbrink zich met ongeveer 10 Overijsselse bibliotheken, 3 Overijsselse dementienetwerken en een student Toegepaste Ouderenkunde in de vraag hoe je collectie en programmering biedt rondom het thema dementie, vertelt Anneke Kokkeler, adviseur Educatie, Cultuur en Samenleving. ‘Hieruit kwamen concrete handvatten voor collectie, activiteiten en deskundigheidsbevordering. Denk aan een lijst met titels en spelmaterialen, voorbeelden van activiteiten, adviezen voor training van frontofficemedewerkers. Verder bleek uit het onderzoek dat lokale samenwerking belangrijk is: voor het gebruikmaken van elkaars deskundigheid en om de zichtbaarheid van het aanbod te vergroten.’
Rijnbrink ontwikkelde ook een inspiratiegids met tips voor het vormgeven van een dementievriendelijke omgeving. En in 2023 kregen geïnteresseerde Overijsselse bibliotheken een ‘Eerste Hulp bij Dementie koffer’ aangeboden door de 3 dementienetwerken. ‘Hierin zitten (foto)boeken en spelmaterialen, die kunnen bijdragen aan het behouden van het fijne contact tussen mensen met dementie en hun naasten.’
Inmiddels heeft een groot aantal Overijsselse bibliotheken een aanbod ontwikkeld rondom dementie, zoals een Geheugenpunt of Dementheek, weet Kokkeler. ‘We merken dat zij veel behoefte hebben aan kennisdeling. Daarom organiseren we (online) bijeenkomsten voor het uitwisselen van ervaringen.’
Voor meer informatie zie de projectpagina van Rijnbrink.
De ‘Eerste Hulp bij Dementie koffer’ van Rijnbrink
Huis73 biedt wekelijks de activiteit Beweeg je Blij aan met dansdocent Meta de Zeeuw.
Foto: Patricia Rehe
Geheugenkabinet als landelijk initiatief
In 2018 lanceerde The Alignment House het Geheugenkabinet, samen met Alzheimer Nederland en vijf pilotbibliotheken (CODA, OBA, AanZet, Lek & IJssel en Landgraaf), vertelt Bas Pietersen van The Alignment House. ‘Het Geheugenkabinet is een integrale aanpak, bestaande uit: een fysieke, laagdrempelige plek in de bibliotheek, een collectie, programmering en informatiefunctie. Het landelijke programma kan aangepast worden aan de behoeften van een lokale bibliotheek en haar samenwerkingspartners. Bovendien is er met de eerste bibliotheken gewerkt aan een leernetwerk.’
Pietersen vertelt dat niet alle bibliotheken die hun dementieaanbod profileren als ‘Geheugenkabinet’ gebruikmaken van deze landelijke formule. ‘De meeste bibliotheken spelen rondom het thema “dementie” hun eigen wedstrijd. Hierdoor ontstaat er niet makkelijk een landelijke, lerende community. Jammer, want dit thema vraagt juist om samen leren wat wel of niet werkt.’
Bibliotheken kunnen zich nog altijd bij de landelijke aanpak aansluiten, vervolgt hij. ‘We streven nog steeds naar een jaarprogramma met periodieke interdisciplinaire leersessies. En het tussentijds delen van inzichten, “leergeld” en best practices.’
Bas Pietersen gaat graag in gesprek met bibliotheken die de naam Geheugenkabinet gebruiken: ‘Om met elkaar ervaringen uit te wisselen en maatschappelijke waarde te realiseren’ (b.pietersen@alignmenthouse.nl).
Hardinxveld-Giessendam: verbinding en interactie
In 2022 deed community librarian Judith Keyser van Bibliotheek Hardinxveld-Giessendam (onderdeel van de Bibliotheek AanZet) bij de gemeente een subsidieaanvraag om de dementiecollectie van het Geheugenkabinet (zie kader) te kunnen uitbreiden. Deze werd toegekend, vertelt zij. ‘Het geld gebruikten we voor de aanschaf van nieuwe dementieboeken en (spel)materialen, zoals herinneringskoffertjes, aangepaste gezelschapsspellen, een soort memory met geluiden. Ook hebben we een flyer ontwikkeld, die duidelijk maakt voor welke geheugenklachten inwoners bij welke instantie terechtkunnen. Verder volgden bibliotheekmedewerkers en -vrijwilligers een training van Samen dementievriendelijk.’
Rondom het Geheugenkabinet werkt Keyser samen met lokale partners. ‘We hebben een werkgroepje met mensen van het lokale Alzheimercafé, de gemeente, een zorgorganisatie. We bespreken wat wel/niet goed loopt, en wat we nog meer met elkaar willen organiseren.’
Zo zetten de samenwerkingspartners een maandelijks inloopspreekuur op poten. ‘Daar bleek weinig animo voor bij bezoekers’, vertelt Keyser, ‘dus zijn we ermee gestopt. In plaats daarvan hebben we nu ‘Terug in de tijd'. Tijdens dit maandelijkse nostalgische uurtje halen we met bezoekers herinneringen op aan een thema, zoals de winters van vroeger of het koningshuis. Dat doen we aan de hand van foto’s en filmpjes.’
Kortgeleden is de bibliotheek daarnaast, als pilot, gestart met het wekelijkse initiatief ‘Babbelen in de bieb’. ‘Dit is bedoeld voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. Onder het genot van een kop koffie gaan ze met elkaar in gesprek.’ Voor mantelzorgers zijn er zo nu en dan ook goedlopende filmavonden, vervolgt Keyser. ‘Zo vertoonden we recent de documentaire Human Forever van Teun Toebes.’ Keyser benadrukt dat de bibliotheek het belangrijk vindt om verbondenheid te stimuleren tussen deelnemers. ‘We merken dat activiteiten die bij iedereen herkenning oproepen hiervoor een goed middel zijn. Bijvoorbeeld het samen bekijken van oude foto’s van straten in Hardinxveld-Giessendam. Ook haken we graag aan bij exposities van de historische vereniging of het lokale museum De Koperen Knop.’
Op termijn wil de bibliotheek graag meer interactie met inwoners. ‘We zijn benieuwd naar hun ideeën: welke programmering willen zij zien voor deze doelgroep?’, aldus Keyser.
Naast Hardinxveld-Giessendam hebben ook andere vestigingen van de Bibliotheek AanZet een dementiecollectie (Sliedrecht, Papendrecht en Hendrik-Ido-Ambacht). Daarnaast zijn er in Gorinchem en Hendrik-Ido-Ambacht activiteiten met betrekking tot dementie.
De BelevenisTafel van Biblioplus. Een “grote” tablet met daarop onder meer programma’s voor mensen met geheugenproblematiek.
Foto: Huis73
De dienstverlening van bibliotheken aan mensen met dementie
Tot die tijd draait het bestaande Geheugenhuis gewoon door. Dit is een fysieke ruimte in de tijdelijke huisvesting, waar de dementiecollectie te vinden is, vertelt community librarian Caroline Boogaard. ‘Ook wij hebben een Dementiebril en we bieden activiteiten voor mensen met dementie en hun naasten, waaronder een Meezingcafé, boetseren en Beweeg je Blij: een methode om hersendelen te prikkelen via bewegen op muziek. Welzijnsorganisatie Farent verzorgt bovendien een maandelijkse koffieochtend voor mantelzorgers in de bibliotheek. En we hebben een wekelijks spreekuur.’
Velsen: samenwerking met Ontmoetingscentra Dementie
In 2019 deed Anne Eijnwachter als zzp’er in opdracht van de Bibliotheek Velsen onderzoek naar ‘ouderen en de bibliotheek’. ‘Toen ik in 2020 in dienst trad bij de bibliotheek als programmacoördinator senioren, ben ik de aanbevelingen uit mijn onderzoeksrapport direct gaan uitvoeren’, lacht ze.
Op de locatie Velserbroek begon Eijnwachter met het inrichten van een Geheugenkabinet: een kast met romans, informatieve boeken, films, folders van zorgaanbieders en jeugdboeken over dementie. Daarnaast zocht zij contact met een lokaal dementienetwerk, waarin onder meer zorginstellingen, welzijnswerk en de gemeente vertegenwoordigd waren, vertelt zij. ‘Dat netwerk hield helaas echter op te bestaan.’ Verder sprak Eijnwachter met de regionale afdeling van Alzheimer Nederland af om twee keer per maand een inloopspreekuur te houden; inmiddels is dat spreekuur alweer ter ziele, vervolgt ze: ‘Er kwamen nauwelijks mensen op af, misschien ook vanwege het gebrek aan privacy: er was geen aparte ruimte beschikbaar waar mensen hun vragen konden stellen aan de vrijwilligers van Alzheimer Nederland.’
In 2023 kreeg ook de vestiging IJmuiden een Geheugenkabinet. ‘Samen beschikken de vestigingen nu over zo’n 90 boeken over dementie.’
Op beide locaties worden tweemaal per jaar activiteiten georganiseerd, zoals een dansworkshop, boks-clinic, zangworkshop. Rondom het activiteitenprogramma werkt Eijnwachter samen met lokale Ontmoetingscentra Dementie, die ondersteuning bieden aan mensen met dementie en hun mantelzorgers. ‘Ik informeer de Ontmoetingscentra over onze activiteiten en nodig hun bezoekers uit om eraan mee te doen. Zo kwamen ze bijvoorbeeld onlangs luisteren naar een verhalenverteller.’
Foto: Rijnbrink
IJmond Noord: zoeken naar wat werkt
Sinds september 2023 kent ook de Bibliotheek IJmond Noord een Geheugenkabinet. De dementiekasten van het Geheugenkabinet staan in de vestiging Beverwijk, vertelt bibliothecaris Ellen Kesting. ‘We lieten ons inspireren door het nabijgelegen Velsen. Iemand van een afdeling van Alzheimer Nederland dacht mee in de voorbereidingsfase.’
Ze vertelt dat de bibliotheek begon met de boeken over dementie apart te zetten in twee kasten. Daarin liggen ook folders van Alzheimer Nederland en lokale mantelzorgorganisaties.
‘De bedoeling is verder om twee keer per jaar dementie-gerelateerde activiteiten te organiseren. We zijn nog beetje zoekende wat aanslaat bij mensen met dementie en/of hun mantelzorgers. In het voorjaar van 2024 gaf schrijver Francien van de Ven, die jaren heeft gezorgd voor haar schoonvader met dementie, een lezing. Dat was een succes. Verder heeft een bibliotheekvrijwilliger bij de dagbesteding van een lokale zorgorganisatie gedichten en stukken uit het Dagboek van Hendrik Groen voorgelezen. Dit viel ook in goede aarde. Daarnaast hebben we een positief ontvangen vertelbijeenkomst gehad: Thuis toen ik 10 was. Mensen maakten toen tekeningen over het huis uit hun jeugd en gingen in gesprek over het verleden.’
De Dementheek in Bathmen (onderdeel van de Bibliotheek Deventer).
Foto: de Bibliotheek Deventer
De opening van het Geheugenkabinet in de bibliotheek IJmond Noord.
Foto: Bibliotheek IJmond Noord
Reacties
Wat zijn de reacties van klanten en bezoekers op dementievoorzieningen in bibliotheken? En is er veel vraag naar?
Wat betreft cijfers over de dementiecollectie: die hebben niet alle bibliotheken meteen paraat. Eijnwachter: ‘Na wat speurwerk bleek echter dat er bij ons redelijk uit deze collectie geleend wordt.’ Kesting: ‘Sowieso zien we dat boeken over dementie vaker geleend worden sinds we ze bij elkaar hebben gezet.’
Of de activiteiten in de smaak vallen, daarop hebben bibliotheken beter zicht. Het algemene beeld: de doelgroep wordt vooral blij van beweeg- en muziekactiviteiten. Boogaard: ‘Beweeg je Blij en het Meezingcafé lopen bij ons heel goed.’ Ook reminiscentieactiviteiten (met behulp van herinneringskoffers/dementiekoffers, vertelbijeenkomsten, verhalen over vroeger) vallen in goede aarde. Van Den Brand: ‘We hebben de koffers getest met de doelgroep; die was erg enthousiast.’ Eijnwachter: ‘Bijeenkomsten met een verhalenverteller zijn heel populair.’
Het inloopspreekuur daarentegen, is niet overal een succes. Op sommige locaties loopt het goed (bijvoorbeeld in veel vestigingen van Bibliotheek Midden-Brabant), andere zijn ermee gestopt (Velserbroek, LocHal, Hardinxveld-Giessendam) of hebben het aantal uren teruggebracht (’s-Hertogenbosch). Boogaard: ‘Wij hebben enkel nog op woensdagmorgen een spreekuur; voorheen was dat dagelijks.’
De bibliotheken merken hoe dan ook dat hun ‘dementieaanpak’ voorziet in een behoefte. Boogaard: ‘Het allerbelangrijkste is niet hoeveel mensen je trekt. Het gaat niet sec om de aantallen, maar vooral om het verschil dat je kunt maken. Een voorbeeld: op Wereld Alzheimer Dag vertoonden we een aangrijpende documentaire over dementie. Tijdens het nagesprek wisselden bezoekers emotionele ervaringen uit, heel bijzonder.’
Bakhuizen: ‘Als geheugenproblemen een rol gaan spelen, zoeken mensen informatie die houvast geeft. Ook hebben zij soms behoefte aan een luisterend oor. De afgelopen jaren heb ik vaak ontroerende gesprekken gevoerd met mensen met dementie en hun naasten. Verder heb ik mensen gericht kunnen doorverwijzen. Bovendien draagt bijvoorbeeld een Dementheek bij aan het zichtbaar en bespreekbaar maken van dementie. Ook dat geeft deze voorziening bestaansrecht.’
Midden-Brabant: aanbod afhankelijk van lokale context
In 10 van de 16 vestigingen van bibliotheek Midden-Brabant zit een Dementheek. ‘Deze Dementheken kwamen er vooral op instigatie van wethouders’, weet Otto Janssen, collectiespecialist passend aanbod (en vrijwilligerscoördinator). ‘Dementie is een maatschappelijk probleem; gemeenten vinden het belangrijk dat bibliotheken er zijn voor mensen met dementie en hun naasten. En dat vinden bibliotheken zelf ook.’
De eerste Dementheek van de Bibliotheek Midden-Brabant werd in 2015 gerealiseerd in de vestiging Hilvarenbeek, vertelt Leonoor van Dam. Zij is verantwoordelijk voor de collectie van de Dementheken, ‘al heb ik bij de samenstelling ervan wel hulp gekregen van een ervaren dementieconsulent: een externe expert op het gebied van geheugenproblemen. Zij heeft kritisch naar de collectie gekeken en goede suggesties voor de aanschaf en de presentatie gedaan.’
Het “organiseren” van de collectie is slechts de eerste stap, benadrukt zij. ‘Belangrijker is: hoe breng je de collectie naar de burgers? En hoe programmeer je activiteiten die mensen met dementie en hun naasten aanspreken? Daarbij is de samenwerking met anderen, zoals vrijwilligers van Alzheimer Nederland, onmisbaar.’
Activiteiten rondom het thema ‘dementie’ sluiten vaak aan bij landelijke initiatieven, zoals Wereld Alzheimer Dag’, vertelt Janssen. ‘Zo hadden we in Goirle het avondvullende programma ZilverBrein, met boeiende sprekers.’ Daarnaast hangt het aanbod af van lokale mogelijkheden en behoeften. Janssen geeft enkele voorbeelden: ‘Op aanvraag verzorg ik soms demonstraties van spelmateriaal voor volwassenen, waaronder de Braintrainer: een computer met puzzels en geheugenspelletjes. In Bibliotheek LocHal in Tilburg hadden we eens een succesvolle dansworkshop voor mensen met dementie. De spreekuren van dementieconsulenten waren in de LocHal echter geen succes; zij kregen weinig vragen en zijn inmiddels gestopt. Maar in de vestigingen Udenhout, ‘t Sant, Heyhoef, Wagnerplein en Berkel-Enschot loopt het Geheugenspreekuur juist wél goed.’
Vanaf dit jaar kunnen bezoekers van de bibliotheek in Oss zelf ervaren hoe het is om aan dementie te lijden met een speciale "VR-dementiebril". (Uitzending van Dtv Nieuws).
Video: Dtv Nieuws
Tips
Hebben de geïnterviewden tips voor lezers die in hun eigen werkgebied aan de slag willen voor mensen met dementie en hun naasten? Van Dam, Janssen, Eijnwachter, Bakhuizen, Keyser en Lamoen adviseren: zoek samenwerking met relevante lokale partners. Bakhuizen: ‘Ga om de tafel met casemanagers van zorginstellingen, het sociaal wijkteam, mensen van Alzheimercafés, vertegenwoordigers van mantelzorgorganisaties en welzijnsclubs.’
Lamoen: ‘Zo ontdek je waar de behoeften liggen en kun je aansluiten bij de lokale vraag.’
Verder raden de geïnterviewden aan om goed na te denken over welk aanbod, vooral in de ogen van het publiek, bij de bibliotheek hoort. ‘Als wij het over zouden doen, zouden we snoezelmaterialen en hulpmiddelen niet meer in de dementiecollectie opnemen’, aldus Bakhuizen. ‘Er is relatief weinig vraag naar. Mensen verwachten ze misschien eerder bij een zorginstelling dan bij de bieb.’
Bovendien is het belangrijk om goed na te denken over wat je wel en niet kunt bieden – en hierover eerlijk te zijn naar gemeente en klanten/bezoekers, vindt onder meer Janssen: ‘Je kunt van frontofficemedewerkers niet verwachten dat zij allemaal uitgebreide en specifieke kennis over dementie in huis hebben. Maar wel dat zij gericht kunnen doorverwijzen naar organisaties met deze kennis. En dat zij – met hun toestemming – gegevens van bezoekers met deskundigen kunnen delen.’
Een laatste tip van Eijnwachter en Bakhuizen: win collegiaal advies in. ‘Neem contact op met bibliotheken die al een aanbod hebben voor deze doelgroep. En leer van hun ervaringen’, aldus Eijnwachter.
Bibliotheekblad 5 • mei 2025
‘Je kunt echt een verschil maken’
Geheugenpunt, Dementheek, Geheugenhuis, Geheugenbibliotheek of Geheugenkabinet: verschillende bibliotheken hebben een voorziening voor mensen met (beginnende) dementie en hun naasten. Hoe ziet het aanbod aan deze doelgroep eruit? En valt het in de smaak? Bibliotheekblad vroeg het aan zeven bibliotheekorganisaties.
Tekst: Femke van den Berg •
Foto’s / video’s: zie credits langs zijkant
Dementie
Een mevrouw die vaak bij de klantenservice om een nieuw pasje vraagt, omdat ze het oude kwijt is. Een lener die beweert dat hij de boeken die op zijn naam staan, allang heeft ingeleverd. Het zijn zomaar twee praktijkvoorbeelden die Jarina Rombouts hoorde van bibliotheken, over hun klanten/bezoekers met dementie. Rombouts is teamleider bij Samen dementievriendelijk. Dit is een programma van het ministerie van VWS en Stichting Alzheimer Nederland, dat zich richt op het voorbereiden van de samenleving op de groeiende groep mensen met dementie. ‘Op dit moment zijn er 310.000 mensen met deze ziekte in ons land; dit aantal stijgt de komende 15 jaar naar een half miljoen’, zegt Rombouts. ‘Maar liefst 79 procent van de mensen met dementie woont “gewoon” thuis. Zij gaan dus ook naar de supermarkt, tennisclub en bibliotheek.’
Samen dementievriendelijk verzorgt – online en fysieke – trainingen waarin mensen leren omgaan met deze doelgroep. ‘Sinds 2019 hebben zo’n 60 bibliotheken een training op locatie gevolgd. Zij zien dementie als een belangrijk thema en willen eraan bijdragen dat degenen met deze ziekte blijven meedoen in de samenleving. En ze willen hun mantelzorgers ondersteuning bieden.’
Bathmen: ook snoezel- en hulpmaterialen
Ook de bibliotheek in Bathmen (onderdeel van de Bibliotheek Deventer) deed een dementietraining. ‘Heel waardevol; je leert hoe je mensen met dementie het beste kunt benaderen’, zegt community librarian Petra Bakhuizen.
De bibliotheek heeft sinds 2021 een Dementheek/Geheugenpunt. ‘Het initiatief kwam van Bathmen Dementievriendelijk, een projectgroep van actieve inwoners, die het dorp dementievriendelijk wil maken’, vertelt Bakhuizen. ‘Zij hebben een paar jaar terug bij de Rabobank een subsidie aangevraagd – en gekregen. De realisatie van de Dementheek was vervolgens pure co-creatie: we deden alles samen, tot het in elkaar zetten van kasten.’
De Dementheek heeft een apart hoekje gekregen, vertelt Bakhuizen. ‘Je vindt daar boeken, dvd’s, folders van zorgorganisaties. Maar ook activerings- en reminiscentiemateriaal, om herinneringen op te halen. Bijvoorbeeld praatkaarten met afbeeldingen van vroeger en vragen als: Hoe zag jouw kinderslaapkamer eruit? Met welk speelgoed speelde je?’
De Dementheekcollectie bevat verder snoezelmaterialen, gericht op zintuigprikkeling. ‘Een voorbeeld is de plasmalamp: deze wordt paars en warm als je je handen eromheen doet. Ook hebben we hulpmiddelen, zoals een knuffelbare slaaprobot, die een rustige ademhaling simuleert en mensen kan helpen bij het inslapen.’
Om meer aandacht te genereren voor de Dementheek, organiseerde Bakhuizen eind 2024 de ‘Dementheek on tour’. ‘Een groot deel van de dementiecollectie toonden we toen op drie andere vestigingen van de Bibliotheek Deventer, samen met een foto-expositie over mensen met dementie.’
In de kleine bibliotheek van Bathmen is geen ruimte voor activiteiten. ‘Wel promoten we activiteiten van Bathmen Dementievriendelijk, zoals een theatervoorstelling in het Kulturhus.’
Biblioplus: herinneringskoffers in Boxmeer en Bergen
Sinds 2018 hebben Boxmeer en Bergen, twee vestigingen van Biblioplus, allebei een Geheugenhuis. ‘Daar hebben we een grotere collectie materialen over “vroeger” dan op andere locaties’, vertelt Ellen van den Brand, Regisseur leven lang leren. ‘Denk aan boeken, puzzels, folders, spelmaterialen, herinneringskoffers. In deze koffers zitten onder meer fotoboeken, die zijn samengesteld door onze dorpsarchieven. En koffieboontjes en potjes boenwas. De geuren hiervan wekken herinneringen op aan vroeger. Mantelzorgers gebruiken de herinneringskoffers om over het verleden te praten met hun dierbaren met dementie.’
Vanuit het Geheugenhuis worden er diverse activiteiten georganiseerd, zoals spelletjesmiddagen. ‘Hiervoor hebben we dementievriendelijke spellen aangeschaft, waaronder een groot ganzenbord met magneten, zodat de pionnen niet omvallen.’ Daarnaast verzorgt Biblioplus een paar keer per jaar Breincolleges. Ellen: ‘Soms zijn dit lezingen door wetenschappers, soms boekpresentaties over het brein.’ Verder is er samenwerking met lokale zorgorganisaties en zorgboerderijen. ‘Die lenen dan bijvoorbeeld een multimediale Belevenistafel: een “groot tablet” met daarop onder meer programma’s voor mensen met geheugenproblematiek.’
‘In Bergen zit Biblioplus in het lokale dementienetwerk, met onder andere praktijkondersteuners en activiteitenbegeleiders’, zegt Van den Brand. ‘Elke zes weken komen we bij elkaar om te bedenken wat we voor mensen met dementie en hun naasten kunnen organiseren.’
In de vestiging in Grave vindt soms het Alzheimercafé plaats in de bibliotheek. ‘Alzheimercafés zijn lokale bijeenkomsten van Alzheimer Nederland, waar mensen met dementie en hun naasten informatie krijgen en ervaringen uitwisselen.’
Huis73: Geheugenbibliotheek en Geheugenkamer-in-uitvoering
Huis73 heeft twee vestigingen met een dementieaanbod: de Geheugenbibliotheek in DePetrus (Vught) en het Geheugenhuis in Huis73 Den Bosch (’s-Hertogenbosch).
‘In Vught bestaat het aanbod om te beginnen uit een dementiecollectie’, vertelt community librarian Henriëtte van Lamoen. ‘Op dinsdag zijn er vrijwilligers aanwezig vanuit Bibliotheek Vught en Welzijn Vught. Zij beantwoorden vragen over de collectie én kunnen doorverwijzen naar voorzieningen voor mensen met dementie en hun naasten. Verder bieden we een Geheugenwijzer – een waaier met tips voor de omgang met mensen met dementie. En we hebben een Dementiebril. Als je deze VR-bril opzet, beleef je de wereld vanuit het perspectief van iemand met dementie.’
Ze vervolgt: ‘Daarnaast organiseren we acht keer per jaar een Geheugencafé, een soort Alzheimercafé, samen met lokale partners. En we programmeren nog diverse andere activiteiten, zoals een jaarlijkse voorstelling over dementie.’
Tot slot heeft DePetrus zichzelf uitgedaagd om nog toegankelijker te worden voor mensen met dementie. Hiervoor is een actieplan ingediend bij Alzheimer Nederland, vertelt Lamoen, waarvoor subsidie is toegekend. ‘In het kader van dit traject heb ik een training Goed Omgaan met Dementie van Samen dementievriendelijk gedaan. Onze vrijwilligers bieden we eveneens een training aan. En architect Henri Snels denkt mee over een dementievriendelijke inrichting.’
De vestiging in Den Bosch wordt momenteel verbouwd. ‘Er zijn vijf innovatiethema’s, die corresponderen met ruimtes in het gebouw’, zegt Marieke Hezemans, projectmanager herhuisvesting en innovatie. ‘Eén van de onderwerpen is: de Geheugenkamer. Dat is een werktitel – mogelijk komt er een andere naam. Met een multidisciplinair team denken we niet alleen na over de naam, maar ook over hoe de nieuwe ruimte eruit moet komen te zien en over een vernieuwend programma.’