Olga van Reede werkt als teamleider Marketing & Communicatie en MT-lid bij De Boekenberg in Spijkenisse. Zij vertelt dat deze bibliotheek al langer bekendstaat als ‘duurzaam’. ‘Bij het ontwerp van ons pand, dat is opgeleverd in 2012, stond duurzaamheid al hoog in het vaandel. Er zijn destijds veel duurzame materialen gebruikt bij de bouw en de inrichting: zo zijn boekenplanken gemaakt van gerecycled landbouwmateriaal. Er is een duurzaam klimaatsysteem en we gebruiken regenwater om de toiletten door te spoelen.’

Fietsenplan
Niet meer dan logisch dus, om ook de bedrijfsvoering te verduurzamen, zo vonden ze bij De Boekenberg. Van Reede: ‘We werken aan een duurzaam inkoopbeleid en proberen onze vaste leveranciers tot meer duurzaamheid te bewegen. Zo hebben we met “ons” schoonmaakbedrijf afgesproken dat ze alleen nog met schoonmaakmiddelen werken die een duurzaam keurmerk hebben. De horeca-afdeling in de bibliotheek biedt nu meer duurzame en lokale producten. En bij NBD Biblion pleitten we voor een alternatief voor de plastic beschermlaag rondom de boeken. Dat is nu in ontwikkeling.’
Van Reede geeft aan dat je voor sommige verduurzamingsmaatregelen de medewerking van andere partijen nodig hebt. ‘Daarnaast richt je je op zaken waar je direct invloed op hebt. Zo introduceerden we een fietsenplan om medewerkers te stimuleren de auto te laten staan. Ook kiezen we voor duurzame en/of maatschappelijke kerstpakketten en relatiegeschenken.’
Duurzame keuzes kosten soms ook meer geld, zegt Van Reede. ‘Voor de herinrichting van de bibliotheek zouden we graag duurzaam meubilair aanschaffen, maar daaraan hangt een fiks prijskaartje. Dus bekijken we ook de mogelijkheden voor hergebruik van de huidige meubels.’ Ze vervolgt: ‘Verduurzamen betekent soms ook: een aanschaf uitstellen. Er komt bijvoorbeeld geen elektrische bibliobus zolang de huidige bus nog voldoet.’

Leidraad en stok
Als je de bedrijfsvoering gaat verduurzamen, zie je soms door de bomen het bos niet meer, heeft Van Reede gemerkt. ‘Er zijn zó veel maatregelen mogelijk. Waar leg je dan de focus? Ons heeft het erg geholpen om het certificaat Duurzaam Gastvrij te gaan behalen. Zo’n certificeringstraject is fijn, omdat je dan stapsgewijs allerlei duurzaamheidscriteria afgaat. Het is een leidraad én een stok achter de deur.’
In 2020 startte De Boekenberg met het traject. ‘We zijn hierbij ondersteund door de Green Leisure Group, die ons hielp om aan alle twaalf duurzaamheidsnormen van het keurmerk te voldoen. Ook konden we via Probiblio gebruikmaken van een financiële tegemoetkoming, in het kader van het toenmalige project De Duurzame Bibliotheek 2020.’

Bewustwording
De Boekenberg trok een jaar uit voor het certificeringstraject. ‘Die tijd was nodig om zo veel mogelijk medewerkers erbij te betrekken’, zegt Van Reede. ‘Intern werden de collega’s meegenomen door een Green Team, bestaande uit de coördinator Facilitaire Zaken, de coördinator Horeca & Verhuur en ikzelf. Verder hadden we tijd nodig om de nieuwe stappen echt te integreren in de bedrijfsvoering en in de beleidsstukken in verband met de borging. Dat is gelukt!’
Iedere twee jaar komen, in opdracht van Stichting KMVK, de keurmeesters opnieuw langs om te kijken of De Boekenberg nog steeds aan de certificeringsnormen voldoet. ‘Die worden bovendien steeds aangescherpt’, zegt Van Reede. ‘Twee maanden voordat de herkeuring plaatsvindt kijken we daarom welke extra stappen we moeten zetten. Zo is het werken aan een duurzame bedrijfsvoering een continu proces.’
Inmiddels is de tijd gekomen om de opgedane kennis te delen, vindt Van Reede. ‘We adviseren nu bijvoorbeeld Bibliotheek Zuid-Hollandse Delta over hun verduurzamingsaanpak.’

Probiblio: steun bij strategische keuzes
Advies is welkom als het gaat om het verduurzamen van de bedrijfsvoering, zo merken ze bij Probiblio. ‘Bibliotheekorganisaties vinden het best lastig om hiermee écht aan de slag te gaan’, stelt Hilde Swart, adviseur Projectmanagement & Fondsenwerving. ‘Ze vragen zich af: waar beginnen we, bij wie wordt dit thema gelegd in de organisatie, hoe pakken we dit planmatig aan, welke concrete maatregelen nemen we? Denk bijvoorbeeld aan: energie- en waterbesparing, afvalscheiding, recyclen, duurzaam inkopen.’
Om bibliotheken te helpen bij het maken van strategische keuzes, kent Probiblio sinds 2023
de Verduurzamingsregeling, vertelt marketingadviseur Maren Temmink. ‘Iedere bibliotheekorganisatie in het werkgebied van Probiblio kan een bedrag aanvragen tot 10.000 euro, bedoeld voor het inwinnen van een verduurzamingsadvies bij experts.’

Advies inwinnen
Temmink en Swart zetten zich ervoor in om bibliotheken in hun werkgebied te informeren over deze impulsregeling én ze ertoe te verleiden om mee te doen. In 2023 meldden 17 (van de 38) bibliotheken zich al aan; de cijfers van 2024 zijn nog niet bekend.
Met het geld van de Verduurzamingsregeling kunnen bibliotheken een ‘eigen’ adviseur in de arm nemen of in zee gaan met een van de bureaus die Probiblio heeft geselecteerd: Phi Factory en Green Leisure Group. ‘Sommige bibliotheken gebruiken het bedrag om een traject Van Ambitie naar Praktijk te doen bij Phi Factory’, vertelt Swart. ‘In zo’n traject formuleert de bibliotheekorganisatie de eigen verduurzamingsdoelen. Deze worden vervolgens vertaald in een roadmap: acties die de organisatie gaat ondernemen om de doelen te behalen.’
Andere bibliotheken benutten de financiering om het Certificaat Duurzaam Gastvrij te gaan behalen, vertellen Swart en Temmink. ‘In dit traject kan de Green Leisure Group bibliotheken goed ondersteunen.’

Drenthe: begeleiding bij traject
Ook in Drenthe behaalden verschillende bibliotheken de afgelopen jaren (opnieuw) het Certificaat Duurzaam Gastvrij: Gieten (2021), Sleen (2022), Vledder (2022) en De Nieuwe Kolk in Assen (2023), vertelt Ron Koelma. In Drenthe werden de bibliotheken in hun certificeringstraject niet begeleid door een extern adviesbureau, maar door Koelma, expert op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen en duurzaamheid (die sinds 2018 wordt ingehuurd door Biblionet Drenthe). Koelma vertelt dat hij de bibliotheken onder meer hielp bij het verzamelen van de documentatie die aantoonde dat zij voldoen aan de twaalf normen van Duurzaam Gastvrij.
Of meer Drentse bibliotheken zullen ‘opgaan’ voor het certificaat, valt nog even te bezien. ‘Vooralsnog heeft Biblionet het certificaat alleen “uitgerold” op locaties met eigen gebouwen’, legt Albert Kraai, teammanager backoffice van Biblionet, uit. ‘Sommige normen hebben namelijk ook betrekking op het verduurzamen van het gebouw. Daarop heb je weinig invloed als je het huurt van een ander.’
Het certificeringstraject kost ongeveer vijfhonderd euro per bibliotheek, vertelt Koelma. ‘Dat is een hele investering als je het over alle Drentse bibliotheken hebt. We voeren intern nog gesprekken over óf en hóé we andere Drentse bibliotheken kunnen ondersteunen als zij ook het certificaat willen behalen.’

Steun vanuit DuOn-agenda
Dat wil niet zeggen dat de overige Drentse bibliotheken geen steun krijgen bij het verduurzamen van hun bedrijfsvoering. ‘In verschillende normen die voor alle bibliotheekorganisaties gelden – zoals de CBCT-norm en de Fair Practice Code – staan eisen die te maken hebben met een duurzame bedrijfsvoering. Biblionet helpt Drentse bibliotheekorganisaties hieraan te voldoen’, zegt Koelma. ‘Bijvoorbeeld door middel van de inkoop van groene energie voor alle bibliotheken. Biblionet-breed geldt bovendien de Agenda Duurzaam Ondernemen, met daarin de ambities op het gebied van planet, profit, people, proces en behoorlijk bestuur. Een belangrijk onderwerp in deze agenda: inkoop. Het meeste wordt aangeschaft via het hoofdkantoor; Biblionet neemt bibliotheken hierin al veel uit handen.’ Kraai: ‘Daarnaast moedigen we de verschillende vestigingen aan om zelf ook duurzaam in te kopen, bijvoorbeeld knutselmaterialen voor activiteiten. En we geven tips waarop zij dan kunnen letten. Zo komt duurzaamheid steeds meer in de haarvaten van de Drentse bibliotheekorganisaties.’

Een groenere en socialere bedrijfsvoering, hoe pak je dat aan? Bibliotheek De Boekenberg in Spijkenisse vertelt hoe ze stap voor stap de interne processen verduurzamen. Probiblio en Biblionet geven aan hoe ze bibliotheken kunnen ondersteunen bij hun verduurzamingsaanpak.

Drieluik bibliotheken en duurzaamheid, deel II: Een duurzame bedrijfsvoering