Gea - 44 jaar - ‘Vroeger ben ik veel gepest. Ik voelde mij een bang en onzeker meisje. Waarom kan ik sommige dingen niet en anderen wel? Ik voelde mij dom. Ik was 33 jaar toen ik terug naar school ging. Ik leerde beter lezen en schrijven. Ooit had ik een droom. Mijn overleden vader zei dat ik een boek moest schrijven. Ik liet mijn droom uitkomen. Ik schreef mijn eigen boek: Waarom ik? Hiermee laat ik zien hoe pesten een leven kapotmaakt. Ik ben trots op mezelf. Ik bleef in mezelf geloven. Ik ben niet stil blijven staan. Ik voel mij nu zelfverzekerd. Je hebt veel meer in je zitten dan je denkt.’

Albertje - 57 jaar - ‘Jarenlang voelde ik mij onzeker. Ik schaamde mij. Ik dacht dat ik de enige was. Totdat ik naar school ging. Mijn vriendin Marchien nam mij mee. We steunen elkaar. Op school leerde ik beter lezen en schrijven. Ook leerde ik werken met een laptop. Ik ben trots op mezelf. Nu kan ik sollicitatiebrieven schrijven. En heb ik de baan die ik graag wil. Je hoeft je niet te schamen. Doe er iets mee, want je bent niet de enige. Een wereld gaat voor je open.’

Dennis - 42 jaar - ‘Een helpende hand is nooit ver weg. Die van mij was mijn dochter. Ik wilde haar kunnen helpen met school. Nu kan ik beter lezen en schrijven. Tijd voor een nieuw begin. Ik ben 42 jaar en ga terug naar school. Ik volg een opleiding waarmee ik anderen kan helpen. Uit eigen kracht ben je sterker dan je denkt. Je moet zelf iets doen als je verder wilt gaan.’

Angelina - 45 jaar - ‘Ik was 43 jaar toen ik weer naar school ging. Ik ging terug naar school door mijn zoontje. Ik wil hem kunnen helpen met school. Ik wil niet dat hij hetzelfde meemaakt als ik. “Kan ik niet, bestaat niet!” Dat is wat ik mijn zoontje vertel. Nu helpen we elkaar. Ik ga naar school en hij gaat naar school. Samen staan we sterk en kunnen we alles aan. Wees jezelf. Schaam je niet. Je bent niet de enige. Er is meer hulp om je heen dan je denkt.’

Tara van Meeteren tijdens de opening van de expositie.

Hart voor de toekomst
Na exposities in de verschillende vestigingen van FlevoMeer Bibliotheek gaat “Verhalen van verborgen kracht” verder als reizende tentoonstelling naar zorginstellingen, theater, ziekenhuizen en misschien nog meer. Tara is blij dat haar afstudeerproject niet ongebruikt in de spreekwoordelijke la verdwijnt. Haar studie is nu officieel afgerond. Daarmee is ze uiteraard blij, maar ze vindt het óók een beetje jammer dat het nu voorbij is. ‘Het contact met de vier mensen die ik heb gefotografeerd, is veel hechter geworden dan ik had verwacht. Dat heeft me ook geleerd waar mijn hart én daarmee mijn toekomst ligt. Ik wil graag iets kunnen betekenen voor mensen die wat steun kunnen gebruiken. Daar ben ik achter gekomen dankzij dit project.’

Meer informatie
Verhalen van verborgen kracht is te zien in verschillende vestigingen van FlevoMeer Bibliotheek.
Bibliotheek Biddinghuizen en Swifterbant van 20 januari 2025 t/m 17 februari 2025.
Bibliotheek Emmeloord van 20 februari 2025 t/m 21 maart 2025.
Bibliotheek Urk 24 van 24 maart 2025 t/m 21 april 2025.

Metamorfose van schaamte naar kracht
Hoewel ieder verhaal een “eigen gezicht” toont, is er overal de metamorfose van schaamte naar persoonlijke kracht. ‘Alle vier hebben de stap gezet naar het doorbreken van hun isolement en de neiging om zich af te zonderen van de buitenwereld,’ stelt Tara. Dat heeft zij laten zien in de eenduidige opbouw van de fotoserie: van onzeker persoon in de zelfverkozen schaduw naar het blije bewijs dat je nooit te oud bent om te leren en je leven te veranderen.

Zelf heeft Tara ook veel geleerd van dit project. ‘Mij leek het logisch om tekst bij de fotoseries te plaatsen, maar Angelina, Dennis, Albertje en Gea stelden me dezelfde vraag: ‘Waarom? De beelden spreken toch voor zich!’

Ook het voorstel om de tentoonstelling in de bibliotheek te laten zien, zorgde aanvankelijk voor verbazing. ‘Daar komen laaggeletterden toch immers niet!’ Dankzij dit project heb ik leren kijken én denken vanuit een ander perspectief. Als je niet goed kunt lezen en schrijven, zie je de wereld, begrijpelijk, anders.’

Om meer bewustwording te kweken voor de problemen van laaggeletterden bij anderen, is de bibliotheek wél een goede plek. Tara vindt het belangrijk dat het stigma “dom” verdwijnt rondom laaggeletterd zijn.

‘Dit zegt niets over je leerbaarheid! Je moet juist erg vindingrijk en inventief zijn om andere oplossingen te bedenken als je niet goed kunt lezen en schrijven.’

Uit de schaduw in het licht
Voor de fototentoonstelling “Verhalen van verborgen kracht” portretteerde Tara Angelina, die terugging naar school, omdat ze haar zoontje wilde helpen met leren lezen en schrijven. Verder Dennis, die graag zijn dochter wilde kunnen helpen bij haar huiswerk en nu een opleiding volgt om ook anderen te kunnen helpen hun laaggeletterdheid te doorbreken. Als derde Albertje, die moeite had met solliciteren, maar eindelijk de baan vond, die ze altijd zo graag wilde: in de uitvaartbranche.

‘Weet je wat het grappige is? Albertje bleek de enige sollicitant die een handgeschreven brief en cv had gestuurd,’ vertelt Tara. Als vierde richtte ze haar cameralens op Gea, die haar droom heeft waargemaakt en zelfs een boek – “Waarom ik?” – heeft geschreven over hoe pesten een kinderleven kapot kan maken. In de zomer van 2024 ontving zij de Taalheldenprijs van Stichting Lezen en Schrijven.

Open deur
Die bereidheid tot persoonlijke openheid van zaken, gaf Tara een duwtje in de rug om de taalambassadeurs te vragen of zij ook wilden meewerken aan haar afstudeerproject. ‘Stichting ABC had drie vrouwen geselecteerd, maar ik wilde ook graag een man portretteren, uit oogpunt van variatie. Gelukkig is dat via-via gelukt. Na een uitvoerige voorbereiding met onder andere schetsen, prototypes, moodboards en brainstormsessies reisde Tara met haar camera naar Emmen, Havelte, Assen en Maastricht.

‘Veel reistijd,’ erkent ze. ‘Maar het was het allemaal waard!’

Alle vier deelnemers openden letterlijk de deur en nodigden Tara bij hen thuis uit. ‘Voor mij aanvankelijk een beetje uit mijn comfortzone en gaandeweg het proces was ik ook weleens onzeker: krijg ik alles wel tijdig af? Maar voor hen was het natuurlijk een nog grotere stap en een basis van vertrouwen om mij zo’n persoonlijk inkijkje in hun leven te geven.’

Taboe doorbreken
Na een zoektocht langs verschillende organisaties kwam Tara uiteindelijk in contact met Stichting ABC, de belangenbehartigingsorganisatie van en voor laaggeletterden in Nederland. Deze Stichting richt zich vooral op volwassen laaggeletterden die in Nederland het basisonderwijs hebben gevolgd en dat was nu precies ook de doelgroep waarop Tara zich wilde richten. ‘De zogeheten NT2-ers (mensen die Nederlands leren als tweede taal – red.) kunnen zich verschuilen achter het feit dat ze de Nederlandse taal nog niet machtig zijn. Maar ik wilde graag in contact komen met NT1-ers, mensen die Nederlands als eerste taal hebben, maar nog moeite hebben met lezen en schrijven. Enerzijds om het maatschappelijk taboe dat hierover bestaat, te doorbreken en anderzijds om deze doelgroep zelf duidelijk te maken dat ze zich absoluut niet hoeven te schamen.’

Via Stichting ABC kwam Tara drie zogenoemde taalambassadeurs op het spoor. Dit zijn ervaringsdeskundigen die zelf moeite hebben (gehad) met lezen, schrijven, rekenen of digitale vaardigheden en op volwassen leeftijd weer naar school zijn gegaan om hun persoonlijke situatie te verbeteren. Bovendien geven zij vaak voorlichting over hun ervaringen met laaggeletterdheid (zoals bij gemeenten, basisscholen, bibliotheken of welzijnswerkorganisaties) vooral om andere laaggeletterden een hart onder de riem te steken en te motiveren om óók de stap naar onderwijs te zetten.

Schaamte en smoesjes
‘Het is bijna bewonderenswaardig wat voor smoesjes mensen kunnen bedenken om vooral niet te hoeven toegeven dat ze niet (goed) kunnen lezen of schrijven,’ stelt Tara van Meeteren. ‘Ik ben mijn bril vergeten, ik heb pijn in mijn hand, of ik neem het formulier wel even mee naar huis want heb nu geen tijd om het in te vullen.’ De achtergrond van die bedachte excuses begrijpt ze ook: ‘Schaamte! Terwijl dat nergens voor nodig is, want de oorzaak voor die laaggeletterdheid is bijna altijd iets waaraan de mensen, die hiermee te kampen hebben, zelf geen schuld hebben. Bijvoorbeeld omdat ze veel gepest zijn tijdens hun basisschoolperiode en zich daardoor minder goed konden concentreren in de klas. Als de juf of meester dat niet in de gaten heeft, kan dat dus een groot effect hebben in een latere levensfase.’

Maatschappelijk relevant
Tara zelf kan prima lezen en schrijven, en was zich naar eigen zeggen tot voor kort nooit bewust van het indrukwekkend grote aantal mensen dat hiermee wel moeite heeft: ongeveer 2,5 miljoen Nederlanders.

Ze kwam met deze situatie in aanraking toen ze zich afgelopen voorjaar ging oriënteren op een afstudeeropdracht voor haar hbo-studie Creative Business. ‘Ik moest hiervoor een opdrachtgever zoeken én het gekozen onderwerp moest maatschappelijk relevant zijn. Omdat de bibliotheken tegenwoordig een uitgebreid takenpakket hebben, informeerde ik naar de mogelijkheden bij FlevoMeer Bibliotheek, locatie Lelystad.’

Een concreet idee had Tara ook al in gedachten, namelijk het afnemende enthousiasme om te lezen bij jongeren, maar de bibliotheek opperde de focus op laaggeletterdheid.

Omdat ze in haar vrije tijd graag foto’s maakt, wilde Tara haar afstudeeropdracht ook graag in die vorm gieten. ‘Maar hoe breng je laaggeletterdheid in beeld? En nog lastiger: hoe kom je met de doelgroep in contact?’ blikt ze terug op de twee vragen die direct een rol speelden. ‘Vooral dat tweede zag ik als een grote uitdaging. Want mensen lopen er begrijpelijk niet graag mee te koop dat ze problemen hebben met lezen en schrijven.’