Leesbevordering in Vlaanderen

Het Vlaamse Iedereen Leest lanceerde eind 2024 een nieuw online leerplatform voor leesbevorderaars: de Iedereen Leest Academie. Sarah Van Tilburg (vormingscoördinator bij Iedereen Leest) is blij met nu al meer dan 2.500 actieve accounts.

Dat het stil bleef rond het Vlaamse Leesoffensief, betekent niet dat Iedereen Leest (vergelijkbaar met Stichting Lezen in Nederland) stil heeft gezeten. Integendeel. De afgelopen drie jaar ontwikkelden ze een online academie voor leesbevorderaars. Zowel bibliothecarissen, leerkrachten, medewerkers van de kinderopvang, als vrijwilligers kunnen er op hun eigen tempo leertrajecten volgen. Ook Nederlandse bibliotheken en leesbevorderaars kunnen er gebruik van maken.

Alle kennis die op de Iedereen Leest Academie gebundeld werd, is gebaseerd op wetenschappelijke inzichten en opgebouwde praktijkervaring op basis van expertise, die de organisatie zelf in huis heeft. Het volledige online aanbod is gratis. Veel medewerkers van Iedereen Leest gaven al vormingen en leesbeleidondersteuning, maar nu wordt hun kennis nog breder gedeeld.

Webinars
‘De academie bundelt het professionaliseringsaanbod rond leesbevordering van Iedereen Leest,’ vertelt Sarah van Tilburg. Zij is als vormingscoördinator nauw betrokken bij het opzetten van de academie. Sarah Van Tilburg noemt verschillende aanleidingen om het leerplatform op te richten. ‘Er is corona geweest, het online leren is opgekomen, wij zijn met een aantal webinars begonnen en we hebben een aantal hybride vormingen ontwikkeld. En we merkten ook dat het voor nieuwe mensen in de sector moeilijker werd om in de veelheid aan informatie en kennis op de website van Iedereen Leest hun weg te vinden. Daarom hebben we beslist om al onze kennis die focust op professionalisering, opnieuw te bundelen op een nieuw platform en dat is de Iedereen Leest Academie geworden.’

Het aantal online trajecten op de Iedereen Leest Academie is indrukwekkend en divers. Een greep uit het aanbod voor bibliotheken: ‘een duurzaam leesbevorderingsbeleid ontwikkelen’, ‘een leesomgeving uitbouwen voor jongeren’ of ‘je bibliotheek babyproof maken’. Als uitbreiding op Boekenzoeker.be (een Vlaamse boekenzoekmachine voor kinder- en jeugdboeken) zijn er maandelijks webinars, waar medewerkers van Iedereen Leest een selectie van het nieuwe boekenaanbod voor kinderen van verschillende leeftijden presenteren. Ook voor scholen, kinderopvang en vrijwilligers is er volop keus.

Eigen tempo
Het bouwen van de online leeromgeving heeft drie jaar geduurd. ‘Het is een heel proces geweest’, vertelt Sarah. ‘Het was zoeken naar de juiste insteek. We hebben ons aanbod voor verschillende doelgroepen gemaakt. De hoofdfocus ligt echt op de professional: de bibliotheeksector, het onderwijs en de kinderopvang. We hebben een beperkter aanbod voor vrijwilligers. Uiteraard zijn er veel dingen die gelijklopend zijn over die doelgroepen heen.’

De online modules zijn gratis en kun je op je eigen tempo volgen. Veel trajecten duren ongeveer 1 tot 2 uur, maar voor het in de praktijk brengen van de opgedane kennis is natuurlijk meer tijd nodig. ‘Sommige bibliotheken kiezen om met het hele team samen modules te volgen, om er daarna in hun team mee aan de slag te gaan,’ vertelt Sarah Van Tilburg. ‘Collectiemedewerkers kiezen bijvoorbeeld voor een leertraject over het leesaanbod, terwijl een directielid kiest voor een traject over leesbevorderingsbeleid.’

Leesscan
Ondanks het grote aanbod is de opzet van de Iedereen Leest Academie heel duidelijk en overzichtelijk. ‘De kapstok die we gebruiken is voor alle doelgroepen gelijk’, vertelt Sarah Van Tilburg. ‘We zetten in op vijf pijlers voor krachtige leesbevordering en die zien er bijna overal hetzelfde uit. Leesbeleid is altijd de basis, daar begint alles. De andere pijlers zijn: de leesomgeving, het leesaanbod, de leesactiviteiten en het belang van een leesnetwerk.’

Naast het online aanbod zijn er verdiepende praktijktrajecten, waarin je bijvoorbeeld leert over interactief voorlezen, inzicht krijgt in verhaalstructuren, of hoe je werkt aan een inclusieve kinder- en jeugdcollectie. Deze sessies vinden plaats bij Iedereen Leest in Antwerpen; daar wordt vaak wel een bijdrage voor wordt gevraagd.

Dat er veel vraag naar kennis over leesbevordering is, blijkt uit het hoge aantal aanmeldingen. Sinds de lancering van de academie eind 2024, zijn er al ruim 1.600 nieuwe accounts aangemaakt; samen met de reeds bestaande accounts zijn er nu 2.500 accounts actief. Vooral naar trajecten over leesbevorderingsbeleid is veel vraag. De meeste bibliotheken hebben wel een voorleesuurtje, maar dat is wat anders dan een leesbevorderingsbeleid. Bibliotheken die hun beleid willen aanscherpen kunnen het traject ‘een duurzaam leesbevorderingsbeleid ontwikkelen’ volgen. Onderdeel daarvan is de Leesscan, een instrument dat bibliotheken helpt te reflecteren op de sterktes en werkpunten van hun beleid. Sarah Van Tilburg: ‘Bibliotheken maken op basis van de vijf pijlers een scan om te overzien, waar hun leesbevorderingsbeleid nu bij elke pijler staat, en waar ze naartoe willen.’

Opfrissen
Volgens Sarah Van Tilburg is een vooropleiding, zoals de lerarenopleiding, niet altijd toereikend als het om leesbevordering gaat. ‘Uiteraard is er in de lerarenopleiding aandacht voor leesbevordering, maar het is niet zo dat nieuwe leerkrachten helemaal beslagen ten ijs komen, als ze starten op school. Dat geldt evengoed voor bibliotheken, waar veel zij-instroom is. Er komen veel mensen bij uit heel diverse sectoren en de opleidingen die er nog zijn, focussen sterk op het bibliotheek-technische. Dus er is wel veel behoefte aan kennis over leesbevordering. Ook voor mensen die al een tijdje actief zijn en die hun kennis willen opfrissen, om geïnspireerd te blijven.’

De voorbeelden die aan bod komen in de trajecten zijn niet alleen gericht op grotere bibliotheken, maar ook op kleinere vestigingen. ‘Mensen hebben echt wel nood aan praktijkvoorbeelden die geschikt zijn voor hun eigen context. Het moet genoeg aansluiten om er iets nieuws mee te kunnen doen,’ vertelt Sarah Van Tilburg. ‘Tegelijk moedigen we ook aan om over het muurtje te kijken. Dat geldt zeker voor bibliotheken, omdat de bibliotheek de spil is in het hele netwerk. We moedigen hen aan om ondersteunend te werken voor de kinderopvang en voor het onderwijs gebeurt er ook ontzettend veel. Het kan voor bibliotheken heel boeiend en leerrijk zijn om in een online leertraject voor een van deze doelgroepen te duiken. Bijvoorbeeld om te kijken naar hoe interactief voorlezen, een leesdidactiek, wordt ingezet op school. Of hoe rijke teksten eruitzien.’

Het grote voordeel van de Iedereen Leest Academie is dat alle kennis in Vlaanderen over leesbevordering nu toegankelijk is op één plek. En dat maakt het voor bibliotheken een stuk makkelijker om hun rol op het gebied van leesbevordering in hun regio te vervullen. De online leertrajecten helpen zowel de bibliotheken als scholen, de kinderopvang, en vrijwilligers op weg. Sarah Van Tilburg: ‘Wij willen met de Iedereen Leest Academie bibliotheekmedewerkers ondersteunen om hun leesbevorderende rol op zich te nemen, zowel binnen als buiten de muren van de bibliotheek.’