Bibliotheek Rotterdam
In de Bibliotheek Rotterdam worden de Klik & Tik-modules gratis aangeboden op zeven vestigingen en in de Centrale. ‘We hebben geen klassikale groepjes’, vertelt Specialist Basisvaardigheden Ellen van Schie. ‘Mensen kunnen op elk moment instromen en werken dan in hun eigen tempo, met hulp van de vrijwilligers, aan een module.’
Ze vertelt dat Rotterdammers het digitale aanbod van de bibliotheek kennen, dankzij een postercampagne in de stad, mond-tot-mondreclame, tv-filmpjes en Seniorweb. Of doordat ze erop zijn gewezen door het UWV of welzijnsorganisaties uit het Rotterdamse Netwerk Digitale Inclusie. Vrijwilligster Janneke Coenen doet vooraf de intakegesprekken met de geïnteresseerden. Ze signaleert dat het aantal gegadigden groeit; er is een wachtlijst. ‘Cursisten zijn vooral 50-plussers met een smalle beurs die in hun werkzame leven weinig mogelijkheden hebben (gehad) om in aanraking te komen met digitale ontwikkelingen. En we hebben ook veel cursisten met een taalachterstand.’
Van Schie en Coenen vertellen dat ze nog een beetje zoekende zijn hoe en aan wie zij de module kunnen aanbieden. ‘Deze is in de ontwikkelingsfase onder meer getest in de vestiging Ommoord. Toen zagen ze daar ook al dat cursisten idealiter al een beetje met de laptop overweg moeten kunnen. Dus mensen die niet zo digivaardig zijn, kunnen we misschien het beste adviseren om eerst andere modules van Klik & Tik te volgen’, zegt Van Schie.
Een van de Rotterdamse cursisten die dat heeft gedaan, is Noor Valianatos (82). Ze vertelt dat zij een half jaar eerder absoluut niet handig was met laptops en smartphones. ‘Ik wist helemaal niks!’, lacht ze. ‘Ik had al eens een student aan huis gehad om mij te helpen, maar die hield er helaas snel weer mee op. Via Seniorweb kwam ik vervolgens bij de bibliotheek terecht. Daar heb ik verschillende modules van Klik & Tik gedaan, op het laatst ook Mobiel. Die vond ik heel plezierig en duidelijk. Ook was het fijn dat ik vragen kon stellen aan begeleiders. Ik heb bijvoorbeeld geleerd om appjes te ontvangen en terug te sturen. En ik kan nu met WhatsApp bellen.’ Ze gaat verder: ‘Voorheen was ik vaak bang om iets verkeerd te doen. Dan dacht ik: straks druk ik op een knopje en bel ik per ongeluk iemand. Maar nu ik regelmatig oefen, voel ik me steeds zekerder!’

Bibliotheek Schiedam
De Bibliotheek Schiedam maakte voor het eerst kennis met Klik & Tik. Mobiel toen cursisten (van andere Klik & Tik-programma’s) meewerkten aan een promotiefilmpje voor dit nieuwe product. ‘Ter voorbereiding op de filmopnamen konden zij alvast kort wat rondneuzen in de nieuwe module, die op dat moment nog niet openbaar was’, vertelt Victoria Heinsohn Bulnes, Coördinator IDO en Digitale Educatie. ‘De eerste indruk was zeker positief! Het is fijn dat de uitleg stap voor stap wordt gegeven, in woord en beeld.’
De eerste echte ervaringen met Klik & Tik. Mobiel deed de bibliotheek kort daarna op. Heinsohn Bulnes: ‘In de zomermaanden boden we niet de reguliere Klik & Tik-groepscursussen. Wel organiseerden we wekelijks twee Oefenpleinen, voor mensen met vragen op (digi)taal gebied. Zij konden op zo’n Oefenplein onder meer aan de gang met dit programma.’

Vanaf september worden de reguliere Klik &Tik-cursussen weer gegeven door vrijwilligers, die klanten nu ook begeleiden met de module Mobiel. ‘Soms help ik even mee’, zegt Heinsohn Bulnes. ‘Ik zie dan dat cursisten er over het algemeen prima zelfstandig mee uit de voeten kunnen. Alleen als ik ze soms wat langer zie twijfelen, ga ik kijken: wat is er aan de hand? En hoe kan ik helpen?’
Zij geeft een voorbeeld: ‘Het programma bevat een opdracht “Druk op het groene telefoon-icoon om te bellen”. Deelnemers zien dan een waarheidsgetrouwe afbeelding van het startscherm van een smartphone, met daarop diverse icoontjes, waaronder twee groene met een telefoontje. Eentje is van WhatsApp en het andere is het “gewone” bel-icoon. Welke moeten ze dan kiezen als ze willen bellen? Dat is een onduidelijkheid, die zij overigens “in het echt” precies zo kunnen tegenkomen. Samen met de cursisten bespreek ik dan wanneer je welk icoontje aanklikt.’
Heinsohn Bulnes vertelt dat klanten na afloop heel enthousiast zijn over de module. ‘Ze ervaren dat hun kennis is opgefrist en dat ze nieuwe dingen hebben geleerd, bijvoorbeeld het instellen van een profielfoto.’ Ze besluit: ‘We krijgen zeer regelmatig vragen over de mobiele telefoon. Dus het is mooi dat we mensen nu ook Klik & Tik. Mobiel kunnen aanbieden.’

Nieuw op Oefenen.nl: Klik & Tik. Mobiel

Ook nieuw: Klik & Tik. Toegankelijk

Klik en Tik. Toegankelijk is met name ontwikkeld voor volwassenen met visuele beperkingen die minder digitaal vaardig zijn. Zij leren bijvoorbeeld hoe je kunt inzoomen op je telefoon. ‘Klik en Tik. Toegankelijk is korter dan Klik & Tik. Mobiel. En het kent een wat andere opzet. Er ligt meer nadruk op instructie: stap voor stap worden de toegankelijkheidsinstellingen van de telefoon uitgelegd’, zegt Van Heyningen.Klik & Tik. Toegankelijk is uitgetest door de Bibliotheek Midden-Brabant, de bibliotheek Hardenberg en expertisecentra voor blinden en slechtzienden, Visio en Bartiméus. ‘Op basis van hun feedback zijn er nog wat puntjes aangepast.’
In Venlo heeft Jacobs dit nieuwe programma inmiddels aan een eerste clubje cursisten toegekend. ‘Zij kunnen er dan zelfstandig mee aan de slag.’ In Rotterdam hebben verschillende cursisten de module al doorlopen. ‘Ook mensen die wél goed zien, want voor hen zitten er ook handige weetjes in. Bijvoorbeeld hoe je dingen kunt vergroten’, zegt Van Schie. En ook in Schiedam zal de module vast aanslaan, verwacht Heinsohn Bulnes: ‘Veel van onze Klik & Tik-cursisten zijn al wat ouder. Zij zien soms minder goed. Met dit programma leren ze allerlei trucjes op hun telefoon om bijvoorbeeld teksten te laten uitspreken. Ik denk dat ze daar heel blij mee zijn.’

Praktijkervaringen
Bibliotheek Venlo
De gemeente Venlo vindt het belangrijk dat inwoners hun digitale vaardigheden kunnen vergroten en heeft de bibliotheek extra geld gegeven om hen hierbij te ondersteunen, zo vertelt directeur-bestuurder Geja Olijnsma. ‘We hebben daarmee bijvoorbeeld zowel in de centrale bibliotheek als in de vestigingen een aanbod van Klik & Tik-programma’s kunnen realiseren.’
Zoals gezegd, was de Bibliotheek Venlo al in de ontwikkelingsfase betrokken bij Klik & Tik. Mobiel, als lid van de klankbordgroep. ‘We gaven feedback op het concept van Oefenen.nl’, zegt Anke Jacobs, Community Librarian Digitale Inclusie. ‘Komen alle onderwerpen die onze klanten belangrijk vinden hierin aan bod? Is de volgorde waarin dit gebeurt logisch?’
Jacobs vindt dat de feedback vanuit de klankbordgroep uitstekend is verwerkt. ‘Zo is op ons verzoek bijvoorbeeld toegevoegd wat “cookies” zijn en hoe je ermee omgaat.’
Direct vanaf de lancering op 11 juni zit Klik & Tik. Mobiel in het aanbod van de Bibliotheek Venlo. Vrijwillig cursusleider David Peute begeleidt cursisten bij deze module. ‘Die begint met uitleg over de buitenkant van de smartphone: hoe zet je deze aan, hoe ziet het beginscherm eruit? Dit weten de meeste mensen trouwens wel. Maar hoe je vervolgens een pincode toevoegt of gezichtsidentificatie instelt, is meestal wel nieuw voor hen.’ Hij gaat verder: ‘Vervolgens leren cursusdeelnemers bellen, contacten toevoegen, apps downloaden en installeren. En ze leren over WhatsApp en veiligheid. Bij dat laatste thema zoomen we in op zaken als: Hoe houd je de telefoon up-to-date? Wat is een goed wachtwoord? Waar en hoe sla je dit op?’
Peute vertelt dat cursisten Klik & Tik. Mobiel via de pc én hun eigen mobiel doen. ‘Op het computerscherm zien zij filmpjes met uitleg. Vervolgens gaan zij dan oefenen op de eigen telefoon.’ Jacobs merkt wel dat de combinatie computer-telefoon soms uitdagend is. ‘Sommige cursisten zijn niet erg computervaardig en zullen dat vermoedelijk ook niet worden, doordat ze thuis geen pc hebben. Goede begeleiding is dan essentieel om deze mensen op een prettige manier door de leerroute te helpen.’
Jacobs vertelt dat deelnemers te spreken zijn over het programma. Zo vond bijvoorbeeld cursiste José Stevens (75) de module ‘makkelijk, leuk en duidelijk’. ‘De dingen die je wilt weten, die zitten erin. Het klinkt misschien raar, maar ik wist bijvoorbeeld niet dat je de camera op je telefoon kunt draaien om een selfie te maken. En nu weet ik dat wel. Ik was echt ontzettend geholpen met deze cursus; ik kan me nu goed redden.’
Ook een 89-jarige deelneemster uit Venlo kijkt tevreden terug: ‘Ik ken nu beter de verschillende mogelijkheden van mijn telefoon.’ Zij geeft verder aan dat ze het ‘heerlijk’ vond dat ze altijd hulp kon vragen aan de cursusleiders. ‘Zij legden het vaak op zo’n manier uit, dat de informatie goed bij mij aankwam.’
Directeur Geja Olijnsma: ‘Ik heb gemerkt dat veel mensen echt zitten te wachten op deze leerroute. Ze hebben hun mobiel nodig om mee te doen in de samenleving. Klik & Tik. Mobiel geeft ze handvatten die zij goed kunnen gebruiken.’

Opbouw
Klik & Tik. Mobiel bevat veel filmpjes, afbeeldingen en teksten die zijn geschreven in eenvoudig Nederlands (vanaf niveau 1F/A2). ‘Ook staan er in de module waarheidsgetrouwe opdrachten, zodat gebruikers ervaren waar ze in werkelijkheid tegenaan kunnen lopen. Met hulp van de cursusbegeleiders kunnen ze in de veilige omgeving van de bibliotheek oefenen hoe ze met dergelijke situaties omgaan’, legt Van Heyningen uit.
De module bestaat nu uit negen ‘hoofdstukken’. ‘Volgend jaar voegen we er nog drie aan toe. Dan komen onder meer de onderwerpen DigiD en internetbankieren aan bod’, kondigt Van Heyningen aan.
Mensen kunnen het programma in hun eigen tempo doorlopen. ‘Ze kiezen bovendien zelf om de hele module van A tot Z door te nemen of bijvoorbeeld alleen een bepaald onderdeel te doen. En als “hun” bibliotheek ze eenmaal toegang tot het programma heeft gegeven, dan kunnen ze er eventueel ook thuis mee aan de slag.’

Voorbereiding begeleiders
Klik & Tik. Mobiel is het zevende programma uit de reeks Klik & Tik die wordt aangeboden door Oefenen.nl. Het kan in principe los van het andere Klik & Tik-aanbod worden gebruikt, stelt Van Heyningen. De lancering van de nieuwe module was op 11 juni in de Bibliotheek Venlo; er is een versie beschikbaar voor iPhone en een voor Android.
Begeleiders die de cursus in de bibliotheek gaan verzorgen, kunnen zich hierop voorbereiden door de basistraining op Oefenen.nl te volgen, zo vertelt Van Heyningen. ‘Daarnaast is er een uitgebreide docentenhandleiding. Bovendien moedigen we begeleiders aan om het programma eerst zelf een keer helemaal door te nemen, voordat ze het geven aan cursisten.’

Eerste reacties
Van Heyningen vertelt dat van de bibliotheken 96 procent Klik & Tik-cursussen aanbiedt. ‘We zien dat Klik & Tik. Mobiel ook al goed begint te lopen. En in de smaak valt! De reacties op het programma zijn positief. Zo hoorde ik van een bibliotheekklant dat haar kennis van haar telefoon eerst nogal “fragmentarisch” was. Dankzij de cursus had zij het gevoel dat ze de functies van haar telefoon eindelijk echt begreep.’

Klik & Tik. Mobiel gaat over het (basis)gebruik van de telefoon. ‘We hebben dit programma ontwikkeld, omdat we in de samenleving een verschuiving signaleren van het gebruik van de computer, laptop en tablet naar de mobiele telefoon’, vertelt Tamar van Heyningen, projectleider Klik & Tik. Mobiel bij Oefenen.nl. ‘En ook, omdat we van de partijen met wie wij werken, waaronder de bibliotheken, steeds vaker horen dat zij veel vragen krijgen over het gebruik van de smartphone.’ Klik & Tik. Mobiel is vooral bedoeld voor volwassenen met beperkte digitale vaardigheden.

Rol van de klankbordgroep
Inhoudelijke experts, met name onderwijsdeskundigen, maakten een opzet voor het programma. Van Heyningen vertelt dat bij het kiezen van de inhoud rekening is gehouden met ontwikkelingen, die voor de doelgroep belangrijk zijn.
Onderwerpen die aan bod komen in het programma, zijn onder meer: de telefoon ontgrendelen, WhatsApp gebruiken, (spraak)berichten versturen, veilig online kopen, wachtwoorden bewaren, veilige wifi en van A naar B reizen. Een klankbordgroep toetste of de gekozen onderwerpen matchen met de behoeften die zij in de praktijk zien, vertelt Van Heyningen. ‘In deze klankbordgroep zaten, naast andere partijen, ook vertegenwoordigers van de Bibliotheek Eemland, de Bibliotheek Rotterdam en de Bibliotheek Venlo.’ Ze vervolgt: ‘We zijn altijd heel blij met de betrokkenheid van bibliotheken bij onze producten en nemen hun feedback zeer serieus.’

Speciaal voor mensen die niet zo digivaardig zijn en die meer willen leren over het gebruik van hun mobiele telefoon, bracht Stichting Expertisecentrum Oefenen.nl afgelopen voorjaar Klik & Tik. Mobiel uit. Wat is dit voor programma? En wat zijn de ervaringen van drie bibliotheken die ermee aan de slag zijn gegaan?