Foto: BiblioPlus
Foto: NBD Biblion
Foto: de Bibliotheek Noord Fryslan
Foto: Shutterstock
Video: De Culturele Apotheek
De samenleesclub van Huiskamerbibliotheek Holwerd
‘Het is soms verwonderlijk hoe anders je naar een tekst kunt kijken dan je aanvankelijk deed’, is Tinekes ervaring. ‘‘Ik was al wel gewend om zowel verhalen als concrete voorbeelden uit het leven van meerdere kanten te bekijken, maar soms staan er in zo’n verhaal of gedicht dingen die mij nog niet waren opgevallen. Of die ik anders had geïnterpreteerd. Juist door die verschillende perspectieven kan een tekst een andere betekenis krijgen. En bij zo’n bespreking ontstaan soms de meest intrigerende gesprekken. Een andere keer ervaar ik soms een praktisch gevoel van herkenning, zoals bij het gedicht over de roos die nog steeds bloeide na een fikse regenbui. Precies op de ochtend van onze leesclub keek ik naar buiten en zag ik in mijn tuin ook nog een bloeiende roos, kleddernat van de regen.’
Brave Hendrik
Hilarisch was ook het fragment uit het bekende boek ‘Hendrik Groen’ over een vrouw die per ongeluk op de appelflappen ging zitten. Terwijl Tineke hierom – samen met Hendrik, die nog even aarzelde of het wel mocht – erg moest lachen, vertelde een deelneemster aan de leesgroep dat dit haar deed denken aan haar moeder in het verzorgingshuis. Zij mocht nooit zomaar ergens gaan zitten en kreeg te horen dat ‘deze stoel bezet’ was door een andere bewoonster.
De een praat gemakkelijker dan de ander, maar Tineke let erop dat iedereen aan bod komt. Zo nodigde ze een vrij stille man in haar groepje uit om óók zijn visie te geven met een persoonlijk voorzetje: ‘Wat zou een man daarvan vinden?’
Kennelijk precies het zetje in de rug dat hij nodig had. ‘Hij tilde zijn hoofd op, liet zijn blik rondgaan en begon spontaan te vertellen over zijn jeugd. Hoe hij was opgegroeid in een vrouwengezin en pas toen hij ging studeren en in een internaat ging wonen, had ervaren hoe de wereld er ook anders kon uitzien.’ Volgens Tineke een mooi voorbeeld van de stille wateren die diepere gronden kunnen hebben. ‘Gelukkig voelde hij zich veilig genoeg om in de context van onze leesclub wat over zijn leven te vertellen. Aan de hand van die persoonlijke verhalen houden wij elkaar een spiegel voor.’
Lezen is leuker dan je denkt
De leesclub in Holwerd is nog steeds bescheiden van omvang. Dat vindt niet alleen Tineke jammer. ‘Alle deelnemers hebben behoefte aan wat bredere input om nog interessantere gesprekken op gang te brengen dankzij meer variatie aan meningen. We hopen dan ook op grotere belangstelling. Tot nu toe zijn we alleen met fanatieke lezers. Dat is natuurlijk leuk, maar je zou willen dat ook de mensen die niet of nauwelijks lezen komen. Want lezen is veel leuker dan je denkt!’
Regen en roos
In februari begon de praktijk in Holwerd. ‘Een van de deelnemers is een mevrouw die ontzettend graag leest, maar helaas niet meer zelfstandig naar de bibliotheek kan gaan. Dat mist ze enorm. Zo’n samenleesclub is natuurlijk niet precies hetzelfde, maar geeft haar toch een soort vervanging’, weet Tineke inmiddels. De leesclub komt twee keer per maand bijeen. Als leidster van de groep ontvangt ze van tevoren drie of vier teksten, zodat ze die een beetje kan voorbereiden.
‘Ik kopieer deze teksten en neem ze mee naar onze samenleesclub. Aan alle teksten kleeft uiteraard auteursrecht, maar voor onze bespreking hebben we autorisatie.’
Om beurten lezen de aanwezigen een stukje hardop voor, en daarna start de bespreking.
Gedeeld plezier is dubbel plezier
‘We lachen samen, maar er ontstaan ook vaak serieuze gesprekken over levensthema’s’, vertelt Tineke die na haar pensionering in de zorgsector nieuwe activiteiten zocht. Enigszins in het verlengde van haar vroegere werk ging ze voor de Bibliotheek Dokkum aan de slag als vrijwilliger voor de cursus ‘Voel je Goed’, bestaande uit eet- en beweegadviezen door een diëtist en groepslessen gezondheidsvaardigheden, in dit geval door Tineke. ‘Na afloop van de theoretische lessen gingen we met de groep ook nog een uurtje wandelen.’
Hoewel ze er plezier in had om mensen te informeren over goede voeding en een gezonde leefstijl, voelde Tineke zich ook aangetrokken door een nieuwe activiteit vanuit bibliotheek Dokkum, namelijk een samenleesclub in Holwerd. ‘Gezamenlijk dezelfde teksten lezen is een mooie manier om gesprekken op gang te brengen’, heeft ze inmiddels ervaren. ‘Deze methodiek van samen lezen is ontstaan in Engeland: shared reading. De Culturele Apotheek heeft onze bibliotheek geholpen om dit ook hier te introduceren.’
Na een vrijblijvende informatiemiddag in het najaar van 2023 besloot Tineke er ‘blind’ in te stappen. Samen met andere vrijwilligers voor Friese bibliotheeklocaties in Heerenveen, Drachten en Leeuwarden volgde ze een training. Als aandachtspunten hierbij noemt ze onder andere: ‘Hoe ga je om met de groep? Hoe lees je een tekst? Wat haal je uit een tekst?’
In kleinere plaatsen zijn vaak minder activiteiten. Dat is jammer, want ook daar wonen mensen met bredere belangstelling. Bijvoorbeeld voor een leesclub. Sinds februari 2024 is Tineke Witteveen de ‘leading lady’ van een samenleesclub in Holwerd. Het gaat hier niet om boeken, maar om gevarieerde teksten. Van fragmenten uit romans tot poëzie.
De boekenclubs van BiblioPlus
Iedereen heeft inspraak bij de titelkeuze, en bij de vraag of het ook vertaalde literatuur mag zijn, trekt Els een fractie haar wenkbrauw op. ‘Uiteraard!’
Geen vreemde reactie voor iemand die al lange tijd werkt als literair vertaler Engels en Duits naar het Nederlands. In 1985 studeerde ze af aan de UvA in wat destijds nog vertaalkunde heette.
‘In die periode vertaalde ik veel management-, zelfhulp- en tuinboeken. Het vertaalwerk kan soms voelen als een eenzaam bestaan, maar het was wel goed te combineren met de opvoeding van jonge kinderen.’
Nu, in een andere levensfase, bijt Els zich vooral vast in het vertalen van literatuur.
In 2014 volgde ze nog een tweejarige studie aan de Vertalers Vakschool. ‘Een intensief traject, maar de tijdsinvestering zeker waard, want ik hoop dit vertaalwerk nog lang vol te houden.’ Voor Els is er geen leuker werk denkbaar. Begin dit jaar gaf ze voor alle boekenclubs van BiblioPlus een presentatie over de kunst van het vertalen. ‘Voordat de tekst in de andere taal helemaal gereed is, heb ik het boek vijfmaal van begin tot einde onder ogen gehad.’
Cijfers en letters
Noem het vakidiotie of – wat chiquer – beroepsdeformatie. In ieder geval lukt het Els ook privé niet om een boek ‘sec’ te lezen. ‘Of het nu puur voor mezelf of voor onze leesclub is, ik ben altijd geneigd om zo’n tekst als het ware technisch te ontleden. Dat gaat automatisch. Zeker voor de leesclub lees ik een boek twee keer. De eerste maal om het verhaal inhoudelijk tot me te laten doordringen. Bij de tweede lezing let ik op andere dingen. De literaire stijl, mooie zinnen, mooie woorden. Pareltjes noem ik die.’
Voorafgaand aan een bespreking geven alle leesclubleden het betreffende boek een cijfer. Vervolgens leest degene die het boek had geselecteerd haar favoriete passage voor, en daarna is het tijd voor de inhoudelijke bespreking. We hebben de regel dat je altijd het boek moet uitlezen, al is het maar voor het grootste gedeelte. Doe je dat niet, dan kun je beter niet komen, want dan heb je ook niet zo veel toe te voegen aan de bespreking.’ Het klinkt misschien wat streng, maar zelf houdt Els zich ook strikt aan dit voorschrift. ‘Soms staat er een boek op het programma waarin je zelf wellicht niet zo snel zou beginnen. In mijn geval bijvoorbeeld “De Wraak van Poetin” door Hubert Smeets. Ik had gedacht dat het een politieke verhandeling zou zijn, maar dat viel reuze mee. Bij de interpretatie van een boek neem je altijd jezelf mee, maar het is inspirerend te luisteren naar andere visies en op die manier je eigen mening te spiegelen aan die van de rest. Na afloop van zo’n boekbespreking geven we nogmaals een cijfer, en vaak valt de score dan wat hoger uit. Waarschijnlijk dankzij dat ontstane bredere perspectief.’
Lezen om te lezen
Zelf leest ze ook nog eens twee kranten per dag. ‘Daarin trekken uiteraard de boekrecensies mijn aandacht. Vaak krijg ik dan zo’n zin om zo snel mogelijk in een nieuw boek te beginnen dat ik niet voldoende geduld heb om te wachten tot het in de bibliotheek beschikbaar is. Bovendien hebben wij in Boxmeer een heel goede boekwinkel, dus ik voel me ook enigszins moreel verplicht om daar regelmatig boeken te kopen. Zelfs mijn e-books koop ik daar.’
Ook bij locatie Boxmeer van BiblioPlus is zij een goede bekende, vooral ook om er boeken te halen voor de leesclub waarvan ze alweer jarenlang de coördinator is. Na deelname aan diverse andere boekenclubs, waarvan een vooral een soort gezelligheidsbijeenkomsten bleek te zijn, heeft Els haar definitieve draai gevonden.
‘Ik heb niets tegen gezellig samenzijn, maar lezen doe je om te lezen. Wij zijn nu met zes gemotiveerde lezers – allemaal vrouwen rond de zeventig – en we lezen ieder jaar tussen september en april zo’n zes tot zeven boeken.’
Verlamd kindje
De liefde voor boeken is Els met de spreekwoordelijke paplepel ingegoten, want op haar zesde kreeg ze haar eerste bibliotheeklidmaatschapspasje van haar ouders. ‘Mijn allermooiste cadeau!’
Vele decennia geleden, en vooral in het kleine Limburgse dorpje van haar jeugd, zag de wereld er echter nog geheel anders uit. Voor meisjes waren er louter stichtelijke, christelijke boeken die Els in ‘no time’ allemaal had uitgelezen. Aan de thema’s – ‘over een verlamd kindje dat Jezus had gezien en weer kon lopen’ en ‘over weeskinderen die werden opgevoed door een stiefmoeder’ – had ze bovendien een broertje dood. ‘Die verhalen waren wat mij betreft ook nog eens volkomen inwisselbaar, maar via mijn broer wist ik interessantere boeken in handen te krijgen. Zoals over Arendsoog. Dat betekende wel dat ik als tegenprestatie veel klusjes voor hem moest doen.’
Terwijl veel ouders tegenwoordig wellicht een gat in de lucht zouden springen met zo’n veellezer als kind, reageerden Els’ vader en moeder wat minder enthousiast als hun dochter gebogen zat over een boek. ‘Ga eens wat doen!’
De liefde voor lezen is nooit verdwenen, en ook met de genen doorgegeven.
‘Een van mijn kleindochters, nu zeven, houdt van lezen en schrijven. Soms zitten we samen stil naast elkaar, ieder met ons eigen boek. Een bewust rustmoment in het drukke bestaan’, beschrijft Els een eigen silent leesclub.
Wie de inhoud van een boek goed tot zich wil laten doordringen, krijgt vaak het advies om voor zichzelf een eigen vertaalslag te maken. Zeker als je er ook nog iets zinnigs over wilt kunnen zeggen, in de context van een leesclub. Dat maken van vertalingen is aan Els van Enckevort, coordinator van de leesclubs van Biblioplus, wel toevertrouwd. Zelfs in bed met een voedselvergiftiging kan ze hier nog begeesterd over vertellen.
De voormalige leesclub voor vmbo-docenten en leerlingen
Een inspiratierondje langs leesclubs in Nederland (Deel III)
NBD Biblion in Zoetermeer heeft als missie het ondersteunen van zowel de openbare bibliotheken als de bibliotheken op school. Een belangrijke drijfveer hiervoor is de overtuiging dat lezen helpt om je te blijven ontwikkelen, zowel voor volwassenen als voor kinderen en pubers.
Onder die laatste noemer sprong de leesclub die was opgericht voor vmbo-docenten en -leerlingen in het oog. Zo’n initiatief mag niet ontbreken in een reportage over leesclubs in Bibliotheekblad.
In sommige bibliotheken is er een complete boekencollectie, speciaal voor leesclubs. Maar wat als die boeken alleen nog maar het spreekwoordelijke stof staan te vergaren? Dan worden ze letterlijk ‘afgeschreven’. En hoeveel inspraak is er bij de boekenkeuze van lezen voor de leesclublijst?
Samen lezen is leerzaam en verrijkend, samen zie en ervaar je nu eenmaal vaak meer dan alleen.
Een vertaalslag maken, dat gebeurt soms zelfs letterlijk. Samen zwijgen, zij aan zij gebogen over een boek, kan ook stimulerend zijn bewijst de trend van ‘silent reading clubs’, die de oversteek vanuit Engeland heeft gemaakt. En gelukkig zijn er ook leesclubs gericht op jongeren. Maar hoewel de jeugd van tegenwoordig heel wat kan verstouwen, ligt sommig leesvoer toch nog wat zwaar op de maag. Deel I las u in Bibliotheekblad 7-2024 en deel II in Bibliotheekblad 8-2024. Dit is het slot van deze serie.
‘Aan de hand van verhalen, houden wij elkaar een spiegel voor’
Leesbevordering / leesclubs
TEKST: Linda van Pelt • Foto’s: zie credits langs zijkant • Video: De Culturele Apotheek
Studiemateriaal voor school en leesclub
Een belangrijk onderdeel van literatuuronderwijs is het maken van boekverslagen. En laat Esther nu nét productowner te zijn van twee sites vol met recensies en uittreksels die hiervoor goed gebruikt kunnen worden: Uittrekselbank en Literom, beide gratis toegankelijk voor bibliotheekleden met hun persoonlijke wachtwoord. Als productowner kan ze medebepalen van welke boeken uittreksels gemaakt gaan worden, gebaseerd op vragen als ‘waar wordt veel op gezocht?’ en ‘welke boeken hebben prijzen gewonnen? Ook de young adult en Booktoktips worden meegenomen. ‘De uittreksels worden gemaakt door deskundigen’, belicht Esther de meerwaarde van de input. ‘Dat zijn onder andere docenten Nederlands, neerlandici of medewerkers van uitgeverijen. En op Literom staan alle recensies die uit de dag- en weekbladen komen.’
De belichting van boeken vanuit breed perspectief ziet ze niet alleen als inspiratie voor het lezen zelf, maar ook voor het napraten als het boek uit is. ‘Uit recent onderzoek blijkt dat niet alleen scholieren deze diensten gebruiken, maar ook juist leesclubs ter inspiratie voor hun leesclubavond.’
Reflectie en realiteit
‘Naast recensies geven Uittrekselbank en Literom ook achtergrondinformatie over de boeken en de schrijvers. Die inhoud vormt input voor discussie en reflectie. Vooral de analyse- en reflectievragen die bij de uittreksels staan prikkelen tot samen napraten over een verhaal.’
Zelf leest Esther ook veel recensies. ‘Soms geven die een totaal tegenovergestelde mening dan mijn eigen oordeel, maar ook dat is interessant. Uiteraard speelt ook de schrijfstijl een rol; spreekt die je wel of niet aan. Voor mij moet een boek in ieder geval op de waarheid lijken, liefst (semi)waargebeurd zijn.’
‘Helaas, die leesclub bestaat niet meer’, bekent Esther Laan. ‘In 2021 is er inderdaad zo’n initiatief voor deze doelgroep geweest. Ik was toen nog niet in dienst bij NBD Biblion, maar ik heb wel begrepen dat de reacties aanvankelijk positief waren. Vooral door tijdgebrek is hier uiteindelijk geen vervolg aan gegeven.’ Ze denkt dat ook de coronaperiode van invloed is geweest. De jeugd is echter geenszins uit beeld. Een van Esthers huidige taken is de (mede)verantwoordelijkheid voor het bedenken en uitwerken van onlineconcepten voor leesbevordering bij de jeugd. ‘Ook voor specifiek vmbo-leerlingen zijn we bezig met een concept in samenwerking met Stichting Lezen en KB.’
Bibliotheekblad 1 • januari 2025
Regen en roos
In februari begon de praktijk in Holwerd. ‘Een van de deelnemers is een mevrouw die ontzettend graag leest, maar helaas niet meer zelfstandig naar de bibliotheek kan gaan. Dat mist ze enorm. Zo’n samenleesclub is natuurlijk niet precies hetzelfde, maar geeft haar toch een soort vervanging’, weet Tineke inmiddels. De leesclub komt twee keer per maand bijeen. Als leidster van de groep ontvangt ze van tevoren drie of vier teksten, zodat ze die een beetje kan voorbereiden.
‘Ik kopieer deze teksten en neem ze mee naar onze samenleesclub. Aan alle teksten kleeft uiteraard auteursrecht, maar voor onze bespreking hebben we autorisatie.’
Om beurten lezen de aanwezigen een stukje hardop voor, en daarna start de bespreking.
Foto: NBD Biblion
Foto: Shutterstock
Foto: de Bibliotheek Noord Fryslan
Gedeeld plezier is dubbel plezier
‘We lachen samen, maar er ontstaan ook vaak serieuze gesprekken over levensthema’s’, vertelt Tineke die na haar pensionering in de zorgsector nieuwe activiteiten zocht. Enigszins in het verlengde van haar vroegere werk ging ze voor de Bibliotheek Dokkum aan de slag als vrijwilliger voor de cursus ‘Voel je Goed’, bestaande uit eet- en beweegadviezen door een diëtist en groepslessen gezondheidsvaardigheden, in dit geval door Tineke. ‘Na afloop van de theoretische lessen gingen we met de groep ook nog een uurtje wandelen.’
Hoewel ze er plezier in had om mensen te informeren over goede voeding en een gezonde leefstijl, voelde Tineke zich ook aangetrokken door een nieuwe activiteit vanuit bibliotheek Dokkum, namelijk een samenleesclub in Holwerd. ‘Gezamenlijk dezelfde teksten lezen is een mooie manier om gesprekken op gang te brengen’, heeft ze inmiddels ervaren. ‘Deze methodiek van samen lezen is ontstaan in Engeland: shared reading. De Culturele Apotheek heeft onze bibliotheek geholpen om dit ook hier te introduceren.’
Na een vrijblijvende informatiemiddag in het najaar van 2023 besloot Tineke er ‘blind’ in te stappen. Samen met andere vrijwilligers voor Friese bibliotheeklocaties in Heerenveen, Drachten en Leeuwarden volgde ze een training. Als aandachtspunten hierbij noemt ze onder andere: ‘Hoe ga je om met de groep? Hoe lees je een tekst? Wat haal je uit een tekst?’
In kleinere plaatsen zijn vaak minder activiteiten. Dat is jammer, want ook daar wonen mensen met bredere belangstelling. Bijvoorbeeld voor een leesclub. Sinds februari 2024 is Tineke Witteveen de ‘leading lady’ van een samenleesclub in Holwerd. Het gaat hier niet om boeken, maar om gevarieerde teksten. Van fragmenten uit romans tot poëzie.
De samenleesclub van Huiskamerbibliotheek Holwerd
Iedereen heeft inspraak bij de titelkeuze, en bij de vraag of het ook vertaalde literatuur mag zijn, trekt Els een fractie haar wenkbrauw op. ‘Uiteraard!’
Geen vreemde reactie voor iemand die al lange tijd werkt als literair vertaler Engels en Duits naar het Nederlands. In 1985 studeerde ze af aan de UvA in wat destijds nog vertaalkunde heette.
‘In die periode vertaalde ik veel management-, zelfhulp- en tuinboeken. Het vertaalwerk kan soms voelen als een eenzaam bestaan, maar het was wel goed te combineren met de opvoeding van jonge kinderen.’
Nu, in een andere levensfase, bijt Els zich vooral vast in het vertalen van literatuur.
In 2014 volgde ze nog een tweejarige studie aan de Vertalers Vakschool. ‘Een intensief traject, maar de tijdsinvestering zeker waard, want ik hoop dit vertaalwerk nog lang vol te houden.’ Voor Els is er geen leuker werk denkbaar. Begin dit jaar gaf ze voor alle boekenclubs van BiblioPlus een presentatie over de kunst van het vertalen. ‘Voordat de tekst in de andere taal helemaal gereed is, heb ik het boek vijfmaal van begin tot einde onder ogen gehad.’
Cijfers en letters
Noem het vakidiotie of – wat chiquer – beroepsdeformatie. In ieder geval lukt het Els ook privé niet om een boek ‘sec’ te lezen. ‘Of het nu puur voor mezelf of voor onze leesclub is, ik ben altijd geneigd om zo’n tekst als het ware technisch te ontleden. Dat gaat automatisch. Zeker voor de leesclub lees ik een boek twee keer. De eerste maal om het verhaal inhoudelijk tot me te laten doordringen. Bij de tweede lezing let ik op andere dingen. De literaire stijl, mooie zinnen, mooie woorden. Pareltjes noem ik die.’
Voorafgaand aan een bespreking geven alle leesclubleden het betreffende boek een cijfer. Vervolgens leest degene die het boek had geselecteerd haar favoriete passage voor, en daarna is het tijd voor de inhoudelijke bespreking. We hebben de regel dat je altijd het boek moet uitlezen, al is het maar voor het grootste gedeelte. Doe je dat niet, dan kun je beter niet komen, want dan heb je ook niet zo veel toe te voegen aan de bespreking.’ Het klinkt misschien wat streng, maar zelf houdt Els zich ook strikt aan dit voorschrift. ‘Soms staat er een boek op het programma waarin je zelf wellicht niet zo snel zou beginnen. In mijn geval bijvoorbeeld “De Wraak van Poetin” door Hubert Smeets. Ik had gedacht dat het een politieke verhandeling zou zijn, maar dat viel reuze mee. Bij de interpretatie van een boek neem je altijd jezelf mee, maar het is inspirerend te luisteren naar andere visies en op die manier je eigen mening te spiegelen aan die van de rest. Na afloop van zo’n boekbespreking geven we nogmaals een cijfer, en vaak valt de score dan wat hoger uit. Waarschijnlijk dankzij dat ontstane bredere perspectief.’
Lezen om te lezen
Zelf leest ze ook nog eens twee kranten per dag. ‘Daarin trekken uiteraard de boekrecensies mijn aandacht. Vaak krijg ik dan zo’n zin om zo snel mogelijk in een nieuw boek te beginnen dat ik niet voldoende geduld heb om te wachten tot het in de bibliotheek beschikbaar is. Bovendien hebben wij in Boxmeer een heel goede boekwinkel, dus ik voel me ook enigszins moreel verplicht om daar regelmatig boeken te kopen. Zelfs mijn e-books koop ik daar.’
Ook bij locatie Boxmeer van BiblioPlus is zij een goede bekende, vooral ook om er boeken te halen voor de leesclub waarvan ze alweer jarenlang de coördinator is. Na deelname aan diverse andere boekenclubs, waarvan een vooral een soort gezelligheidsbijeenkomsten bleek te zijn, heeft Els haar definitieve draai gevonden.
‘Ik heb niets tegen gezellig samenzijn, maar lezen doe je om te lezen. Wij zijn nu met zes gemotiveerde lezers – allemaal vrouwen rond de zeventig – en we lezen ieder jaar tussen september en april zo’n zes tot zeven boeken.’
Foto: BiblioPlus
Verlamd kindje
De liefde voor boeken is Els met de spreekwoordelijke paplepel ingegoten, want op haar zesde kreeg ze haar eerste bibliotheeklidmaatschapspasje van haar ouders. ‘Mijn allermooiste cadeau!’
Vele decennia geleden, en vooral in het kleine Limburgse dorpje van haar jeugd, zag de wereld er echter nog geheel anders uit. Voor meisjes waren er louter stichtelijke, christelijke boeken die Els in ‘no time’ allemaal had uitgelezen. Aan de thema’s – ‘over een verlamd kindje dat Jezus had gezien en weer kon lopen’ en ‘over weeskinderen die werden opgevoed door een stiefmoeder’ – had ze bovendien een broertje dood. ‘Die verhalen waren wat mij betreft ook nog eens volkomen inwisselbaar, maar via mijn broer wist ik interessantere boeken in handen te krijgen. Zoals over Arendsoog. Dat betekende wel dat ik als tegenprestatie veel klusjes voor hem moest doen.’
Terwijl veel ouders tegenwoordig wellicht een gat in de lucht zouden springen met zo’n veellezer als kind, reageerden Els’ vader en moeder wat minder enthousiast als hun dochter gebogen zat over een boek. ‘Ga eens wat doen!’
De liefde voor lezen is nooit verdwenen, en ook met de genen doorgegeven.
‘Een van mijn kleindochters, nu zeven, houdt van lezen en schrijven. Soms zitten we samen stil naast elkaar, ieder met ons eigen boek. Een bewust rustmoment in het drukke bestaan’, beschrijft Els een eigen silent leesclub.
Wie de inhoud van een boek goed tot zich wil laten doordringen, krijgt vaak het advies om voor zichzelf een eigen vertaalslag te maken. Zeker als je er ook nog iets zinnigs over wilt kunnen zeggen, in de context van een leesclub. Dat maken van vertalingen is aan Els van Enckevort, coordinator van de leesclubs van Biblioplus, wel toevertrouwd. Zelfs in bed met een voedselvergiftiging kan ze hier nog begeesterd over vertellen.
De boekenclubs van BiblioPlus
Studiemateriaal voor school en leesclub
Een belangrijk onderdeel van literatuuronderwijs is het maken van boekverslagen. En laat Esther nu nét productowner te zijn van twee sites vol met recensies en uittreksels die hiervoor goed gebruikt kunnen worden: Uittrekselbank en Literom, beide gratis toegankelijk voor bibliotheekleden met hun persoonlijke wachtwoord. Als productowner kan ze medebepalen van welke boeken uittreksels gemaakt gaan worden, gebaseerd op vragen als ‘waar wordt veel op gezocht?’ en ‘welke boeken hebben prijzen gewonnen? Ook de young adult en Booktoktips worden meegenomen. ‘De uittreksels worden gemaakt door deskundigen’, belicht Esther de meerwaarde van de input. ‘Dat zijn onder andere docenten Nederlands, neerlandici of medewerkers van uitgeverijen. En op Literom staan alle recensies die uit de dag- en weekbladen komen.’
De belichting van boeken vanuit breed perspectief ziet ze niet alleen als inspiratie voor het lezen zelf, maar ook voor het napraten als het boek uit is. ‘Uit recent onderzoek blijkt dat niet alleen scholieren deze diensten gebruiken, maar ook juist leesclubs ter inspiratie voor hun leesclubavond.’
Reflectie en realiteit
‘Naast recensies geven Uittrekselbank en Literom ook achtergrondinformatie over de boeken en de schrijvers. Die inhoud vormt input voor discussie en reflectie. Vooral de analyse- en reflectievragen die bij de uittreksels staan prikkelen tot samen napraten over een verhaal.’
Zelf leest Esther ook veel recensies. ‘Soms geven die een totaal tegenovergestelde mening dan mijn eigen oordeel, maar ook dat is interessant. Uiteraard speelt ook de schrijfstijl een rol; spreekt die je wel of niet aan. Voor mij moet een boek in ieder geval op de waarheid lijken, liefst (semi)waargebeurd zijn.’
‘Helaas, die leesclub bestaat niet meer’, bekent Esther Laan. ‘In 2021 is er inderdaad zo’n initiatief voor deze doelgroep geweest. Ik was toen nog niet in dienst bij NBD Biblion, maar ik heb wel begrepen dat de reacties aanvankelijk positief waren. Vooral door tijdgebrek is hier uiteindelijk geen vervolg aan gegeven.’ Ze denkt dat ook de coronaperiode van invloed is geweest. De jeugd is echter geenszins uit beeld. Een van Esthers huidige taken is de (mede)verantwoordelijkheid voor het bedenken en uitwerken van onlineconcepten voor leesbevordering bij de jeugd. ‘Ook voor specifiek vmbo-leerlingen zijn we bezig met een concept in samenwerking met Stichting Lezen en KB.’
NBD Biblion in Zoetermeer heeft als missie het ondersteunen van zowel de openbare bibliotheken als de bibliotheken op school. Een belangrijke drijfveer hiervoor is de overtuiging dat lezen helpt om je te blijven ontwikkelen, zowel voor volwassenen als voor kinderen en pubers.
Onder die laatste noemer sprong de leesclub die was opgericht voor vmbo-docenten en -leerlingen in het oog. Zo’n initiatief mag niet ontbreken in een reportage over leesclubs in Bibliotheekblad.
De voormalige leesclub voor vmbo-docenten en leerlingen
Een inspiratierondje langs leesclubs in Nederland (Deel III)
In sommige bibliotheken is er een complete boekencollectie, speciaal voor leesclubs. Maar wat als die boeken alleen nog maar het spreekwoordelijke stof staan te vergaren? Dan worden ze letterlijk ‘afgeschreven’. En hoeveel inspraak is er bij de boekenkeuze van lezen voor de leesclublijst?
Samen lezen is leerzaam en verrijkend, samen zie en ervaar je nu eenmaal vaak meer dan alleen.
Een vertaalslag maken, dat gebeurt soms zelfs letterlijk. Samen zwijgen, zij aan zij gebogen over een boek, kan ook stimulerend zijn bewijst de trend van ‘silent reading clubs’, die de oversteek vanuit Engeland heeft gemaakt. En gelukkig zijn er ook leesclubs gericht op jongeren. Maar hoewel de jeugd van tegenwoordig heel wat kan verstouwen, ligt sommig leesvoer toch nog wat zwaar op de maag. Deel I las u in Bibliotheekblad 7-2024 en deel II in Bibliotheekblad 8-2024. Dit is het slot van deze serie.
Video: De Culturele Apotheek
Bibliotheekblad 1 • januari 2025
‘Aan de hand van verhalen, houden wij elkaar een spiegel voor’
TEKST: Linda van Pelt • Foto’s: zie credits langs zijkant • Video: De Culturele Apotheek
Leesbevordering / leesclubs
Naast de in dit artikel genoemde initiatieven, verzorgt GO opleidingen ook al enige tijd opleidingsactiviteiten gericht op de frontoffice. Naast de Basisopleiding Bibliotheken (13-daagse opleiding), die zich juist richt op de klantgerichte informatievaardigheden en communicatie op de werkvloer, zijn de laatste jaren ook titels zoals 'Omgaan met grensoverschrijdend gedrag', 'Digitale informatievaardigheden', 'Coach Digitaal Burgerschap' en 'Customer Journey' toegevoegd aan het aanbod. GO opleidingen richt zich op medewerkers, die al in de bibliotheek werkzaam zijn en hun kennis en vaardigheden op het juiste niveau willen brengen. Het gehele aanbod is te vinden op: www.goopleidingen.nl
‘Het is soms verwonderlijk hoe anders je naar een tekst kunt kijken dan je aanvankelijk deed’, is Tinekes ervaring. ‘‘Ik was al wel gewend om zowel verhalen als concrete voorbeelden uit het leven van meerdere kanten te bekijken, maar soms staan er in zo’n verhaal of gedicht dingen die mij nog niet waren opgevallen. Of die ik anders had geïnterpreteerd. Juist door die verschillende perspectieven kan een tekst een andere betekenis krijgen. En bij zo’n bespreking ontstaan soms de meest intrigerende gesprekken. Een andere keer ervaar ik soms een praktisch gevoel van herkenning, zoals bij het gedicht over de roos die nog steeds bloeide na een fikse regenbui. Precies op de ochtend van onze leesclub keek ik naar buiten en zag ik in mijn tuin ook nog een bloeiende roos, kleddernat van de regen.’
Brave Hendrik
Hilarisch was ook het fragment uit het bekende boek ‘Hendrik Groen’ over een vrouw die per ongeluk op de appelflappen ging zitten. Terwijl Tineke hierom – samen met Hendrik, die nog even aarzelde of het wel mocht – erg moest lachen, vertelde een deelneemster aan de leesgroep dat dit haar deed denken aan haar moeder in het verzorgingshuis. Zij mocht nooit zomaar ergens gaan zitten en kreeg te horen dat ‘deze stoel bezet’ was door een andere bewoonster.
De een praat gemakkelijker dan de ander, maar Tineke let erop dat iedereen aan bod komt. Zo nodigde ze een vrij stille man in haar groepje uit om óók zijn visie te geven met een persoonlijk voorzetje: ‘Wat zou een man daarvan vinden?’
Kennelijk precies het zetje in de rug dat hij nodig had. ‘Hij tilde zijn hoofd op, liet zijn blik rondgaan en begon spontaan te vertellen over zijn jeugd. Hoe hij was opgegroeid in een vrouwengezin en pas toen hij ging studeren en in een internaat ging wonen, had ervaren hoe de wereld er ook anders kon uitzien.’ Volgens Tineke een mooi voorbeeld van de stille wateren die diepere gronden kunnen hebben. ‘Gelukkig voelde hij zich veilig genoeg om in de context van onze leesclub wat over zijn leven te vertellen. Aan de hand van die persoonlijke verhalen houden wij elkaar een spiegel voor.’
Lezen is leuker dan je denkt
De leesclub in Holwerd is nog steeds bescheiden van omvang. Dat vindt niet alleen Tineke jammer. ‘Alle deelnemers hebben behoefte aan wat bredere input om nog interessantere gesprekken op gang te brengen dankzij meer variatie aan meningen. We hopen dan ook op grotere belangstelling. Tot nu toe zijn we alleen met fanatieke lezers. Dat is natuurlijk leuk, maar je zou willen dat ook de mensen die niet of nauwelijks lezen komen. Want lezen is veel leuker dan je denkt!’