Ook in de activiteiten die de Bibliotheek Den Haag organiseert, is er veel plaats voor persoonlijke geschiedenis en familieverhalen. Samen met het CBG (Centrum voor Familiegeschiedenis) organiseert de bibliotheek de talkshow ‘Familieverhalen uit W.O. II, Feit of Fictie?’.
Daarnaast presenteert de bibliotheek ook een historische lezing over boeken die in achttiende eeuw in Frankrijk gedrukt werden, maar een Haags stempel kregen vanwege de censuur. Dat past heel goed bij thema Echt Nep. En Saskia Kuus geeft zelf de lezing ‘In en uit het Keurslijf’, over het beeld van vrouwen de afgelopen vierhonderd jaar. ‘Dat hoort ook bij Echt Nep: je lichaam niet laten zien zoals het is.’

Landelijke campagne
Ook Saskia Kuus ervaart een toenemende belangstelling voor geschiedenis, ook bij de Historische Informatiepunten in Den Haag. ‘De bibliotheekvestigingen zien van elkaar dat het werkt. Mensen weten nu wat ze kunnen verwachten, die gaan daarnaar op zoek. En er zijn iedere keer nieuwe mensen bij.’
Meedoen met de Maand van de Geschiedenis heeft ook als voordeel dat je een groter publiek kunt bereiken, stelt Saskia Kuus. ‘Die grote landelijke promotie, dat helpt je gewoon. Het is fijn dat er zulke grote thema’s zijn waar je makkelijk bij aan kunt haken. En dat kan ook op een heel laagdrempelige manier. Je kunt ook alleen flyers uitdelen. Dan doe je ook mee. Het is zonde om dat niet te doen. Al heb je maar één lezing, door het net dat stempeltje te geven zit je in een groter geheel. Doordat je die naam gebruikt, dan kennen mensen die naam ook weer beter. Het helpt als je dingen labelt en koppelt en bundelt. Wat natuurlijk heel luxe is aan de Maand, is dat zij een landelijke campagne hebben. Op televisie, op de radio op abri’s, posters en het magazine. Zo groots kunnen bibliotheken het zelf niet aanpakken.’

Familieverhalen
Volgens Saskia Kuus past meedoen met de Maand van de Geschiedenis goed bij de bibliotheek. ‘Wij hebben als wettelijke taak om mensen in aanraking te brengen met kunst en cultuur en daar maakt geschiedenis deel van uit. Vanuit die invalshoek doen wij dat, op een laagdrempelige manier. In Den Haag zijn natuurlijk veel grote instellingen en musea die heel veel organiseren en cultuur brengen, maar voor veel mensen is de drempel te hoog om daarheen te gaan. Alleen al fysiek zijn er drempels: soms moet je een trappetje op. En je moet ervoor betalen. Heel veel mensen denken over cultuur “dat is niet echt iets voor mij”. Daarom organiseren we vanuit het Historisch Informatiepunt samen met het Haag Historisch Museum museumbezoeken. Dan word je opgehaald met de bus en naar het museum gebracht. Samen met een groep die je een klein beetje kent. En het is gratis. In Den Haag heeft bijna helft van de inwoners een laag inkomen.’

Saskia Kuus ziet een groot belang in kennis van geschiedenis, ook op individueel niveau. ‘Door de geschiedenis te ontdekken leer je echt beter hoe het vandaag in elkaar zit. Bijvoorbeeld over de verschrikkingen uit de Tweede Wereldoorlog. Soms denk ik dat ik bijna alles gelezen heb, en iedere keer ontdek ik weer “oh, dat is ook nog gebeurd”. De Tweede Wereldoorlog is nu meer dan tachtig jaar geleden en er zijn mensen die daar nu nog steeds last van hebben. Zoals in Den Haag de herinneringen aan het bombardement op het Bezuidenhout. Dus kun je een heel klein beetje proberen in te leven hoe dat nu voor mensen in Gaza en Oekraïne moet zijn. Dat is niet alleen nu iets verschrikkelijks. Dat is over vijftig, zeventig, tachtig jaar nog steeds een wond waar mensen iets mee moeten.’

Haagse Maand van de Geschiedenis
Inmiddels doen er veel bibliotheken mee aan de Maand van de Geschiedenis, sommige bibliotheken, zoals Rozet in Arnhem en De Nieuwe Veste in Breda organiseren zelfs hun eigen spin-off. De Bibliotheek Den Haag heeft dit jaar voor het eerst een spin-off met de Haagse Maand van de Geschiedenis. Saskia Kuus is kunsthistoricus en programmaleider Cultuur bij Bibliotheek Den Haag. ‘We hebben hier het geluk dat we kunnen samenwerken met veel erfgoedpartners: het Haags Historisch Museum, de afdeling archeologie, het Haags gemeentearchief, de afdeling Monumentenzorg en het CGB (Centrum voor Familiegeschiedenis). We organiseren vanuit het Historisch Informatiepunt het hele jaar door heel veel historische en erfgoedactiviteiten in verschillende bibliotheekvestigingen. En in de Maand van de Geschiedenis doen we er nog een extra klodder slagroom bovenop.’

Volgens Saskia Kuus is de Bibliotheek Den Haag altijd wel betrokken geweest bij de Maand van de Geschiedenis. ‘In het begin hebben we alleen meegedaan met het uitdelen van de magazines en ophangen van posters. Ik heb jaren geleden meegewerkt aan de toptitellijst van twintig geschiedenistitels die gemaakt werd voor de Maand van de Geschiedenis . Vorig jaar had ik een kort interview op de radio over onze activiteiten in de Maand. Dat hebben ze in Arnhem gehoord, en toen kwam de vraag: “moeten jullie dan niet ook spin-off worden”?

Vooral het motto spreekt Saskia Kuus aan. ‘Hoe meer aandacht voor geschiedenis hoe beter. Als je totaal niet weet hoe de geschiedenis gelopen is, dan kun je vandaag ook niet goed begrijpen. Je kunt elkaar ook beter begrijpen als je weet waar iemand vandaan komt.’

Dat mensen het gesprek aangaan over geschiedenis is ook een doel van de Maand van de Geschiedenis, aldus Anne Burgers. ‘Wij vinden het belangrijk dat mensen het met elkaar over geschiedenis hebben. Ik hoop dat mensen iets nieuws leren, of een nieuwe ervaring opdoen of iemand ontmoeten die ze anders niet ontmoet zouden hebben. Wij geloven dat als je kennis hebt van geschiedenis, als je begrijpt waarom dingen zijn ontstaan zoals ze zijn ontstaan – dat dat je begrip van de wereld vergroot. Van jezelf en je eigen achtergrond, maar ook van een ander. Dat maakt je een beetje een beter mens.’

Een beter mens
Anne Burgers vermoedt dat mensen bang zijn om iets te verliezen. ‘Zoals met de Zwarte Pieten-discussie. Mensen denken soms “Ik gun mijn kinderen het feest dat ik zelf ook heb gehad en dat mag niet meer”. Terwijl, als we iets meer open kunnen zijn naar elkaar, dan kunnen we elkaar ook helpen om de andere kant te zien en tot het besef komen dat we daarmee niet iets verliezen, maar iets winnen. Inzicht in andere perspectieven, en het besef dat dat een verrijking is en niet een bedreiging. Ik denk dat mensen toch vaak veel meer met elkaar gemeen hebben dan ze denken. En dat kun je goed tonen aan de hand van persoonlijke verhalen. Daarmee kun je je beter inleven – wat zou ik hebben gedaan in die situatie?’

In het Openluchtmuseum lukt het volgens Anne Burgers om het gesprek aan te gaan. ‘Wij ontvangen veel bezoekers die niet tot het standaard museumbezoeker behoren. Ze komen hier vaak om er een dagje met de familie uit te zijn en dat kan ook heel goed bij ons. We hebben veel historische gebouwen in het Openluchtmuseum waar veel presentatoren werken. Die gaan in gesprek met de bezoekers en vertellen verhalen over vroeger. Dat is heel vaak in de vorm van een dialoog. Op die manier gaan we echt in gesprek. Het is niet alleen maar zenden in ons museum.’

De Maand van de Geschiedenis ontstond in 2004 als de Week van de Geschiedenis op initiatief van Frans Smits, de toenmalige hoofdredacteur van het Historisch Nieuwsblad. Inmiddels is de week uitgegroeid tot een maand, met een nationaal programma van honderden activiteiten, de Libris Geschiedenis Prijs, een speciaal voor de maand geschreven essay (dit jaar geschreven door Hans Schnitzler) en een toenemend aantal regionale spin-offs.

Het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem is het hoofdkwartier van de Maand geworden, het heeft een aantal landelijke taken zoals het beheren van de Canon van Nederland en het organiseren van de Maand van de Geschiedenis. Deze landelijke taken kreeg het museum in 2011 nadat de oprichting van een Nationaal Historisch Museum, dat in Arnhem zou worden gebouwd, niet tot stand kwam.

Anne Burgers is historica en teamleider netwerkprojecten bij het Nederlands Openluchtmuseum. Zij werkt nu vijf jaar mee aan het organiseren van de Maand van de Geschiedenis. Bibliotheken zijn een belangrijke partner voor de Maand van de Geschiedenis, vertelt ze: ‘We vinden het zo belangrijk om landelijk zichtbaar aanwezig te zijn. Dat er waar je ook woont, altijd ergens bij jou in de buurt iets te doen is op het gebied van geschiedenis. De spin-offs zijn ook een hele goede manier om in de regio voet aan de grond te krijgen. Zij organiseren hun eigen minimaandje. Sommige spin-offs zijn maar één nacht, andere een weekend, of een hele maand of alleen in de herfstvakantie, dat mogen ze zelf weten.’

Niet klakkeloos aannemen
Dit jaar past het thema Echt Nep heel goed bij de doelstelling mediawijsheid van bibliotheken. Je zou bijna denken dat er bibliotheken hebben meegedacht. Maar ‘dat is echt toeval’, aldus Anne Burgers. ‘Wij kiezen altijd een thema dat een zekere urgentie heeft, om daar een historische context aan te geven. Bibliotheken hebben natuurlijk een belangrijke taak om leesvaardigheid te bevorderen, en leesvaardigheid is ook begrijpen wat je leest, en kunnen inschatten: wie heeft dit geschreven? Kritische vaardigheden ontwikkelen. Historici doen dat ook. Wij zijn altijd bezig om bronnen te bevragen: wie heeft dit geschreven en met welke reden? Je kunt niet klakkeloos aannemen wat ergens staat. Dus er zijn duidelijke raakvlakken.’

‘Onze thema’s kunnen altijd heel veel invalshoeken hebben. Het kan gaan over zwaardere onderwerpen zoals desinformatie. Maar gelukkig kun je er ook luchtigere onderwerpen bij verzinnen. Zoals de geschiedenis van goochelen, of bijzondere verhalen over historische oplichters en fraude. Wat nu ook weer in het nieuws is, is het gebruik van opblaastanks in Oekraïne. In de Tweede Wereldoorlog werden ook houten neptanks en artillerie opgesteld zodat Duitsland zou denken dat de tegenstander veel sterker was. Dat was allemaal hartstikke nep. Dat is natuurlijk ook een zwaar thema, maar wel met een luchtige invalshoek.‘

Het beest in de bek kijken
Volgens Anne Burgers is er de laatste jaren meer aandacht voor geschiedenis. ‘Geschiedenisboeken verkopen nu beter dan een aantal jaar terug,’ vertelt ze. ‘Dat heeft ook te maken met een soort zoektocht naar onze nationale identiteit. We weten allemaal nog dat Maxima zei “de Nederlander bestaat niet”. Identiteit is een hot item geworden de afgelopen jaren. Geschiedenis hoort daar ook bij. De Canon van Nederland is ook in het leven geroepen door een vraag naar een soort nationaal historisch verhaal. Het feit dat door het ministerie van OCW onderzoek werd gedaan naar de mogelijkheid van een Nationaal Historisch Museum, en nu ook recent weer onderzoek heeft gedaan of daar opnieuw draagvlak voor is, dat geeft natuurlijk ook wel iets aan over de tijdgeest. Ik denk dat geschiedenis meer leeft.’

Mogelijk komt de grotere aandacht voor geschiedenis mede doordat er meer aandacht is voor diversiteit. Anne Burgers: ‘Ik denk wel dat het er nu meer aandacht is voor mensen die van oorsprong niet in de geschiedenisboeken terechtkwamen. Lange tijd werd geschiedenis alleen geschreven als het verhaal van vorsten, koningen en generaals, van de belangrijke witte mannen. Als je zelf geen belangrijke witte man bent, dan denk je misschien snel “hier zijn geen verhalen te vinden, dit gaat niet over mij, dus wat moet ik ermee?” Dat kan ik me best voorstellen.’

Als je aan het thema Echt Nep denkt in combinatie met geschiedenis, dan denk je al snel aan Poetin, Thierry Baudet en polarisering. Toch hoeft het onderwerp geschiedenis volgens Anne Burgers niet tot conflicten te leiden. ‘Onderwerpen zoals kolonialisme en slavernij roepen wel weerstand op bij sommige mensen. Die vinden het vervelend om het daarover te hebben. Ik denk persoonlijk dat het belangrijk is om te kijken waarom het voor die mensen vervelend is. Dat je juist met mensen in gesprek moet gaan. Wij zijn niet persoonlijk verantwoordelijk voor de trans-Atlantische slavenhandel, maar het is wel een episode die ons als land heeft gevormd en een belangrijke rol speelt in onze geschiedenis. Ik denk dat we juist door het beest in de bek te kijken meer begrip voor elkaar kunnen kweken. Als we ruimte creëren voor verhalen van andere mensen dan worden we daardoor betere mensen.’

In een tijd waarin de waarheid ergens in het midden ligt, het verschil tussen mening en feit vertroebelt en ‘factchecker’ een beroep is, gaat de Maand van de Geschiedenis in oktober op zoek naar het schemergebied tussen feit en fictie, tussen echt en nep.

Een campagnebeeld van de Maand van de Geschiedenis. Bibliotheken kunnen HIER promotiemateriaal bestellen en/of downloaden.

Saskia Kuus, kunsthistoricus en programmaleider Cultuur bij Bibliotheek Den Haag.

Anne Burgers, historica en teamleider netwerkprojecten bij het Nederlands Openluchtmuseum.