Literatuur zoeken met Large Language Models
De laatste tijd worden Large Language Models (LLM’s) zoals Chat GPT ingezet bij het maken van systematic reviews, maar volgens Peter kent dat wel risico’s. ‘Onze informatiespecialisten hebben dit getest. Het kan helpen maar hallucineert ook, dus je moet wel echt scherp zijn. Je kan GenAI alleen veilig gebruiken, als je zelf goed in staat bent om de kwaliteit en betrouwbaarheid van bronnen goed te beoordelen. We bieden nu een workshop waarin de informatiespecialisten de voor- en nadelen van het gebruik van LLM’s bespreken. Ze laten ook AI-tools zien; waarmee je het screeningsproces in systematische reviews kunt versnellen.’

Studieplekken
Voor studenten zijn er bij de Medische Bibliotheek 550 studieplekken, verdeeld over drie locaties. Peter: ‘Studenten studeren graag in de studiezalen, vooral in tentamenperiodes. Dan moeten de studenten verplicht reserveren. Alhoewel praten is toegestaan, is het hier altijd heel stil. Zodra mensen binnenkomen, gaan ze rustiger praten. Er zijn ook groepsruimtes waarin studenten samen aan een opdracht kunnen werken.’

Bibliothecaris aan het bed
‘Iedereen die aan de Rijksuniversiteit Groningen studeert of in het UMCG werkt, kan de bibliotheek kosteloos gebruiken. Patiënten kunnen niet terecht in de bibliotheek, zegt Peter. ‘Ik hoorde dat in de Verenigde Staten de bibliothecaris soms aan het bed komt om patiënten te informeren, maar dat is hier niet zo. We hebben wel Engelstalige folders om patiënten te informeren over ziektes. De ziekenhuisafdelingen kunnen die gebruiken.’

Volgens Peter vormen de kostenstijgingen bij de uitgeverijen en de recente politieke ontwikkelingen de grootste uitdaging voor de komende tijd. ‘De overheid bezuinigt op onderwijs, onderzoek en zorg. Die bezuinigingen gaan ook ons raken. Het wordt een flinke uitdaging om de collectie met minder budget van even hoge kwaliteit te houden. Maar ik doe dit werk met veel plezier, omdat het van grote maatschappelijke waarde is.’

Vroeger waren de boekencollecties verspreid over de afdelingen van het ziekenhuis. In de jaren negentig werden ze samengebracht op een centrale plek in het ziekenhuis: de Medische Bibliotheek. Alle zorgprofessionals die in het UMCG werken kunnen hier terecht: van artsen, verpleegkundigen en fysiotherapeuten tot operatieassistenten en chirurgen.

Artsen zijn naast hun klinische werk vaak ook nog onderzoeker en/of opleider. Het is de taak van de Medische Bibliotheek om al die zorgprofessionals te voorzien van actuele wetenschappelijke literatuur. Peter Fokkens: ‘Voor een medische bibliotheek wil je het nieuwste van het nieuwste hebben. Vroeger kochten we vooral gedrukte boeken. Tegenwoordig is het overgrote deel van onze collectie digitaal. Dat varieert van databases, zoals Web of Science, Scopus en Embase, tot e-journals en e-books. Voor artsen en verpleegkundigen bieden we ook de tool UpToDate die hen ondersteunt bij klinische beslissingen.’

Onderhandelen met uitgevers
Samen met zijn collega’s van andere medische bibliotheken in het land onderhandelt Peter met uitgevers over de aanschaf van licenties voor medische content. ‘Het gaat veelal om pakketten met grote aantallen databases en/of e-journals. Als onderdeel van die onderhandelingen maken we vaak afspraken over hoeveel artikelen de umc’s “Open Access” in journals mogen publiceren. Open Access betekent dat die artikelen door iedereen kosteloos gelezen kunnen worden.’

Het UMCG wil dat arts-onderzoekers zoveel mogelijk Open Access publiceren. ‘Wetenschappelijk onderzoek wordt betaald uit publieke middelen,’ legt Peter uit. ‘We willen daarom dat onze onderzoeksresultaten toegankelijk zijn voor alle burgers, onderzoeksinstellingen, maatschappelijke organisaties en beleidsmakers - niet alleen in Nederland maar wereldwijd. De bibliotheken van onderzoeksinstellingen in niet-westerse landen hebben veel kleinere budgetten en kunnen die licenties niet betalen.’ Het Open Access beleid van het UMCG werpt zijn vruchten af. Volgens de CWTS Leiden Ranking 2023 staat RUG/UMCG wereldwijd op de eerste plaats op het gebied van Open Access publiceren.

Vindbaarheid UMCG-publicaties
De Medische Bibliotheek zorgt er verder voor dat de publicaties van de UMCG-arts-onderzoekers goed vindbaar zijn via het “Current Research Information System” (CRIS). Peter: ‘Wetenschappers moeten hun publicaties hierin registeren. Wij zorgen voor het beheer, validatie, goede ontsluiting en support. Met dit CRIS kan de bibliotheek ook citatie-analyses maken voor wetenschappers en afdelingen. Dat kan ze helpen bij hun onderzoekstrategie.’

Gebruikers kunnen bij Peter en de medische informatiespecialisten aanschafverzoeken doen. De bibliotheek beheert het collectiebudget en kijkt voor elke aankoop kritisch naar de kosten en de impact-indicatoren van het tijdschrift. Deze laatste geven aan hoe vaak artikelen uit dat tijdschrift gemiddeld worden geciteerd in andere wetenschappelijke publicaties. Peter en zijn collega’s monitoren ook hoe vaak e-journals en e-books gebruikt worden. ‘Als ze weinig geraadpleegd worden, zeggen we het abonnement op, tenzij ze van belang zijn voor een specifieke vakdiscipline. Als wij een publicatie niet hebben, kunnen we deze vaak via Inter Library Loans bij collega-bibliotheken in binnen- of buitenland opvragen.’

De bibliotheek verzorgt de studiematerialen voor de geneeskundestudenten van de Rijksuniversiteit Groningen én voor hbo-studenten verloskunde, mondzorg en verpleegkunde. Het meeste onderwijsmateriaal is digitaal. Peter: ‘Van elk voor het onderwijs verplicht boek koopt de bibliotheek vijf gedrukte exemplaren die studenten op de studiezalen kunnen gebruiken. Die worden stukgelezen. Papier blijft geliefd.’

Systematic reviews
De medische informatiespecialisten helpen bibliotheekgebruikers bij literatuuronderzoek en geven studenten onderwijs in informatievaardigheden. En ze bieden ondersteuning bij het maken van zogenaamde “systematic reviews”. Dit is een gestructureerde en transparante methode om bestaande wetenschappelijke literatuur over een specifiek onderwerp of specifieke onderzoeksvraag te verzamelen, evalueren en samenvatten. Dat gebeurt via een uitgebreide zoekstrategie, strenge selectiecriteria en een kritische beoordeling van de kwaliteit van de studies. Peter: ‘Systematisch literatuuronderzoek is van belang om betrouwbare en samengevatte informatie te bieden voor klinische besluitvorming en evidence-based richtlijnen.’

De Medische Bibliotheek van het UMCG

Het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) kent een lange geschiedenis. Het heeft de op een na oudste geneeskundefaculteit van Nederland - opgericht in 1614. En het academische ziekenhuis, dat nu het UMCG heet, werd in 1797 opgericht. De studenten en artsen werden vanaf het begin met boekencollecties ondersteund. Inmiddels doet de Medische Bibliotheek nog veel meer, vertelt Peter Fokkens, hoofd van de Medische Bibliotheek. Welke diensten biedt de bibliotheek voor wie?