Foto: Drongo

Ongeveer een kwart van de inwoners van Nederland van 15 jaar en ouder spreekt thuis meestal een andere taal dan het Nederlands.¹ ‘Maar onze samenleving is (nog) onvoldoende ingericht op die talige diversiteit,’ stelt Maaike Verrips, initiatiefnemer en directeur van Drongo platform voor meertaligheid. Met haar platform streeft zij ernaar het bewustzijn van het belang van meertaligheid in de maatschappij te vergroten. Omdat ze daarbij vooral de ontwikkeling van kinderen op het netvlies heeft, richt Drongo zich met name op het onderwijs, de kinderopvang en ook de cultuur, zoals de bibliotheken die een steeds grotere rol krijgen in taalontwikkeling. ‘Meertaligheid moet geen drempel zijn, niet om mee te doen met de maatschappij en zeker ook niet om naar de bibliotheek te gaan en hier te ervaren wat een plezier lezen of voorgelezen worden kan bieden.’

Video: Stichting lezen

Tamar van Gelder wordt per 1 oktober 2024 de nieuwe directeur-bestuurder van Stichting Lezen. Van Gelder (1975) was sinds 2021 voorzitter van de Algemene Onderwijsbond (AOb), die 83.000 medewerkers in het onderwijs en onderzoek vertegenwoordigt. Van 2016 tot 2021 was zij bij de AOb algemeen secretaris. Daarvoor werkte ze als opleidingsmanager bij het ROC Amsterdam en was ze mede-oprichter van de Onderwijs Consumenten Organisatie (OCO). Ze is lid van de Raad van Advies SER Diversiteit in Bedrijf en voorzitter van de Stichting van het Onderwijs.

Overal ter wereld leren kinderen de taal van hum omgeving

Na zo’n Taalparade zijn er veel nieuwe mensen geïnteresseerd om naar de bibliotheek te komen, wat ze voorheen nooit deden omdat ze niet wisten wat ze daar van hun gading zouden kunnen vinden, aldus Maaike. ‘Met het neerzetten van een uitgebreide collectie Oekraïense, Turkse of Arabische boeken ben je er niet! Mensen moeten ook weten dát die er zijn. Datzelfde geldt voor voorleesbijeenkomsten in verschillende talen. Een prachtig en praktisch initiatief, maar nog beter is het als het gestructureerd voor het voetlicht komt, zodat zo’n activiteit brede bekendheid krijgt. Dingen die min of meer van toevalligheid aan elkaar hangen kunnen wel mooi zijn, maar zijn lang niet altijd effectief.’

Zichtbaar en hoorbaar
‘Ook voor de bibliotheken zelf heeft het organiseren van zo’n Taalparade een langetermijneffect,’ vervolgt Maaike. ‘Tijdens het voorbereidingstraject wordt niet alleen nagedacht over de inhoud van het festival, maar ook over het beleid op taaldiversiteit. Vaak in overleg met samenwerkingspartners, zoals JGZ of onderwijs. Zo ontstaan er spelenderwijs netwerken, die het vergemakkelijken om zaken gezamenlijk aan te pakken, over organisatiegrenzen heen.

Bibliotheek aan den IJssel, Kampen, Amstelveen, Bibliotheek Oostland (in samenwerking met basisschool Octant Triangel) zijn een paar van de bibliotheken die al gebruik hebben gemaakt van de mogelijkheid om in samenwerking met Drongo een Taalparade in de bibliotheek te organiseren. Met aandacht voor de rijke klankkleur van een diversiteit aan talen.

Maaike: ‘Engels wordt hier nog wel geaccepteerd in de openbare ruimte, maar waarom al die andere talen dan niet? Door de thuistaal te erkennen van al die verschillende mensen, voelt iedereen zich gezien én gehoord. Dat inzicht is waardevol voor zowel een (bibliotheek)organisatie als voor de gebruikers.’

Wanneer is zo’n Taalparade echt geslaagd?
‘Als zowel ouders als hun kinderen ervaren hoeveel mogelijkheden de bibliotheek te bieden heeft, ook in hun thuistaal. En als bibliotheken inzien hoe al die verschillende talen een bron zijn van leren, creativiteit en plezier. En natuurlijk als iedereen een leuke dag heeft gehad. Dat kan al zichtbaar zijn bij een kleine activiteit, zoals ballen gooien naar een stapel blikjes. Gebruik daarbij niet alleen de tekst “raak mij”, maar doe dat ook eens in veel andere talen. Als mensen hun eigen taal herkennen, worden ze pas écht geraakt!’ Toch nog een beetje dat streven naar een betere wereld.

Bronnen
1. https://longreads.cbs.nl/nederland-in-cijfers-2025/wat-spreken-mensen-thuis-vooral/

Eén land, één taal, één volk
Het idee dat iedereen moet gaan lijken op de eentalige Nederlander verwijst Maaike naar de wereld der achterhaalde fabelen, als een onrealistische ideologie.

‘Onze maatschappij zou taaldiversiteit juist moeten omarmen als een culturele verrijking voor iedereen. Gelukkig is er wel sprake van verandering en vernieuwing. Een mooi voorbeeld hiervan is de bibliotheekwereld. Ik ben misschien die ongeduldige specialist voor wie het niet snel genoeg gaat, maar ik ben er wel blij mee en ook best trots op dat bibliotheken steeds meer doen. Bijvoorbeeld om in het aanbod aan anderstaligen ook verhalen of mythes uit hun eigen cultuur op te nemen. Dat hoort ook bij gastvrijheid en het gevoel van welkom zijn.’

Als tip voor bibliotheken noemt Maaike het ontwikkelen van een heldere visie op meertaligheid.

‘Dat begint al bij de bewegwijzering om een diversiteit aan bezoekers welkom te heten. Maar die diversiteit geldt ook voor de collectie, programmering, frontoffice, externe contacten, website en educatie. Toen de oorlog in Oekraïne begon, kwamen we allemaal vrijwel direct in actie. ‘We moeten collecties in hun taal aanbieden, dat vinden ze fijn.’ Natuurlijk is dat een mooi gebaar, dus waarom zouden we niet hetzelfde doen voor mensen met een andere taalachtergrond die soms al vijftien jaar of langer in de omgeving wonen?’

Taalparade met langetermijneffect
Een concreet initiatief met méér oog en oor voor taaldiversiteit is het organiseren van een zogeheten Taalparade in de bibliotheek, met behulp van Drongo. ‘Zo’n Taalparade is een festival voor ouders en hun kinderen tussen nul en twaalf jaar,’ vertelt Maaike. ‘Tijdens die parade worden ouders op een toegankelijke manier geïnspireerd om de taal van hun kinderen te stimuleren. Met een speciaal Taalparadepaspoort kunnen kinderen meedoen met veel verschillende activiteiten, zoals taalspellen, speurtochten, voorleesestafettes in verschillende talen of een meertalige dierenbingo. Voor de ouders zijn er onder andere bijeenkomsten over meertalig opvoeden.’

Foto: Petra Bader

Welkom, hoş geldin, powitanie
“Welkom in de bibliotheek”, lezen bezoekers die boeken komen lenen, bladen komen lezen of misschien de Nederlandse taal komen leren. ‘Maar waarom ook niet bijvoorbeeld een welkomstboodschap in het Turks of Pools?’ begint Maaike Verrips met een vraag. ‘Dat we hier met z’n allen Nederlands als officiële voertaal beschouwen, is eigenlijk een toevalligheid. Door het onderdrukken van alle andere varianten werd Nederlands hier de nationale taal. Maar de ontwikkelingen in de wereld kan je niet sturen. Bovendien, onze meertalige maatschappij bestaat al veel langer. Taalwetenschappers opperden toen ook al dat er aandacht en ruimte moest zijn voor anderstaligheid, maar die boodschap werd niet opgepikt. We kunnen en mogen daar onze ogen nu niet meer voor sluiten, want taal hangt nauw samen met identiteit. Ook andere talen verdienen ruimte en aandacht.’

Het is Maaikes overtuiging dat we uiteindelijk niet eens zoveel van elkaar verschillen: overal ter wereld leren jonge kinderen min of meer “vanzelf” de talen die in hun omgeving gesproken worden. Of dat nu met de spreekwoordelijke paplepel of met een rolletje sushi of een hapje couscous is.

Betere wereld
Dat Maaike zelf in de taalwetenschap terecht kwam, is overigens óók min of meer een toevalligheid. ‘Ik begon met een studie sociologie, voornamelijk vanuit de idealistische overtuiging dat ik hiermee een bijdrage zou kunnen leveren aan een betere wereld. Deels doordat dit bij ons thuis ook werd gepromoot, deels doordat dit waarschijnlijk ook een karaktertrek is.’

Maar op haar nog zeer jonge leeftijd bracht de studie niet waarop Maaike had gehoopt (‘Ik vond die destijds te afstandelijk en miste de maatschappelijke betrokkenheid’) en voelde ze zich genoodzaakt op zoek te gaan naar een ander spoor.

‘Ik dacht over fotografie of journalistiek. Ik had ook al een jaar in het buitenland gewerkt. ‘Ga een taal leren!’ opperde een vriendin. Ik was altijd wel goed in talen en koos voor Engels. Vooral het wetenschappelijke aspect – hoe taal functioneert in de samenleving – sprak me aan en na een jaar maakte ik de overstap naar algemene taalwetenschap met een specialisatie in de psycho- en sociolinguïstiek.’ Na haar promotie op basis van een onderzoek naar taalontwikkeling bij jonge kinderen maakte ze de overstap van wetenschap naar de praktijk en in 2022 begon ze Drongo, het platform voor meertaligheid.

Iedere vogel zingt zoals-ie gebekt is
Dat Maaike haar vleugels heeft uitgeslagen onder de naam “Drongo” is een treffende keuze, want de drongo is een vogel die de alarmkreten en andere geluiden van andere diersoorten kan nabootsen. Deze imitator kan de taal van andere dieren spreken en verstaan en is daarmee een succesvol voorbeeld van veeltaligheid.

In de loop der jaren zijn de inzichten over meertaligheid veranderd. De inmiddels onderkende misvatting dat meertaligheid ten koste gaat van de vaardigheid om correct Nederlands te spreken heeft plaats gemaakt voor de overtuiging dat twee- (of meer-)talig opgroeien juist veel kan bijdragen aan de ontwikkeling van kinderen.

‘Professionals die zijn opgeleid om de ontwikkeling van kinderen te stimuleren zijn helaas vaak onvoldoende voorbereid op de talige diversiteit. Zo ontstaat er soms een verkeerd beeld. Als een ouder-kindactiviteit in de eigen taal gebeurt, is er vaak sprake van een veel rijker taalaanbod en beter onderling contact. Simpelweg omdat er geen taalbarrière is.’ Het is nodig dat er meer bewustwording ontstaat over de invloed van taalkundige diversiteit. Als voorbeeld noemt ze dat je je kind kunt voorlezen in je thuistalen omdat je hem of haar daarmee ook een goede basis geeft voor het leren van nieuwe talen.

Intrinsieke of extrinsieke motivatie
De recente taaleis voor mensen in de bijstand maakte Maaike, op zijn zachtst gezegd, “not amused”. ‘Het kabinet wil harder gaan optreden als gemeenten de taaleis voor mensen in de bijstand niet handhaven. Dat betekent onder meer het verplicht aanbieden van taallessen en een korting op de uitkering van mensen die zich onvoldoende inspannen om de Nederlandse taal te leren. Het werkt het niet als je zoiets van bovenaf dwingend gaat opleggen,’ klinkt het bijna verontwaardigd. ‘Ik vraag me ook steeds vaker af: wie is er verantwoordelijk voor inburgering op taalgebied? Het individu? Of de hele maatschappij? Welke taaleisen worden er gesteld aan organisaties – zoals scholen, kinderopvang en ook bibliotheken – in een stad, wijk of regio waar veel anderstaligen wonen? Soms zelfs wel 90 procent. Mijns inziens is integratie een sociaal verschijnsel waar zowel de nieuwkomer als de maatschappij een verantwoordelijkheid in hebben.’