Herbeleef het allereerste My First Smartphone Festival bij Beeld & Geluid met deze aftermovie.

Een ander project waaraan Beeld & Geluid samen met bibliotheken invulling geeft, is het My First Smartphone Festival. Eind maart vond dit publieksfestival voor het eerst in Hilversum plaats.

Tijdens het project Muziek in de Buurt, brengt Beeld & Geluid gedurende een aantal weken een muziekcollectie en aanverwante museumstukken naar lokale bibliotheekorganisaties.

Jacqueline Boerebach, programmamaker bij Bibliotheek Hilversum.

Judith Kleefman, productmanager Bibliotheken bij Beeld & Geluid.

Luca Smeets, programmamaker bij SCHUNCK.

Niet te belerend
‘We wilden vooral niet te belerend zijn’, licht Kleefman toe. ‘Een mobiele telefoon heeft ook allerlei positieve kanten: je kunt er snel informatie mee opdoen, zelf kunst mee maken en contacten mee onderhouden. Tegelijkertijd worden ook de gevaren steeds duidelijker. Hoe ga je daar als ouder mee om?’

De conclusie die Kleefman na afloop van het festival trok: kinderen zijn altijd verder dan je denkt. ‘Tijdens de gesprekken gedurende die dagen verbaasden ouders zich er steeds weer over hoeveel hun kinderen al wisten. Bovendien zien ze hun ouders ook lang niet altijd het goede voorbeeld geven: die kunnen net zo verslaafd zijn aan hun telefoon als zij.’

Ook lokale bibliotheken zijn veel bezig met vraagstukken rondom informatievoorziening en fake news. Daardoor ontstond het idee het festival op tour te laten gaan langs vestigingen in het land. Op 6 april vonden in de Bibliotheek Hilversum en de Bibliotheek Eemland en op 10 april in Bibliotheek Den Haag spin-offs van het My First Smartphone Festival plaats, met als doel om te onderzoeken of het programma ook landelijk kan worden uitgerold. Naar aanleiding van de berichtgeving over de tour zijn al vragen van andere bibliotheken binnengekomen die ook graag willen meedoen.

Jacqueline Boerebach, programmamaker bij Bibliotheek Hilversum, was betrokken bij de pilot. ‘Zo groot als in Beeld & Geluid konden we het natuurlijk niet maken, maar toch hebben we een mooi programma weten neer te zetten, gepland tijdens de Media Ukkie Dagen. Het was een gratis evenement waarvoor je je niet hoefde aan te melden – zo hoopten we de drempel voor deelname zo laag mogelijk te leggen.’

Ook een feestje
Onderdeel van het programma waren tal van creatieve workshops. Zo konden kinderen en ouders leren programmeren met een robot en konden ze een bedje knutselen voor hun smartphone, omdat die nu eenmaal ook wel eens moet rusten. Verder konden bezoekers een lezing volgen over gezond digitaal gedrag voor jonge kinderen. Daarnaast gingen ouders en kinderen met elkaar in gesprek middels het My First Smartphone-spel, bedoeld om hen afspraken te laten maken over wat je wel en niet op een smartphone doet: hoelang zit je op je telefoon, welke apps mag je downloaden, waar is je telefoon als je samen aan het eten bent?

De bezoekers waren zeer enthousiast over het evenement. ‘Veel spontane bezoekers vonden het interessant, en zagen de opdrachten als een middel om samen in gesprek te gaan. Kinderen krijgen steeds op steeds jongere leeftijd een smartphone, dus het gesprek hierover is hard nodig. Volgend jaar gaan we zeker weer met dit onderwerp aan de slag, en intussen integreren we de opgedane kennis in de lessen mediawijsheid die we op scholen geven. De belangrijke boodschap: je eerste smartphone brengt niet alleen maar gevaren met zich mee, maar mag ook een feestje zijn, net als het halen van je rijbewijs of de eerste keer stemmen. De wereld ligt aan je voeten, hoe mooi is dat?’

Boerebach ervoer Beeld & Geluid als een fijne samenwerkingspartner. ‘We hebben veel kunnen sparren over de vraag hoe we het My First Smartphone Festival passend konden maken voor een lokale bibliotheek. We konden bovendien gebruikmaken van een toolkit, met daarin werkbladen voor workshops, materialen voor de aankleding, marketingteksten en meer. Ook is er een draaiboek voor de Samen Slim met je Smartphone Show: een aantrekkelijke PowerPoint vol leerzame tips en filmpjes die prima in te zetten zijn bij schoolbezoeken rondom mediawijsheid. Al die tools hielpen zeker bij het opzetten van dit evenement.’

Het project wordt positief onthaald door het publiek. Jong en oud stappen op de installatie af en kijken bewonderend naar de boeken en platen. De dansvloer is vooral bij kinderen populair. ‘Muziek is de perfecte manier om herinneringen op te halen: we zien hoe opa’s en oma’s aan hun kleinkinderen uitleggen hoe het was om bij zo’n concert aanwezig te zijn.’

Na deze stop in Heerlen reist de installatie door naar Zeeland en Friesland. Smeets was positief verrast door de mate waarin de deelnemende bibliotheken inspraak kregen in de vorm en de inhoud. ‘We hebben veel vrijheid gekregen in de fragmenten die we wilden laten zien en horen en in de manier waarop de bezoeker die tot zich zouden krijgen. Wij wilden bijvoorbeeld heel graag dat er beeld te zien zou zijn, en dat is gehonoreerd. Ik hoop dat bezoekers van andere bibliotheken er net zo veel plezier aan zullen beleven die van ons.’

Eerste smartphone
Een ander project waaraan Beeld & Geluid samen met bibliotheken invulling geeft, is het My First Smartphone Festival. Eind maart vond dit publieksfestival voor het eerst in Hilversum plaats. Tijdens dit meerdaagse evenement werden jonge kinderen van 8 tot 12 jaar en hun ouders en leerkrachten verwelkomd in Beeld & Geluid in Hilversum om in gesprek te gaan over de mogelijkheden en gevaren van de wereld achter het telefoonscherm. Het achterliggende idee was om dit concept ook in lokale bibliotheken te kunnen uitrollen.

‘We staan er veel te weinig bij stil wat een levensveranderende ervaring het moment is waarop je voor het eerst een eigen mobiele telefoon in je handen gedrukt krijgt’, aldus Kleefman, die vanuit haar functie bij Beeld & Geluid ook bij dit project betrokken was. ‘Er gaat een wereld voor je open – een wereld met mooie kanten, maar ook met gevaren, onder meer op het gebied van desinformatie.’

Des te belangrijker om kinderen en hun ouders en docenten daar goed over voor te lichten. Dat deed Beeld & Geluid van 21 tot en met 24 maart met het My First Smartphone Festival. Op het programma stonden onder meer selfieworkshops, tips om slim om te gaan met je schermtijd en een quiz op het gebied van emojigebruik. Ook gingen kinderen en hun ouders met elkaar in gesprek om beter te begrijpen wat een smartphone voor beide generaties betekent.

Expositiekast en dansvloer
Deze expositiekast krijgt gezelschap van een interactieve dansvloer: een vloer met gekleurde vlakken waarop bezoekers zelf muziek kunnen maken. Als je de vlakken aanraakt, hoor je de klank van een bas, piano, zangstem of anderszins. Wie enigszins melodisch is aangelegd, kan op die manier – met een koptelefoon op het hoofd – een eigen liedje componeren. Ook bevat de vloer enkele voorgeprogrammeerde nummers, waarvan een deel landelijk bekend is en een deel een lokale insteek heeft. Het doel: bibliotheekbezoekers op een toegankelijke en enthousiaste manier interactief bezig laten zijn met muziek.

Deze initiatieven passen binnen de zoektocht van veel bibliotheken naar manieren om muziek een passende plek in het aanbod te geven. Ook de toenemende samenwerking met muziekscholen maakt daar onderdeel van uit. Niet voor niets is Muziek in de Buurt het resultaat van een brainstorm met bibliotheken die Beeld & Geluid organiseerde naar aanleiding van de Muziekweb.nl-fusie. ‘We wilden graag weten hoe bibliotheken de samenwerking idealiter voor zich zagen’, blikt Kleefman terug. ‘Ook ons beeldarchief werd heel interessant gevonden, maar daar kleven rechtentechnische ingewikkeldheden aan. In de toekomst hopen we ook daarin stappen te zetten.’

Muziek waar die hoort
Voorlopig is Kleefman alvast heel trots op deze muziekpilot met drie bibliotheken, die hopelijk volgend jaar wordt uitgebreid. ‘Met Muziek in de Buurt brengt Beeld & Geluid haar collectie van lokale muziek waar die hoort: in de buurt. Door die daar samen met de collectie van de bibliotheek te tonen, geven we de bezoekers een prachtig inzicht in de lokale muziekgeschiedenis. Bibliotheken zijn machtig mooie instituten om heel Nederland op de hoogte te brengen van de omvang van onze collecties en om het archief tot leven te brengen. Niet iedereen is nu eenmaal in staat om dat in Hilversum te komen ervaren. Onze missie is om ons rijke media-archief voor alle Nederlanders toegankelijk te maken. Samen met lokale bibliotheken kunnen we dat doel bereiken.’

Voor bibliotheken biedt Muziek in de Buurt bovendien de mogelijkheid de muzikale programmering extra schwung te geven en om mogelijk nieuwe doelgroepen naar de vestigingen te trekken. Ook de zichtbaarheid en bekendheid van muziekweb.nl gaat op deze manier omhoog, aldus Kleefman.

De eerste bibliotheek in het land die met Muziek in de Buurt aan de slag gaat, is SCHUNCK in Heerlen. Sinds mei van dit jaar is in de hal van de gecombineerde instelling, met onder meer een museum, dans- en muziekschool en restaurant, een muziekinstallatie van Beeld & Geluid te zien. Een perfecte match, aldus programmamaker Luca Smeets. ‘Muzikaal erfgoed is in Limburg heel belangrijk. Er is een schat aan beeld- en geluidsmateriaal over onze provincie beschikbaar. Denk bijvoorbeeld aan opnames van Pinkpop, dat sinds jaar en dag hier in de buurt plaatsvindt. In Heerlen leeft ook een grote punk- en metalscene. Daarnaast zijn in dorpskernen veel fanfares en harmonieën actief. Verder is muziek in het Limburgse dialect heel populair.’

Landelijk en regionaal
Al die stromingen en voorkeuren komen voor anderhalve maand samen in de bibliotheek, in een multimediale installatie met beeld en geluid, met landelijke en regionale bekenden: van Rowwen Hèze tot de Janse Bagge Bend. Met name het beeld is van grote meerwaarde, vindt Smeets. ‘In de installatie komen lokale opnames van optredens voorbij, maar ook beelden van vroege edities van Pinkpop, toen het nog lang niet zo groot was als nu.’

Beeld & Geluid is niet alleen een museum of een archief waarin allerlei vormen van Nederlands mediaerfgoed worden opgeslagen en te zien zijn: de instelling, die sinds 2006 bestaat, zet zich ook in om haar collecties buiten de muren van het kleurrijke pand in het Mediapark in Hilversum te laten treden. Daarvoor vormt de samenwerking met bibliotheken de perfecte gelegenheid, legt Judith Kleefman, productmanager Bibliotheken bij Beeld & Geluid, uit. ‘Sinds muziekweb.nl, ongeveer twee jaar geleden, onderdeel werd van Beeld & Geluid, is de samenwerking met de bibliotheek een stuk dichterbij gekomen. Hoewel deze dienst onder sommige bibliotheekgebruikers een wat stoffig imago heeft, is het een prachtige dienst: niet alleen kun je als lid fysieke cd's lenen, ook kunnen bezoekers in de bibliotheekvestigingen miljoenen gratis nummers beluisteren.’

Geen Spotify
Dat wordt nog steeds op grote schaal gedaan, weet Kleefman. ‘Niet iedereen heeft nu eenmaal het geld voor een Spotify-abonnement, heeft zin in reclames of geeft juist de voorkeur aan het maken van eigen keuzes. Zeker met de teruglopende omvang van muziekcollecties in lokale bibliotheken is het heel prettig dat we op dit niveau een landelijke samenwerking hebben waarvan alle bibliotheekleden gebruik kunnen maken.’

Dat de dienst niet bij alle bezoekers even bekend is, is begrijpelijk. De zichtbaarheid in de lokale bibliotheken kan worden verbeterd. Ook kennen veel medewerkers nog niet alle mogelijkheden van de dienst, en het blijft belangrijk om alle medewerkers en bezoekers goed te informeren over alle mogelijkheden van de dienst. Daar wil muziekweb.nl dan ook mee aan de slag gaan.

Die uitdagingen vormden de aanleiding voor de start van het project Muziek in de Buurt, waarbij Beeld & Geluid gedurende een aantal weken een muziekcollectie en aanverwante museumstukken naar lokale bibliotheekorganisaties brengt. Deze zomer staan SCHUNCK in Heerlen, ZB Middelburg en Bibliotheek Mar en Fean in Sneek op de planning, daarna worden de overige regio's in het land aangedaan.

Onderdeel van de expositie is een kast waarin items, zoals lp’s en cd’s, worden tentoongesteld, vergezeld van beeldfragmenten uit de collectie van Beeld & Geluid. Ook zijn er bijvoorbeeld posters van muziekfestivals uit de buurt in te vinden, evenals muziekinstrumenten. Al deze items hebben een lokale inslag; zo worden in Limburg posters van Pinkpop getoond en krijgen regionale artiesten er een plaats.