Foto: Jan-Kees Steenman
Foto: Jan-Kees Steenman
Foto: OBA
Foto: Bruno van der Kraan
Preview met VR-bril op van het toekomstige OBA Lab waar onderwijsprogramma TUMO komt.
Sfeerbeeld van een event bij het OBA Lab in Zuidoost.
De Amsterdamse stadszender AT5 maakte in februari 2024 een reportage over Damian Faber die zich met de stichting Hart voor de K-buurt ingezet heeft voor de komst van de nieuwe OBA Next in Kraaiennest.
Een bibliotheek als laboratorium voor innovatie
‘Een gebouw van onbegrensde mogelijkheden.’ Zo omschrijft Martin Berendse, directeur van de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA), de geplande vestiging die de komende jaren gerealiseerd wordt in het stadsdeel Zuidoost. Het moet hét laboratorium voor innovatie worden. Een voorziening voor de hele stad en Metropoolregio Amsterdam. Nu al onderzoekt de OBA in labs in de stad wat de bibliotheek van de toekomst kan bieden en welke vernieuwing kansrijk is. Aan ambities dus geen gebrek in de hoofdstad.
‘Met OBA Next creëren wij een bibliotheek die zichzelf constant kan vernieuwen’
OBA Next
Tekst: Eimer Wieldraaijer • foto's: zie
credits langs zijkant • Video: AT5
De komende tijd gaan Amsterdammers meedenken over het vormgeven van de inhoud van OBA in het onderzoeksprogramma Next. Jullie werken nu al met labs verspreid in de stad. Wat levert dat op?
‘Ja, in deze labs wordt samen met Amsterdammers geëxperimenteerd met concepten voor de bibliotheek van de toekomst. Er worden bijvoorbeeld nieuwe vormen van programmering, inrichting en samenwerking onderzocht. Wat we merken, is dat mensen van alle leeftijden het prettig vinden om samen met iets bezig te zijn. Het sociale leren is volgens mij een van de belangrijkste dingen die wij te doen hebben. Als je dat goed organiseert, valt daar veel te halen. Een belangrijke mijlpaal is dat we begin 2025 in Amsterdam Zuidoost, als onderdeel van het Next-innovatieprogramma, de eerste Nederlandse vestiging van het gratis naschoolse programma TUMO openen. Dit is een educatief programma waarbij jongeren zelf bepalen wat zij willen leren en hoe. Door de deelnemers kennis te laten maken met nieuwe technologieën ontdekken zij waar hun passie ligt en zijn ze in staat hun potentieel te ontwikkelen en zelfvertrouwen op te bouwen. Met de labs willen we eveneens achterhalen: wat betekent dit voor onze bezetting? Met welke partners kunnen we dit soort samenwerkingsprogramma’s maken? Hoe beweeglijk is dat? Waar zijn we van afhankelijk? Dat leidt tot een totaal andere dienstverlening. We gaan anders leren, de toekomst vraagt om andere vaardigheden en we gaan met andere technologieën werken. Oftewel: de buitenwereld definieert de binnenwereld. En die binnenwereld gaan we opzetten en ontwikkelen met veel verschillende partners. Dat maakt de OBA nog meer dan nu een platformorganisatie. We werken nu al met bijna driehonderd partners samen.
Wat ik fascinerend vind aan Zuidoost, is de enorme dynamiek. We zijn vijf jaar in Zuid bezig geweest en één jaar in Zuidoost, maar op laatstgenoemde plek hebben we misschien wel vijf keer zo veel bewoners gesproken. In het winkelcentrum in de Bijlmer zit een minilabje en in Kraaiennest een Medialab dat we runnen samen met het buurtplatform HartvoordeKbuurt. We hoeven het woord OBA maar op de deur te plakken of de mensen lopen binnen. Die energie krijg je in de schoot geworpen. Even een zijsprong. Zoals gezegd, volgend jaar bestaat Amsterdam 750 jaar. Dat riep intern de vraag op: wat gaan wij daaraan doen? Wij zetten de deur open, wij worden hét podium in alle buurten van de stad. Wij zeggen tegen mensen: als je een idee hebt, kom ermee op de proppen, dan gaan we proberen jouw initiatief samen te verwezenlijken. Zo zien we OBA Next ook. OBA Next moet qua inspiratie het gebouw van de onbegrensde mogelijkheden worden. Philips had zijn NatLab. Dit wordt niet de nieuwe centrale maar ons NatLab. Dat krijgen we niet in ons eentje voor elkaar, maar wel samen met bijna driehonderd partners in de stad.’
Wat is de tijdplanning?
‘Als alles op rolletjes loopt, gaat de OBA in Zuidoost open in 2029/2030. Iemand zei laatst: “Op 8 februari 2029 bestaat de OBA 110 jaar. Zou dat niet een mooi moment zijn?” Mijn voorganger Hans van Velzen wilde de centrale vestiging op het Oosterdok per se openen op 07-07-07. Misschien is zo’n stok achter de deur toch wel handig. Dus, wie weet …’
De vorige briefing omvatte duizend pagina’s. Hoe dik is die voor Zuidoost?
Pakt een blik uit de kast waarop iconische gebouwen uit Amsterdam afgebeeld staan en zegt: ‘Ik heb tegen de gemeente het volgende gezegd. Ik hoop dat de bibliotheek van de toekomst in Zuidoost net zo gezichtsbepalend voor Amsterdam wordt als het Rijksmuseum en andere iconen van de stad. That’s it.’
Komt de nadruk op jongeren te liggen?
‘Ja, dat klopt. Wij focussen met OBA Next ook op de “generatie next”. Op jongeren. We willen aansluiten bij hoe jonge mensen leren, elkaar ontmoeten en kennis opdoen en delen. Wij raken nu veel bibliotheekleden kwijt als ze gaan studeren. Zij komen vaak pas terug wanneer ze kinderen krijgen. Wij willen er dus voor zorgen dat de bibliotheek ook voor de toekomstige generaties relevant blijft. Met ons innovatieprogramma Next onderzoeken we dit vraagstuk. En in Zuidoost zul je straks veel daarvan terugzien. Volgend jaar wordt het gratis lidmaatschap al uitgebreid van 18 naar 27 jaar.’
Citaat van jou uit een artikel in Het Parool van 6 februari 2024 over de verplaatsing: ‘Ik heb ongelooflijk gevloekt.’
‘Een week voordat wij een besluit zouden nemen over de locatie in Zuid kregen we te horen dat de bibliotheek van de toekomst zou worden verplaatst naar Zuidoost. Toen heb ik wel gezegd dat ik hierover liever eerder was ingeseind. In ons denken over de Zuidas zaten heel veel tijd en energie, en onze ziel en zaligheid. Ik begrijp de keuze voor Zuidoost ook, in dat stadsdeel is er een enorm draagvlak voor de aanjaagfunctie en rijkdom van een grote openbare bibliotheek. Het zorgt voor nieuwe kansen op het gebied van inspiratie, leren, talentontwikkeling, basisvaardigheden en culturele activiteiten. En door de ligging naast metrostation Kraaiennest is de locatie ook goed toegankelijk voor de rest van de stad en de metropool.’
Demografisch en anderszins heb je het over een totaal ander deel van de stad. Betekent dit dat OBA Next er in Zuidoost heel anders uit zal zien dan op de Zuidas het geval zou zijn geweest?
‘Bij de Zuidas waren we bijzonder enthousiast over het partnerschap met de VU. Daar was sprake van een soort wow-factor. Waar is de wow-factor van Zuidoost? Daar zijn we, samen met de hele buurt en de bewoners, intensief naar op zoek gegaan. We hebben de longlist van twintig locaties eerst teruggebracht naar drie en toen naar twee potentiële plekken. Uiteindelijk hebben we gekozen voor de locatie Kraaiennest, hart van de oude Bijlmer, waar bewoners al lang wonen en waar ook een grote nieuwe instroom plaatsvindt. Zoals je zegt, demografisch en ruimtelijk een totaal andere plek, wat voor alle stadsdelen geldt. Het enige wat beide locaties gemeen hebben, is dat er een metrolijn langsloopt. Bereikbaarheid voor de hele metropool is een belangrijk criterium.’
Heb je de wow-factor in Zuidoost gevonden?
‘Het is hartverwarmend hoe de openbare bibliotheek gedragen wordt door de bewoners van dit stadsdeel. Ten tijde van de coronacrisis kregen we te maken met bezuinigingen. Dat leidde tot duizenden handtekeningen per vestiging. Al die mensen die een lans braken voor de bibliotheek, dat is toch geweldig? De bibliotheek heeft zo’n immens draagvlak. Dat bleek ook tijdens het bepalen van de plek waar de bibliotheek voor de volgende generaties zou komen. Heel veel bewoners zijn in het geweer gekomen om zich uit te spreken voor de plek van hun voorkeur. De stadsdeelraad moest advies geven en dat ging gepaard met tientallen insprekers, spandoeken op de publieke tribune et cetera. Een jaar geleden ben ik met wethouder Marjolein Moorman op de fiets langs een aantal potentiële locaties gegaan. Aangekomen bij Kraaiennest hing daar een enorm spandoek: Welkom OBA Next in Kraaiennest! Betere ambassadeurs kun je niet hebben. Op dat moment besef je: de wow-factor zat op de Zuidas dan wellicht in de VU en de studenten, maar in Zuidoost zijn het al die jongeren en andere bewoners die het verschil maken.’
Aanvankelijk zou de nieuwe OBA in Amsterdam-Zuid komen. Het college van Amsterdam besloot Next te verplaatsen naar Zuidoost. Stedelijk gezien een heel andere context en een heel andere locatie. Vanwaar die switch?
‘Heel lang had de gemeente de filosofie dat er op de Zuidas een tweede stadscentrum zou komen met een groot station waar internationale treinen zouden stoppen en waar – naast kantoren en woningen – ook publieke voorzieningen dienden te komen. Aan ons werd de vraag voorgelegd om na te denken wat voor vestiging wij samen met de VU in het nieuw te bouwen kenniskwartier zouden kunnen realiseren. Achterliggend idee: de openbare en de wetenschappelijke bibliotheek onder één dak brengen. In 2022 zijn andere accenten gelegd. Die accenten zijn verwoord in de Omgevingsvisie 2050 – een menselijke metropool. In 2025 bestaat Amsterdam 750 jaar en het leek de gemeente een goed idee om haar visie op de toekomst opnieuw te bepalen. Bij het denken over een tweede stadscentrum verschoof het accent van de Zuidas naar Zuidoost. Met als gevolg ook een andere locatie voor OBA Next.’
Een grote uitdaging voor de architect die dit laboratorium voor vernieuwing moet zien te vertalen in iets concreets …
‘Ja, absoluut.’ Martin loopt naar de kast en pakt daar een vuistdik boek uit. ‘Dit is voor de Zuidas gemaakt. Samen met de gemeente hebben we deze briefing van duizend pagina’s opgesteld. Het zogeheten programma van eisen. Daarvan zeiden de architecten die zich verdiepten in de opdracht: “Mogen we jullie voor de volgende keer een advies geven? Doe dat niet meer. Kijk of je een kortere en krachtigere briefing kunt maken, eentje die ruimte voor ons architecten laat om jullie filosofie te vertalen in een gebouw.” Dat is een leerproces geweest. Bovendien sluit het goed aan bij de visie die we nu hebben: de uitwerking van het gebouw kan nog alle kanten op.’
Qua vormgeving kan het dus nog alle kanten opgaan?
‘Vorm volgt de inhoud. We werken nu aan de vernieuwing van die inhoud, en daarop wordt het gebouw afgestemd.’
Dat geeft ook onzekerheid …
‘En daarin schuilt de kern van de vrolijkheid. Met OBA Next creëren wij een bibliotheek die zichzelf constant kan vernieuwen. Dat vraagt om een wendbare, flexibele en open bibliotheek. Deze flexibiliteit vinden we heel belangrijk omdat we ontwikkelen voor de generatie van de toekomst. Wij weten nu nog niet wat zij precies willen of nodig hebben om te leren en zich te ontwikkelen op een manier die bij hen past. Het bijzondere en leuke van onze missie is dat wij nu een tweede centrale bibliotheek mogen bouwen, naast de vestiging aan het Oosterdok, zonder dat deze de functie van het hoofdgebouw hoeft te vervullen. Er hoeven geen grote collectiemagazijnen onder. Er hoeven geen grote opslagplaatsen voor de collectie onder. Er hoeft zelfs niet per se een grote collectie in. Iedereen is terecht apetrots op het gebouw op het Oosterdok, maar dat de stad ons de mogelijkheid geeft een nieuwe plek te creëren waar we volop kunnen experimenteren, is toch fantastisch? Dat we zo’n tweede groot vlaggenschip in ons vestigingennetwerk kunnen ontwikkelen, maakt me ontzettend blij.’
Wat is voor jou de betekenis van OBA Next?
Martin Berendse: ‘Dit wordt de vierde generatie bibliotheek voor onze organisatie. De eerste is in 1919 gebouwd. Het nieuws was toen: de bezoeker mocht zelf zijn boeken pakken. Voor die tijd moest je een briefje inleveren waarna iemand het gewenste boek voor jou ging ophalen. In de jaren zestig verhuisden we van de Keizersgracht naar de Prinsengracht. Het vernieuwende was toen: we kregen meer ruimte en een omvangrijkere collectie. Als er een lezing moest worden gehouden, kon dat alleen in de bedrijfskantine. De derde generatie was de verhuizing in 2007 naar het Oosterdok. Nog steeds vind je hier een imposante collectie. De ordening in het gebouw is nog steeds gericht op de media (boeken, tijdschriften, audio), die centraal staan. Daaromheen is er veel ruimte voor allerlei activiteiten. Jaarlijks organiseren we bijna zevenduizend “gebeurtenissen”. Bij de vierde generatie denken we aan een gebouw dat zo flexibel moet zijn dat de manier van leren, kennisoverdracht en de uitvoering van onze wettelijke taken zo vrij mogelijk vormgegeven kan worden. Waarbij het niet uitmaakt of dat gebeurt via de collectie, events, workshops, maakplaatsen, film, iemands ervaringen of AI. Ik zeg vaak: als je geïnteresseerd bent in koken, ga je nu naar de OBA om een kookboek te halen, en het zou me niets verbazen als er in OBA Next een keuken zit. Doen, meemaken, samen en alleen, dat zal daar een primaire rol spelen. Onze ambitie is om de bibliotheek van de toekomst een laboratoriumgebouw te laten zijn dat kan meeademen.’
Bibliotheekblad 7 • september 2024
Foto: Bruno van der Kraan
Een bibliotheek als laboratorium voor innovatie
De Amsterdamse stadszender AT5 maakte in februari 2024 een reportage over Damian Faber die zich met de stichting Hart voor de K-buurt ingezet heeft voor de komst van de nieuwe OBA Next in Kraaiennest.
Bibliotheekblad 7 • september 2024
Foto: OBA
Sfeerbeeld van een event bij het OBA Lab in Zuidoost.
Foto: Jan-Kees Steenman
Preview met VR-bril op van het toekomstige OBA Lab waar onderwijsprogramma TUMO komt.
Komt de nadruk op jongeren te liggen?
‘Ja, dat klopt. Wij focussen met OBA Next ook op de “generatie next”. Op jongeren. We willen aansluiten bij hoe jonge mensen leren, elkaar ontmoeten en kennis opdoen en delen. Wij raken nu veel bibliotheekleden kwijt als ze gaan studeren. Zij komen vaak pas terug wanneer ze kinderen krijgen. Wij willen er dus voor zorgen dat de bibliotheek ook voor de toekomstige generaties relevant blijft. Met ons innovatieprogramma Next onderzoeken we dit vraagstuk. En in Zuidoost zul je straks veel daarvan terugzien. Volgend jaar wordt het gratis lidmaatschap al uitgebreid van 18 naar 27 jaar.’
Citaat van jou uit een artikel in Het Parool van 6 februari 2024 over de verplaatsing: ‘Ik heb ongelooflijk gevloekt.’
‘Een week voordat wij een besluit zouden nemen over de locatie in Zuid kregen we te horen dat de bibliotheek van de toekomst zou worden verplaatst naar Zuidoost. Toen heb ik wel gezegd dat ik hierover liever eerder was ingeseind. In ons denken over de Zuidas zaten heel veel tijd en energie, en onze ziel en zaligheid. Ik begrijp de keuze voor Zuidoost ook, in dat stadsdeel is er een enorm draagvlak voor de aanjaagfunctie en rijkdom van een grote openbare bibliotheek. Het zorgt voor nieuwe kansen op het gebied van inspiratie, leren, talentontwikkeling, basisvaardigheden en culturele activiteiten. En door de ligging naast metrostation Kraaiennest is de locatie ook goed toegankelijk voor de rest van de stad en de metropool.’
Demografisch en anderszins heb je het over een totaal ander deel van de stad. Betekent dit dat OBA Next er in Zuidoost heel anders uit zal zien dan op de Zuidas het geval zou zijn geweest?
‘Bij de Zuidas waren we bijzonder enthousiast over het partnerschap met de VU. Daar was sprake van een soort wow-factor. Waar is de wow-factor van Zuidoost? Daar zijn we, samen met de hele buurt en de bewoners, intensief naar op zoek gegaan. We hebben de longlist van twintig locaties eerst teruggebracht naar drie en toen naar twee potentiële plekken. Uiteindelijk hebben we gekozen voor de locatie Kraaiennest, hart van de oude Bijlmer, waar bewoners al lang wonen en waar ook een grote nieuwe instroom plaatsvindt. Zoals je zegt, demografisch en ruimtelijk een totaal andere plek, wat voor alle stadsdelen geldt. Het enige wat beide locaties gemeen hebben, is dat er een metrolijn langsloopt. Bereikbaarheid voor de hele metropool is een belangrijk criterium.’
Heb je de wow-factor in Zuidoost gevonden?
‘Het is hartverwarmend hoe de openbare bibliotheek gedragen wordt door de bewoners van dit stadsdeel. Ten tijde van de coronacrisis kregen we te maken met bezuinigingen. Dat leidde tot duizenden handtekeningen per vestiging. Al die mensen die een lans braken voor de bibliotheek, dat is toch geweldig? De bibliotheek heeft zo’n immens draagvlak. Dat bleek ook tijdens het bepalen van de plek waar de bibliotheek voor de volgende generaties zou komen. Heel veel bewoners zijn in het geweer gekomen om zich uit te spreken voor de plek van hun voorkeur. De stadsdeelraad moest advies geven en dat ging gepaard met tientallen insprekers, spandoeken op de publieke tribune et cetera. Een jaar geleden ben ik met wethouder Marjolein Moorman op de fiets langs een aantal potentiële locaties gegaan. Aangekomen bij Kraaiennest hing daar een enorm spandoek: Welkom OBA Next in Kraaiennest! Betere ambassadeurs kun je niet hebben. Op dat moment besef je: de wow-factor zat op de Zuidas dan wellicht in de VU en de studenten, maar in Zuidoost zijn het al die jongeren en andere bewoners die het verschil maken.’
Aanvankelijk zou de nieuwe OBA in Amsterdam-Zuid komen. Het college van Amsterdam besloot Next te verplaatsen naar Zuidoost. Stedelijk gezien een heel andere context en een heel andere locatie. Vanwaar die switch?
‘Heel lang had de gemeente de filosofie dat er op de Zuidas een tweede stadscentrum zou komen met een groot station waar internationale treinen zouden stoppen en waar – naast kantoren en woningen – ook publieke voorzieningen dienden te komen. Aan ons werd de vraag voorgelegd om na te denken wat voor vestiging wij samen met de VU in het nieuw te bouwen kenniskwartier zouden kunnen realiseren. Achterliggend idee: de openbare en de wetenschappelijke bibliotheek onder één dak brengen. In 2022 zijn andere accenten gelegd. Die accenten zijn verwoord in de Omgevingsvisie 2050 – een menselijke metropool. In 2025 bestaat Amsterdam 750 jaar en het leek de gemeente een goed idee om haar visie op de toekomst opnieuw te bepalen. Bij het denken over een tweede stadscentrum verschoof het accent van de Zuidas naar Zuidoost. Met als gevolg ook een andere locatie voor OBA Next.’
Een grote uitdaging voor de architect die dit laboratorium voor vernieuwing moet zien te vertalen in iets concreets …
‘Ja, absoluut.’ Martin loopt naar de kast en pakt daar een vuistdik boek uit. ‘Dit is voor de Zuidas gemaakt. Samen met de gemeente hebben we deze briefing van duizend pagina’s opgesteld. Het zogeheten programma van eisen. Daarvan zeiden de architecten die zich verdiepten in de opdracht: “Mogen we jullie voor de volgende keer een advies geven? Doe dat niet meer. Kijk of je een kortere en krachtigere briefing kunt maken, eentje die ruimte voor ons architecten laat om jullie filosofie te vertalen in een gebouw.” Dat is een leerproces geweest. Bovendien sluit het goed aan bij de visie die we nu hebben: de uitwerking van het gebouw kan nog alle kanten op.’
Qua vormgeving kan het dus nog alle kanten opgaan?
‘Vorm volgt de inhoud. We werken nu aan de vernieuwing van die inhoud, en daarop wordt het gebouw afgestemd.’
Dat geeft ook onzekerheid …
‘En daarin schuilt de kern van de vrolijkheid. Met OBA Next creëren wij een bibliotheek die zichzelf constant kan vernieuwen. Dat vraagt om een wendbare, flexibele en open bibliotheek. Deze flexibiliteit vinden we heel belangrijk omdat we ontwikkelen voor de generatie van de toekomst. Wij weten nu nog niet wat zij precies willen of nodig hebben om te leren en zich te ontwikkelen op een manier die bij hen past. Het bijzondere en leuke van onze missie is dat wij nu een tweede centrale bibliotheek mogen bouwen, naast de vestiging aan het Oosterdok, zonder dat deze de functie van het hoofdgebouw hoeft te vervullen. Er hoeven geen grote collectiemagazijnen onder. Er hoeven geen grote opslagplaatsen voor de collectie onder. Er hoeft zelfs niet per se een grote collectie in. Iedereen is terecht apetrots op het gebouw op het Oosterdok, maar dat de stad ons de mogelijkheid geeft een nieuwe plek te creëren waar we volop kunnen experimenteren, is toch fantastisch? Dat we zo’n tweede groot vlaggenschip in ons vestigingennetwerk kunnen ontwikkelen, maakt me ontzettend blij.’
Foto: Jan-Kees Steenman
‘Een gebouw van onbegrensde mogelijkheden.’ Zo omschrijft Martin Berendse, directeur van de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA), de geplande vestiging die de komende jaren gerealiseerd wordt in het stadsdeel Zuidoost. Het moet hét laboratorium voor innovatie worden. Een voorziening voor de hele stad en Metropoolregio Amsterdam. Nu al onderzoekt de OBA in labs in de stad wat de bibliotheek van de toekomst kan bieden en welke vernieuwing kansrijk is. Aan ambities dus geen gebrek in de hoofdstad.
‘Met OBA Next creëren wij een bibliotheek die zichzelf constant kan vernieuwen’
Tekst: Eimer Wieldraaijer • foto's: zie
credits langs zijkant • Video: AT5
Wat is voor jou de betekenis van OBA Next?
Martin Berendse: ‘Dit wordt de vierde generatie bibliotheek voor onze organisatie. De eerste is in 1919 gebouwd. Het nieuws was toen: de bezoeker mocht zelf zijn boeken pakken. Voor die tijd moest je een briefje inleveren waarna iemand het gewenste boek voor jou ging ophalen. In de jaren zestig verhuisden we van de Keizersgracht naar de Prinsengracht. Het vernieuwende was toen: we kregen meer ruimte en een omvangrijkere collectie. Als er een lezing moest worden gehouden, kon dat alleen in de bedrijfskantine. De derde generatie was de verhuizing in 2007 naar het Oosterdok. Nog steeds vind je hier een imposante collectie. De ordening in het gebouw is nog steeds gericht op de media (boeken, tijdschriften, audio), die centraal staan. Daaromheen is er veel ruimte voor allerlei activiteiten. Jaarlijks organiseren we bijna zevenduizend “gebeurtenissen”. Bij de vierde generatie denken we aan een gebouw dat zo flexibel moet zijn dat de manier van leren, kennisoverdracht en de uitvoering van onze wettelijke taken zo vrij mogelijk vormgegeven kan worden. Waarbij het niet uitmaakt of dat gebeurt via de collectie, events, workshops, maakplaatsen, film, iemands ervaringen of AI. Ik zeg vaak: als je geïnteresseerd bent in koken, ga je nu naar de OBA om een kookboek te halen, en het zou me niets verbazen als er in OBA Next een keuken zit. Doen, meemaken, samen en alleen, dat zal daar een primaire rol spelen. Onze ambitie is om de bibliotheek van de toekomst een laboratoriumgebouw te laten zijn dat kan meeademen.’
De komende tijd gaan Amsterdammers meedenken over het vormgeven van de inhoud van OBA in het onderzoeksprogramma Next. Jullie werken nu al met labs verspreid in de stad. Wat levert dat op?
‘Ja, in deze labs wordt samen met Amsterdammers geëxperimenteerd met concepten voor de bibliotheek van de toekomst. Er worden bijvoorbeeld nieuwe vormen van programmering, inrichting en samenwerking onderzocht. Wat we merken, is dat mensen van alle leeftijden het prettig vinden om samen met iets bezig te zijn. Het sociale leren is volgens mij een van de belangrijkste dingen die wij te doen hebben. Als je dat goed organiseert, valt daar veel te halen. Een belangrijke mijlpaal is dat we begin 2025 in Amsterdam Zuidoost, als onderdeel van het Next-innovatieprogramma, de eerste Nederlandse vestiging van het gratis naschoolse programma TUMO openen. Dit is een educatief programma waarbij jongeren zelf bepalen wat zij willen leren en hoe. Door de deelnemers kennis te laten maken met nieuwe technologieën ontdekken zij waar hun passie ligt en zijn ze in staat hun potentieel te ontwikkelen en zelfvertrouwen op te bouwen. Met de labs willen we eveneens achterhalen: wat betekent dit voor onze bezetting? Met welke partners kunnen we dit soort samenwerkingsprogramma’s maken? Hoe beweeglijk is dat? Waar zijn we van afhankelijk? Dat leidt tot een totaal andere dienstverlening. We gaan anders leren, de toekomst vraagt om andere vaardigheden en we gaan met andere technologieën werken. Oftewel: de buitenwereld definieert de binnenwereld. En die binnenwereld gaan we opzetten en ontwikkelen met veel verschillende partners. Dat maakt de OBA nog meer dan nu een platformorganisatie. We werken nu al met bijna driehonderd partners samen.
Wat ik fascinerend vind aan Zuidoost, is de enorme dynamiek. We zijn vijf jaar in Zuid bezig geweest en één jaar in Zuidoost, maar op laatstgenoemde plek hebben we misschien wel vijf keer zo veel bewoners gesproken. In het winkelcentrum in de Bijlmer zit een minilabje en in Kraaiennest een Medialab dat we runnen samen met het buurtplatform HartvoordeKbuurt. We hoeven het woord OBA maar op de deur te plakken of de mensen lopen binnen. Die energie krijg je in de schoot geworpen. Even een zijsprong. Zoals gezegd, volgend jaar bestaat Amsterdam 750 jaar. Dat riep intern de vraag op: wat gaan wij daaraan doen? Wij zetten de deur open, wij worden hét podium in alle buurten van de stad. Wij zeggen tegen mensen: als je een idee hebt, kom ermee op de proppen, dan gaan we proberen jouw initiatief samen te verwezenlijken. Zo zien we OBA Next ook. OBA Next moet qua inspiratie het gebouw van de onbegrensde mogelijkheden worden. Philips had zijn NatLab. Dit wordt niet de nieuwe centrale maar ons NatLab. Dat krijgen we niet in ons eentje voor elkaar, maar wel samen met bijna driehonderd partners in de stad.’
Wat is de tijdplanning?
‘Als alles op rolletjes loopt, gaat de OBA in Zuidoost open in 2029/2030. Iemand zei laatst: “Op 8 februari 2029 bestaat de OBA 110 jaar. Zou dat niet een mooi moment zijn?” Mijn voorganger Hans van Velzen wilde de centrale vestiging op het Oosterdok per se openen op 07-07-07. Misschien is zo’n stok achter de deur toch wel handig. Dus, wie weet …’
De vorige briefing omvatte duizend pagina’s. Hoe dik is die voor Zuidoost?
Pakt een blik uit de kast waarop iconische gebouwen uit Amsterdam afgebeeld staan en zegt: ‘Ik heb tegen de gemeente het volgende gezegd. Ik hoop dat de bibliotheek van de toekomst in Zuidoost net zo gezichtsbepalend voor Amsterdam wordt als het Rijksmuseum en andere iconen van de stad. That’s it.’