Iedereen kent de De wolf en de zeven geitjes wel, maar bijna niemand kent het sprookje in het Bargoens. Dé Amsterdamse geheimtaal die al vanaf de 17e eeuw door schurken, hoeren en kooplui gesproken wordt. Er gaan al eeuwenlang Bargoense varianten van het sprookje rond, maar wie de eerste vertaling nou eigenlijk gemaakt heeft is nooit bekend geworden. Deze eeuw heeft Uitgeverij Yazoka de hele mikmak herschreven en er jofele illustraties bijgemaakt. Veel (voor)leesplezier en onthoudt: ‘As de wollef komp, zeg dan as dattie lekker dood ken falle!’
In 2023 werd in Bibliotheek Aalten (onderdeel van de Bibliotheek Achterhoekse Poort) de expositie Nedersaksisch heeft er een woord voor georganiseerd. Er zijn woorden uit vier nedersaksische streektalen verzameld die geen equivalenten hebben in het ABN en het Hoogduits. Het gaat om woorden uit het Drents, Twents, Achterhoeks en de streektaal van Westmünsterland. Uit deze verzameling werden twintig woorden geselecteerd en door vier regionale kunstenaars verbeeld in de vorm van cartoons.
Er zijn verschillende initiatieven denkbaar om het aanbod in streektaal te vergroten: bibliotheken kunnen bijvoorbeeld actief de samenwerking zoeken met streektaalauteurs, dialectverenigingen of erfgoedinstellingen om nieuwe publicaties te stimuleren. Door wedstrijden of open oproepen te organiseren kunnen inwoners zelf bijdragen aan de collectie met korte verhalen, gedichten of kinderliteratuur in hun streektaal. Oudere streektaalpublicaties kunnen worden gedigitaliseerd en opnieuw beschikbaar gesteld, bijvoorbeeld via e-books of luisterboeken. Door samen te werken, kunnen regio’s een sterker geluid laten horen richting uitgevers en kosten delen bij de productie van streektaalboeken.
Overheidsinstanties, taalorganisaties en uitgevers zouden structureel kunnen investeren in publicaties in de streektaal. Het subsidiëren van streektaalauteurs, het ondersteunen van bibliotheken bij de aankoop van streektaalmedia en het opnemen van streektaalboeken in landelijke uitgeefplannen zijn essentiële stappen om deze waardevolle talen levend te houden.
Tips om de streektaalcollectie te vergroten
‘Ik denk dat we helaas niet van waarde kunnen zijn voor dit artikel, want we doen eigenlijk niets met dialecten/regiotalen specifiek in onze collectie. We hebben geen Papiamento-collectie. Wel een aantal boeken, maar dat zou ik geen collectie noemen. Hetzelfde geld voor Fries. We hebben een aantal boeken in het Fries, maar te weinig om het een collectie te noemen. Wel hebben we een uitgebreide Suriname en Antillen-collectie met ook boeken over taal en dialecten, maar het is geen aparte collectie. Net als dat we boeken hebben over het Amsterdamse dialect in onze Amsterdam-collectie, maar die lichten we niet uit of iets dergelijks.’
Laura Kruger, teamleider Collectie bij de Openbare Bibliotheek Amsterdam
‘We hebben een speciale Almelo- en Overijsselcollectie waar alle boeken over Almelo in worden opgenomen. Over Overijssel en Twente alleen de boeken die voor onze collectie van belang zijn. De boeken in het Twents worden zeker allemaal opgenomen. Deze collectie wordt in overleg met het Historisch Informatie Punt van de Historische Kring Almelo aangeschaft. Zij houden ook twee middagen een spreekuur in de bibliotheek.’
Collectioneren jullie actief in het Nedersaksisch/Twents?
‘De collectioneur houdt de dag- en weekbladen bij en schaft (ook in overleg met het Historisch Informatie Punt) de boeken aan in en over het Twents.’
Zijn jullie tevreden over het aanbod in dit opzicht?
‘Helaas valt het aanbod een beetje tegen, er verschijnt niet heel veel nieuws, maar wat er is, hebben we in onze collectie.’
Is er (veel) vraag bij het publiek naar boeken en andere media in het Nedersaksisch/Twents?
‘Als er een nieuw boek in het Twents verschijnt en als dat ook nog veel publiciteit krijgt, is er redelijk veel vraag. Dit was onder andere het geval bij het Et Heanige Preenske van Herman Finkers, de hertaling van De kleine prins in het Twents.’
Organiseren jullie activiteiten, bijeenkomsten of cursussen in of rond het Nedersaksisch/Twents?
‘We organiseren in samenwerking met de Historische Kring Almelo diverse lezingen maar niet in het Twents. In het verleden is er wel eens een lezing geweest en een workshop Twents voor kinderen in de Kinderboekenweek. Tijdens de Nationale Voorleesdagen in 2025, heeft een medewerker Rinus, het Prentenboek van dat jaar ,in het Twents vertaald en ingesproken. Dat staat ook online.’
Spreken jullie medewerkers (of een aantal van hen) Nedersaksisch/Twents?
‘Een paar medewerkers spreekt Twents en soms ook met klanten. Het merendeel van de medewerkers spreekt het niet, maar verstaat het wel.’
Spreekt u het zelf?
‘Mijn Brabants is beter dan mijn Twents (ik ben Brabander) maar ik woon inmiddels al zolang in Twente dat ik het wel goed versta, mede ook door mijn Twentse schoonfamilie.’
Zou u het willen kunnen?
‘Heel graag zelfs, het is een mooie taal; mijn uitspraak is maar matig.’
Zien jullie bescherming of promotie van het Nedersaksisch/Twents als een taak van de bibliotheek?
‘Zeker, primair voor de boeken in het Twents en verder in samenwerking met derden, onder andere De Museum Fabriek (voorheen TwentseWelle, red.)
Wat is volgens jullie de voornaamste functie en waarde van het Nedersaksisch/Twents?
‘Het is de taal die hier altijd gesproken is en nog steeds gesproken wordt en hoort dus bij onze geschiedenis en ons erfgoed en leeft nog steeds in onze samenleving. Het kan soms de spreekwoordelijke drempel verlagen als mensen in hun “moedertaal” met elkaar kunnen praten, dat schept een band en kan (gevoelsmatige) verschillen overbruggen. De Twentse taal hoort ook bij het noaberschop dat we in Twente nog steeds kennen, het naar elkaar omzien en betrokken zijn bij je buren, buurtgenoten en de mensen in je lokale gemeenschap.’
Joris Kemps, directeur Bibliotheek Almelo
‘We hebben decennialang een provinciale opdracht (en bijbehorende financiering) gehad om materiaal dat over Limburg gaat te selecteren, aan te schaffen, te beschrijven en te bewaren. Daar zitten uiteraard veel Limburgstalige uitgaven tussen, bijvoorbeeld dialectwoordenboeken. Als ik nu check in onze catalogus: 999 uitgaven. Deze opdracht is overigens in 2018 gestopt en sinds dat moment beperken we ons tot de collectionering van materiaal uit en over Maastricht en omstreken.’
Zijn jullie tevreden over het aanbod in dit opzicht?
‘Het aanbod is precies datgene waar uitgevers brood in zien, dat zijn geen enorme aantallen: circa tien titels per jaar. Ter illustratie: in 2024 ging het onder meer over deze titels. Stefan Vrancken, De nui kleier vaan de zonnekeuning: e woergebäörd Mestreechs vertèlselke, Antoine de Saint-Exupéry, 't Klein prinske, Jo Weijenberg, Sjèfke: ’t leve vaan ’nen dweersligker en Jacques Vriens, 'n Knikoug vaan 'ne mosasaurus. We hebben in het verleden overigens ook zelf dialectboekjes laten uitgeven, zoals Max Velthuijs, Iech bin Kwakker (Kikker is kikker).’
Is er (veel) vraag bij het publiek naar boeken en andere media in het Limburgs?
‘Het gebruik is beperkt. Afgelopen jaar zijn 85 titels geleend, in totaal 249 keer.
De top-10 zijn allemaal jeugdboeken, waaronder Mien ierste wäördsjes: 100 veerskes in ’t Mestreechs, Dick Bruna, Bompa en bomma Pluis en Jean-Philippe Rieu, Èlfke Merie in de snie.’
Organiseren jullie activiteiten, bijeenkomsten of cursussen in of rond het Limburgs?
‘Afgelopen jaar startte de Liergaank Mestreechs: een dialectcursus, die is erg populair. Ook het Maastrichts dictee zit eigenlijk altijd vol.’
Spreken jullie medewerkers (of een aantal van hen) Limburgs?
‘De voertaal in onze organisatie is dialect, inderdaad, maar als in een overleg een niet-Limburgs-sprekende collega aanwezig is spreken we Nederlands. Het is trouwens zo dat, als je eenmaal in het Nederlands begint te spreken met een collega, het onmogelijk is om hiervan af te wijken. Vandaar dat we al heel snel toetsen of de (nieuwe) collega ook dialect spreekt.’
Spreekt u het zelf?
‘Ik ben het actief gaan spreken toen ik in 1997 begon te werken bij Bibliotheek Maastricht. Ik kom van Heerlen, overigens écht een ander dialect, en heb in mijn jeugd de taal wel meegekregen, hoewel we thuis Nederlands spraken. Ik schijn ooit wel eens gezegd te hebben tegen mijn moeder: Praat ook eens met ons zoals je met de buurvrouw praat…’
Zien jullie bescherming of promotie van het Limburgs als een taak van de bibliotheek?
‘Als plek waar collecties worden verzameld en bewaard, met name als het gaat om “De verhalen van Maastricht” hoort deze taak er zeker bij … Waar anders, zou ik bijna zeggen.
Sinds twee jaar is in Centre Céramique een hele verdieping vrijgemaakt voor de ontwikkeling van het Maastricht Museum en hier worden deze verhalen daadwerkelijk verteld in een museale opstelling. Sinds halverwege vorig jaar zijn de audiotours in het Nederlands, Engels en in het Maastrichts te beluisteren.’
Wat is volgens jullie de voornaamste functie en waarde van het Limburgs?
‘Het illustreert eigenheid, schept verbondenheid en een moeilijk aan te duiden gevoel van vertrouwelijkheid. Verder is het spreken van meerdere talen, van jongs af aan, ook erg goed voor de algemene taalontwikkeling.’
Marc Rodenburg, senior informatie- specialist bij Centre Céramique Maastricht
‘Wij hebben een zeer uitgebreide collectie van Twentse publicaties. In principe staat alles wat in Twente of in het Twents is uitgegeven bij ons in de bibliotheek. Het grootste deel daarvan bevindt zich in een afgesloten ruimte, waar een aantal dagdelen in de week vrijwilligers verantwoordelijk zijn voor de materialen en geïnteresseerden inzage geven. Daarnaast is een deel van de collectie te vinden in de publieke ruimte en beschikken we over fiches van het Twents Dagblad/Tubantia vanaf (ongeveer) de begindatum van uitgifte. Na de verbouwing van de bibliotheek (naar verwachting begin 2027) zal de Twente Collectie zich volledig in de publieke ruimte bevinden, maar nog steeds semi-afgesloten in verband met diefstal.’
Collectioneren jullie actief in het Nedersaksisch/Twents?
‘Ja, er is één medewerker die vijf uur per week ter beschikking heeft om de collectie te actualiseren. Daarnaast is een aantal vrijwilligers hierbij betrokken.’
Zijn jullie tevreden over het aanbod in dit opzicht?
‘We gaan gericht op zoek en nemen onder meer af van de plaatselijke boekhandel en uitgevers.’
Is er (veel) vraag bij het publiek naar boeken en andere media in het Nedersaksisch/Twents?
‘Er is voldoende vraag, daarnaast zien we het ook als een kerntaak van ons om de collectie in stand te houden.’
Organiseren jullie activiteiten, bijeenkomsten of cursussen in of rond het Nedersaksisch/Twents?
‘Ja, maar dat zouden er in de toekomst meer mogen zijn.’
Spreken jullie medewerkers (of een aantal van hen) Nedersaksisch/Twents?
‘Ja. Zelf spreek ik geen Twents, wel Drents (ook Nedersaksisch).’
Wat is volgens u de voornaamste functie en waarde van het Nedersaksisch/Twents?
‘Het bewaren en bewaken van cultuurerfgoed en het overdragen daarvan op volgende generaties.’
Jan Hoogenberg, directeur Bibliotheek Enschede
Collectioneren jullie actief in het Nedersaksisch/Gronings?
‘We hebben een uitgebreide (netwerk-)collectie Groningana (publicaties, boeken en andere media die zich richten op de provincie Groningen, red.) in onze bibliotheken. Lokaal wordt er zeker gekeken wat er uitkomt en dit wordt dan ook aangeschaft via de website groningerboeken.nl.’
Zijn jullie tevreden over het aanbod in dit opzicht?
‘Wat betreft de jeugd komt er weinig uit, maar er is nu wel een heel mooie Groningse versie van Alice in Wonderland uitgebracht, Alies ien Wonderlaand. Verder komt er wel het een en ander uit, maar het aanbod is relatief beperkt. De vraag is er wel.’
Organiseren jullie activiteiten, bijeenkomsten of cursussen in of rond het Nedersaksisch/Gronings?
‘Ja, in veel bibliotheken wordt hier aandacht aan besteed. In de Bibliotheek van Veendam is er een Groninger Dag, met onder andere lezingen van Groninger schrijvers en een Gronings liedjescafé. In Hoogezand is het jaarlijkse Grunn Festival. De hele maand november gaan we, samen met Centrum Groninger Taal & Cultuur, provinciaal programmeren rondom streektaal, waaronder een cursus Gronings (online en in de bibliotheken).’
Spreken jullie medewerkers (of een aantal van hen) Nedersaksisch/Gronings?
‘Ja, die zijn er zeker, met name in het oosten van de provincie. We hebben zelfs een medewerker die spoken word-dichter is in het Gronings. Veel van de vrijwilligers in de bibliotheken spreken Gronings, ook met de klanten/bezoekers.’
Spreekt u het zelf?
‘Een klein beetje. In ieder geval kan ik het goed verstaan als geboren en getogen Fries die deels is opgegroeid in het Oost-Groningse Stadskanaal.’
Zien jullie bescherming of promotie van het Nedersaksisch/Gronings als een taak van de bibliotheek?
‘Ja, dat vinden wij wel. Daarom programmeren wij ook activiteiten rondom streektaal. Streektaalorganisaties zijn ook belangrijke partners van ons.’
Wat is volgens jullie de voornaamste functie en waarde van het Nedersaksisch/Gronings?
‘Streektaal levert een belangrijke bijdrage aan de identiteit van een gebied. Het is een belangrijk stuk cultureel erfgoed, dat door het te blijven spreken en schrijven ook voor jongere generaties behouden blijft.’
Lysbeth Post, teammanager Marketing & Communicatie bij Biblionet Groningen
Collectioneren jullie actief in het Fries?
‘Onze collectie bevat ook boeken en andere media in het Fries. Er wordt in de gaten gehouden wat er nieuw uitkomt en dat wordt intern besteld.’
Zijn jullie tevreden over het aanbod in dit opzicht?
‘De hoeveelheid Friese titels is niet groot. Prentenboeken in het Fries worden er genoeg uitgebracht en daar zijn we blij mee; daarna wordt het minder qua aanbod.’
Is er (veel) vraag bij het publiek naar boeken en andere media in het Fries?
‘Ja, er is vraag naar Friese boeken. Dit verschilt per vestiging. De ene plaats is meer gefocust op de Friese taal dan de andere. Dit kan bijvoorbeeld komen door een andere streektaal: Stadsfries, Lemsters, en dergelijke.’
Organiseren jullie activiteiten, bijeenkomsten of cursussen in of rond het Fries?
‘De Fryske Boekewike komt aan bod en zo nu en dan is er een activiteit of bijeenkomst die te maken heeft met de Friese taal. Bij activiteiten, bijeenkomsten en cursussen wordt ook regelmatig gevraagd of het in het Fries mag.’
Spreken jullie medewerkers (of een aantal van hen) Fries?
‘Ja.’
Spreekt u het zelf?
‘Ja.’
Zien jullie bescherming of promotie van het Fries als een taak van de bibliotheek?
‘Dat doen we. Een voorbeeld hiervan is de cursus Frysk en meartaligens voor de front-office medewerkers, waarin belicht wordt hoe belangrijk aandacht geven aan het spreken van de moedertaal is. Ook hebben we vanuit Fers, de ondersteuningsorganisatie van de Friese bibliotheken, taalkaarten die we kunnen aanbieden aan ouders. Hierin komen verschillende onderwerpen aan bod wat betreft “de taal van je hart”. Hoe om te gaan met tweetalig opvoeden? Waarom is het belangrijk hier aandacht aan te schenken? Front-office medewerkers en jeugdmedewerkers kunnen deze kaarten gebruiken als ondersteuning bij een gesprek of ze meegeven aan ouders.’
Wat is volgens jullie de voornaamste functie en waarde van het Fries?
‘Het is voor veel Friezen een stuk identiteit en cultuur. Een moedertaal is voor eenieder belangrijk.’
Annet van der Meulen, domeinspecialist Collectie bij Bibliotheken Mar en Fean
Regionale talen onder druk (Deel III, slot)
Beperkt regionaal media-aanbod beperkt bibliotheken
Hoewel regionale talen onder druk staan, is er ook een trend om ze uit het verdomhoekje te halen. Als laatste aflevering van deze reeks, resteert de vraag wat bibliotheken doen om de regionale taal die in hun werkgebied gebezigd wordt, te ondersteunen. Een rondgang langs vijf bibliotheken in Friesland, Groningen, Twente, Maastricht en Amsterdam. Aflevering I vindt u HIER en aflevering II HIER.
Regionale talen / streektalen / dialecten
Tekst: Eimer Wieldraaijer • Foto’s geinterviewden: LinkedIn
• Boekcovers: diverse uitgeverijen • Video: Axel Roest
Bibliotheekblad 1 • januari 2026
Iedereen kent de De wolf en de zeven geitjes wel, maar bijna niemand kent het sprookje in het Bargoens. Dé Amsterdamse geheimtaal die al vanaf de 17e eeuw door schurken, hoeren en kooplui gesproken wordt. Er gaan al eeuwenlang Bargoense varianten van het sprookje rond, maar wie de eerste vertaling nou eigenlijk gemaakt heeft is nooit bekend geworden. Deze eeuw heeft Uitgeverij Yazoka de hele mikmak herschreven en er jofele illustraties bijgemaakt. Veel (voor)leesplezier en onthoudt: ‘As de wollef komp, zeg dan as dattie lekker dood ken falle!’
‘Ik denk dat we helaas niet van waarde kunnen zijn voor dit artikel, want we doen eigenlijk niets met dialecten/regiotalen specifiek in onze collectie. We hebben geen Papiamento-collectie. Wel een aantal boeken, maar dat zou ik geen collectie noemen. Hetzelfde geld voor Fries. We hebben een aantal boeken in het Fries, maar te weinig om het een collectie te noemen. Wel hebben we een uitgebreide Suriname en Antillen-collectie met ook boeken over taal en dialecten, maar het is geen aparte collectie. Net als dat we boeken hebben over het Amsterdamse dialect in onze Amsterdam-collectie, maar die lichten we niet uit of iets dergelijks.’
Laura Kruger, teamleider Collectie bij de Openbare Bibliotheek Amsterdam
Marc Rodenburg, senior informatie- specialist bij Centre Céramique Maastricht
Er zijn verschillende initiatieven denkbaar om het aanbod in streektaal te vergroten: bibliotheken kunnen bijvoorbeeld actief de samenwerking zoeken met streektaalauteurs, dialectverenigingen of erfgoedinstellingen om nieuwe publicaties te stimuleren. Door wedstrijden of open oproepen te organiseren kunnen inwoners zelf bijdragen aan de collectie met korte verhalen, gedichten of kinderliteratuur in hun streektaal. Oudere streektaalpublicaties kunnen worden gedigitaliseerd en opnieuw beschikbaar gesteld, bijvoorbeeld via e-books of luisterboeken. Door samen te werken, kunnen regio’s een sterker geluid laten horen richting uitgevers en kosten delen bij de productie van streektaalboeken.
Overheidsinstanties, taalorganisaties en uitgevers zouden structureel kunnen investeren in publicaties in de streektaal. Het subsidiëren van streektaalauteurs, het ondersteunen van bibliotheken bij de aankoop van streektaalmedia en het opnemen van streektaalboeken in landelijke uitgeefplannen zijn essentiële stappen om deze waardevolle talen levend te houden.
Tips om de streektaalcollectie te vergroten
In 2023 werd in Bibliotheek Aalten (onderdeel van de Bibliotheek Achterhoekse Poort) de expositie Nedersaksisch heeft er een woord voor georganiseerd. Er zijn woorden uit vier nedersaksische streektalen verzameld die geen equivalenten hebben in het ABN en het Hoogduits. Het gaat om woorden uit het Drents, Twents, Achterhoeks en de streektaal van Westmünsterland. Uit deze verzameling werden twintig woorden geselecteerd en door vier regionale kunstenaars verbeeld in de vorm van cartoons.
Joris Kemps, directeur Bibliotheek Almelo
‘We hebben een speciale Almelo- en Overijsselcollectie waar alle boeken over Almelo in worden opgenomen. Over Overijssel en Twente alleen de boeken die voor onze collectie van belang zijn. De boeken in het Twents worden zeker allemaal opgenomen. Deze collectie wordt in overleg met het Historisch Informatie Punt van de Historische Kring Almelo aangeschaft. Zij houden ook twee middagen een spreekuur in de bibliotheek.’
Collectioneren jullie actief in het Nedersaksisch/Twents?
‘De collectioneur houdt de dag- en weekbladen bij en schaft (ook in overleg met het Historisch Informatie Punt) de boeken aan in en over het Twents.’
Zijn jullie tevreden over het aanbod in dit opzicht?
‘Helaas valt het aanbod een beetje tegen, er verschijnt niet heel veel nieuws, maar wat er is, hebben we in onze collectie.’
Is er (veel) vraag bij het publiek naar boeken en andere media in het Nedersaksisch/Twents?
‘Als er een nieuw boek in het Twents verschijnt en als dat ook nog veel publiciteit krijgt, is er redelijk veel vraag. Dit was onder andere het geval bij het Et Heanige Preenske van Herman Finkers, de hertaling van De kleine prins in het Twents.’
Organiseren jullie activiteiten, bijeenkomsten of cursussen in of rond het Nedersaksisch/Twents?
‘We organiseren in samenwerking met de Historische Kring Almelo diverse lezingen maar niet in het Twents. In het verleden is er wel eens een lezing geweest en een workshop Twents voor kinderen in de Kinderboekenweek. Tijdens de Nationale Voorleesdagen in 2025, heeft een medewerker Rinus, het Prentenboek van dat jaar ,in het Twents vertaald en ingesproken. Dat staat ook online.’
Spreken jullie medewerkers (of een aantal van hen) Nedersaksisch/Twents?
‘Een paar medewerkers spreekt Twents en soms ook met klanten. Het merendeel van de medewerkers spreekt het niet, maar verstaat het wel.’
Spreekt u het zelf?
‘Mijn Brabants is beter dan mijn Twents (ik ben Brabander) maar ik woon inmiddels al zolang in Twente dat ik het wel goed versta, mede ook door mijn Twentse schoonfamilie.’
Zou u het willen kunnen?
‘Heel graag zelfs, het is een mooie taal; mijn uitspraak is maar matig.’
Zien jullie bescherming of promotie van het Nedersaksisch/Twents als een taak van de bibliotheek?
‘Zeker, primair voor de boeken in het Twents en verder in samenwerking met derden, onder andere De Museum Fabriek (voorheen TwentseWelle, red.)
Wat is volgens jullie de voornaamste functie en waarde van het Nedersaksisch/Twents?
‘Het is de taal die hier altijd gesproken is en nog steeds gesproken wordt en hoort dus bij onze geschiedenis en ons erfgoed en leeft nog steeds in onze samenleving. Het kan soms de spreekwoordelijke drempel verlagen als mensen in hun “moedertaal” met elkaar kunnen praten, dat schept een band en kan (gevoelsmatige) verschillen overbruggen. De Twentse taal hoort ook bij het noaberschop dat we in Twente nog steeds kennen, het naar elkaar omzien en betrokken zijn bij je buren, buurtgenoten en de mensen in je lokale gemeenschap.’
‘Wij hebben een zeer uitgebreide collectie van Twentse publicaties. In principe staat alles wat in Twente of in het Twents is uitgegeven bij ons in de bibliotheek. Het grootste deel daarvan bevindt zich in een afgesloten ruimte, waar een aantal dagdelen in de week vrijwilligers verantwoordelijk zijn voor de materialen en geïnteresseerden inzage geven. Daarnaast is een deel van de collectie te vinden in de publieke ruimte en beschikken we over fiches van het Twents Dagblad/Tubantia vanaf (ongeveer) de begindatum van uitgifte. Na de verbouwing van de bibliotheek (naar verwachting begin 2027) zal de Twente Collectie zich volledig in de publieke ruimte bevinden, maar nog steeds semi-afgesloten in verband met diefstal.’
Collectioneren jullie actief in het Nedersaksisch/Twents?
‘Ja, er is één medewerker die vijf uur per week ter beschikking heeft om de collectie te actualiseren. Daarnaast is een aantal vrijwilligers hierbij betrokken.’
Zijn jullie tevreden over het aanbod in dit opzicht?
‘We gaan gericht op zoek en nemen onder meer af van de plaatselijke boekhandel en uitgevers.’
Is er (veel) vraag bij het publiek naar boeken en andere media in het Nedersaksisch/Twents?
‘Er is voldoende vraag, daarnaast zien we het ook als een kerntaak van ons om de collectie in stand te houden.’
Organiseren jullie activiteiten, bijeenkomsten of cursussen in of rond het Nedersaksisch/Twents?
‘Ja, maar dat zouden er in de toekomst meer mogen zijn.’
Spreken jullie medewerkers (of een aantal van hen) Nedersaksisch/Twents?
‘Ja. Zelf spreek ik geen Twents, wel Drents (ook Nedersaksisch).’
Wat is volgens u de voornaamste functie en waarde van het Nedersaksisch/Twents?
‘Het bewaren en bewaken van cultuurerfgoed en het overdragen daarvan op volgende generaties.’
Jan Hoogenberg, directeur Bibliotheek Enschede
Collectioneren jullie actief in het Nedersaksisch/Gronings?
‘We hebben een uitgebreide (netwerk-)collectie Groningana (publicaties, boeken en andere media die zich richten op de provincie Groningen, red.) in onze bibliotheken. Lokaal wordt er zeker gekeken wat er uitkomt en dit wordt dan ook aangeschaft via de website groningerboeken.nl.’
Zijn jullie tevreden over het aanbod in dit opzicht?
‘Wat betreft de jeugd komt er weinig uit, maar er is nu wel een heel mooie Groningse versie van Alice in Wonderland uitgebracht, Alies ien Wonderlaand. Verder komt er wel het een en ander uit, maar het aanbod is relatief beperkt. De vraag is er wel.’
Organiseren jullie activiteiten, bijeenkomsten of cursussen in of rond het Nedersaksisch/Gronings?
‘Ja, in veel bibliotheken wordt hier aandacht aan besteed. In de Bibliotheek van Veendam is er een Groninger Dag, met onder andere lezingen van Groninger schrijvers en een Gronings liedjescafé. In Hoogezand is het jaarlijkse Grunn Festival. De hele maand november gaan we, samen met Centrum Groninger Taal & Cultuur, provinciaal programmeren rondom streektaal, waaronder een cursus Gronings (online en in de bibliotheken).’
Spreken jullie medewerkers (of een aantal van hen) Nedersaksisch/Gronings?
‘Ja, die zijn er zeker, met name in het oosten van de provincie. We hebben zelfs een medewerker die spoken word-dichter is in het Gronings. Veel van de vrijwilligers in de bibliotheken spreken Gronings, ook met de klanten/bezoekers.’
Spreekt u het zelf?
‘Een klein beetje. In ieder geval kan ik het goed verstaan als geboren en getogen Fries die deels is opgegroeid in het Oost-Groningse Stadskanaal.’
Zien jullie bescherming of promotie van het Nedersaksisch/Gronings als een taak van de bibliotheek?
‘Ja, dat vinden wij wel. Daarom programmeren wij ook activiteiten rondom streektaal. Streektaalorganisaties zijn ook belangrijke partners van ons.’
Wat is volgens jullie de voornaamste functie en waarde van het Nedersaksisch/Gronings?
‘Streektaal levert een belangrijke bijdrage aan de identiteit van een gebied. Het is een belangrijk stuk cultureel erfgoed, dat door het te blijven spreken en schrijven ook voor jongere generaties behouden blijft.’
Lysbeth Post, teammanager Marketing & Communicatie bij Biblionet Groningen
Annet van der Meulen, domeinspecialist Collectie bij Bibliotheken Mar en Fean
Collectioneren jullie actief in het Fries?
‘Onze collectie bevat ook boeken en andere media in het Fries. Er wordt in de gaten gehouden wat er nieuw uitkomt en dat wordt intern besteld.’
Zijn jullie tevreden over het aanbod in dit opzicht?
‘De hoeveelheid Friese titels is niet groot. Prentenboeken in het Fries worden er genoeg uitgebracht en daar zijn we blij mee; daarna wordt het minder qua aanbod.’
Is er (veel) vraag bij het publiek naar boeken en andere media in het Fries?
‘Ja, er is vraag naar Friese boeken. Dit verschilt per vestiging. De ene plaats is meer gefocust op de Friese taal dan de andere. Dit kan bijvoorbeeld komen door een andere streektaal: Stadsfries, Lemsters, en dergelijke.’
Organiseren jullie activiteiten, bijeenkomsten of cursussen in of rond het Fries?
‘De Fryske Boekewike komt aan bod en zo nu en dan is er een activiteit of bijeenkomst die te maken heeft met de Friese taal. Bij activiteiten, bijeenkomsten en cursussen wordt ook regelmatig gevraagd of het in het Fries mag.’
Spreken jullie medewerkers (of een aantal van hen) Fries?
‘Ja.’
Spreekt u het zelf?
‘Ja.’
Zien jullie bescherming of promotie van het Fries als een taak van de bibliotheek?
‘Dat doen we. Een voorbeeld hiervan is de cursus Frysk en meartaligens voor de front-office medewerkers, waarin belicht wordt hoe belangrijk aandacht geven aan het spreken van de moedertaal is. Ook hebben we vanuit Fers, de ondersteuningsorganisatie van de Friese bibliotheken, taalkaarten die we kunnen aanbieden aan ouders. Hierin komen verschillende onderwerpen aan bod wat betreft “de taal van je hart”. Hoe om te gaan met tweetalig opvoeden? Waarom is het belangrijk hier aandacht aan te schenken? Front-office medewerkers en jeugdmedewerkers kunnen deze kaarten gebruiken als ondersteuning bij een gesprek of ze meegeven aan ouders.’
Wat is volgens jullie de voornaamste functie en waarde van het Fries?
‘Het is voor veel Friezen een stuk identiteit en cultuur. Een moedertaal is voor eenieder belangrijk.’
Regionale talen onder druk (Deel III, slot)
Bibliotheekblad 1 • januari 2026
Beperkt regionaal media-aanbod beperkt bibliotheken
Hoewel regionale talen onder druk staan, is er ook een trend om ze uit het verdomhoekje te halen. Als laatste aflevering van deze reeks, resteert de vraag wat bibliotheken doen om de regionale taal die in hun werkgebied gebezigd wordt, te ondersteunen. Een rondgang langs vijf bibliotheken in Friesland, Groningen, Twente, Maastricht en Amsterdam. Aflevering I vindt u HIER en aflevering II HIER.
Tekst: Eimer Wieldraaijer • Foto’s geinterviewden: LinkedIn • Boekcovers: diverse uitgeverijen
• Video: Axel Roest
Regionale talen / streektalen / dialecten
‘We hebben decennialang een provinciale opdracht (en bijbehorende financiering) gehad om materiaal dat over Limburg gaat te selecteren, aan te schaffen, te beschrijven en te bewaren. Daar zitten uiteraard veel Limburgstalige uitgaven tussen, bijvoorbeeld dialectwoordenboeken. Als ik nu check in onze catalogus: 999 uitgaven. Deze opdracht is overigens in 2018 gestopt en sinds dat moment beperken we ons tot de collectionering van materiaal uit en over Maastricht en omstreken.’
Zijn jullie tevreden over het aanbod in dit opzicht?
‘Het aanbod is precies datgene waar uitgevers brood in zien, dat zijn geen enorme aantallen: circa tien titels per jaar. Ter illustratie: in 2024 ging het onder meer over deze titels. Stefan Vrancken, De nui kleier vaan de zonnekeuning: e woergebäörd Mestreechs vertèlselke, Antoine de Saint-Exupéry, 't Klein prinske, Jo Weijenberg, Sjèfke: ’t leve vaan ’nen dweersligker en Jacques Vriens, 'n Knikoug vaan 'ne mosasaurus. We hebben in het verleden overigens ook zelf dialectboekjes laten uitgeven, zoals Max Velthuijs, Iech bin Kwakker (Kikker is kikker).’
Is er (veel) vraag bij het publiek naar boeken en andere media in het Limburgs?
‘Het gebruik is beperkt. Afgelopen jaar zijn 85 titels geleend, in totaal 249 keer.
De top-10 zijn allemaal jeugdboeken, waaronder Mien ierste wäördsjes: 100 veerskes in ’t Mestreechs, Dick Bruna, Bompa en bomma Pluis en Jean-Philippe Rieu, Èlfke Merie in de snie.’
Organiseren jullie activiteiten, bijeenkomsten of cursussen in of rond het Limburgs?
‘Afgelopen jaar startte de Liergaank Mestreechs: een dialectcursus, die is erg populair. Ook het Maastrichts dictee zit eigenlijk altijd vol.’
Spreken jullie medewerkers (of een aantal van hen) Limburgs?
‘De voertaal in onze organisatie is dialect, inderdaad, maar als in een overleg een niet-Limburgs-sprekende collega aanwezig is spreken we Nederlands. Het is trouwens zo dat, als je eenmaal in het Nederlands begint te spreken met een collega, het onmogelijk is om hiervan af te wijken. Vandaar dat we al heel snel toetsen of de (nieuwe) collega ook dialect spreekt.’
Spreekt u het zelf?
‘Ik ben het actief gaan spreken toen ik in 1997 begon te werken bij Bibliotheek Maastricht. Ik kom van Heerlen, overigens écht een ander dialect, en heb in mijn jeugd de taal wel meegekregen, hoewel we thuis Nederlands spraken. Ik schijn ooit wel eens gezegd te hebben tegen mijn moeder: Praat ook eens met ons zoals je met de buurvrouw praat…’
Zien jullie bescherming of promotie van het Limburgs als een taak van de bibliotheek?
‘Als plek waar collecties worden verzameld en bewaard, met name als het gaat om “De verhalen van Maastricht” hoort deze taak er zeker bij … Waar anders, zou ik bijna zeggen.
Sinds twee jaar is in Centre Céramique een hele verdieping vrijgemaakt voor de ontwikkeling van het Maastricht Museum en hier worden deze verhalen daadwerkelijk verteld in een museale opstelling. Sinds halverwege vorig jaar zijn de audiotours in het Nederlands, Engels en in het Maastrichts te beluisteren.’
Wat is volgens jullie de voornaamste functie en waarde van het Limburgs?
‘Het illustreert eigenheid, schept verbondenheid en een moeilijk aan te duiden gevoel van vertrouwelijkheid. Verder is het spreken van meerdere talen, van jongs af aan, ook erg goed voor de algemene taalontwikkeling.’