Sterren
Hoe kwam hij op het idee de bibliotheek bij het initiatief te betrekken? ‘Het hart van het project is om jonge mensen in aanraking te brengen met schrijvers en romans, en waar kun je dat beter doen dan in het trefpunt bij uitstek in een lokale gemeenschap: de bibliotheek? De vorm waarin ik dat voor me zie, is niet de ouderwetse manier van “opa vertelt”. Nee, de sterren van de bijeenkomst zijn de jongeren zelf, zij zijn de interviewers; zij schitteren die dag in de bibliotheek, terwijl ik langs de zijlijn sta en af en toe als moderator een beetje help.’

‘Toen ik mij er nader in ging verdiepen, ontdekte ik al snel dat Nederland heel veel verschillende bibliotheekorganisaties heeft – wat dat betreft is het nog erger dan Europa –, maar de charme is dat ze tegelijkertijd wel degelijk goed samenwerken. Zo kwam ik als vanzelf terecht bij Georges Elissen. Als programmamanager bij SPN is hij een soort spin in het web. De eerste keer dat ik hem aan de telefoon had, dacht ik al: ik heb nog nooit zo’n enthousiaste kerel aan de lijn gehad. We hadden direct een klik.’

Tournee
Georges: ‘Toen Frénk mij over zijn plan vertelde, dacht ik meteen: dit mooie initiatief moeten we ondersteunen met een tournee langs bibliotheken, maar we kunnen het hem niet aandoen dat hij zelf met 52 bibliotheken moet gaan bellen om afspraken te maken. Laten wij bij SPN de sector benaderen. Bovenal dacht ik: wat is dit een gaaf voorstel. Een College Tour in de bibliotheek. Om die reden hebben we Marjolein Hordijk, die vaker met dit bijltje hakt, ook bij het project betrokken. Frénk: ‘Marjolein is een gekwadrateerde accu met opvoering. Niet te stoppen, zo enthousiast als zij is.’ Georges: ‘Waar we wel tegenaan liepen, was de bekostiging.’ Frénk: ‘Onze insteek was dat het niet een zak geld moest kosten als zo’n schrijver naar de bibliotheek gaat. Dat moet voor een grijpstuiver, verregaand gesponsord worden, en dus moesten we de pot van RomanReuzen zien te vullen.’ Georges: ‘Ons project paste weliswaar naadloos in de condities van het Letterenfonds, maar toen we de aanvraag indienden, bleek het potje voor dat jaar leeg.’ Frénk: ‘Ik heb er slecht van geslapen, maar gelukkig streek de minister alsnog over het hart en werd het fonds aangevuld.’

Georges: ‘Waar we blij mee zijn, is dat de Schrijverscentrale is aangehaakt. Zij doen de boekingen. Er is een centrale website: www.romanreuzen.nl. We gaan een webinar doen, waarbij Frénk en Fjodor het project toelichten. Ook Marjolein gaat iets vertellen. We presenteren de toolkit, laten bibliotheken zien wat ze moeten doen om aan te haken. Bedoeling is dat de deelnemende bibliotheken zelf op zoek gaan naar geïnteresseerde scholen. Omgekeerd kan ook: dat scholen contact leggen met de lokale bibliotheek.’

Foto: Uitgeverij Luitingh-Sijthoff

Foto: Eimer Wieldraaijer

Aftrap

Op 18 april trapt RomanReuzen in Hilversum officieel af. Die dag vinden in de plaatselijke bibliotheek en Libris-boekhandel Voorhoeve de eerste schrijversinterviews door middelbare school-leerlingen plaats. Eveneens opent die dag in Fotomuseum Hilversum de tentoonstelling van door fotograaf Fjodor Buis gemaakte schrijversportretten. Daar worden eveneens de postzegelserie van PostNL en de RomanReuzen-bundel van uitgeverij Luitingh-Sijthoff (ISBN 9789021041681) gepresenteerd. Ook zijn vanaf die vrijdag de podcast-afleveringen te beluisteren.

Na Hilversum zal de foto-expositie te zien zijn in steden als Haarlem, Utrecht, Middelburg, Maastricht en Groningen. Fjodor: ‘RomanReuzen zou je kunnen betitelen als een project dat op een positieve manier uit de hand is gelopen. Begonnen als idee om schrijvers in beeld en woord te portretteren en daarvan een boek te maken is het uitgegroeid tot een soort multimediaal project om mensen en dan vooral jongeren aan het lezen te krijgen. Waar ik vooral op hoop, is dat we die jongeren weer warm weten te maken voor romans. De kinderen van nu zijn vaak meer gericht op visuele media, zoals films, maar wat ze niet weten, is dat ook die films voor het merendeel gebaseerd zijn op boeken.’

Frénk van der Linden over de bibliotheek

‘Er zijn weinig plaatsen waar ik zoveel geluk heb gevonden als in de bibliotheek. Op mijn dertiende zat ik bij een vriend thuis. Aan tafel ontstond een discussie wat de grootste schrijver van Nederland was: Hermans, Mulisch of Reve? Van dit drietal had ik nog nooit gehoord, dus toen de vader van mijn vriend vroeg hoe ik erover dacht, moest ik noodgedwongen een lulverhaal afsteken. Iets wat ik de rest van mijn leven ben blijven doen, maar dit terzijde. Die avond ben ik op de fiets gestapt en naar de bibliotheek in Hillegom gereden. Een plek die veel heeft bijgedragen aan mijn geluk, want ik kom uit een milieu waar geen boek te vinden was. Ook hadden we geen krantenabonnement. Thuis ging het over vrachtwagens, vrachtwagens en nog eens vrachtwagens. Als schrijver kom ik nog steeds regelmatig in de bibliotheek. Vorig jaar was ik in Dalen, bij Coevorden. Er waren slechts vijf mensen op een ontmoeting met mij afgekomen, maar toch hadden we een geweldige avond. Vijf mensen die jouw boek hartstochtelijk gelezen hebben en daar alles over willen weten. Dat is toch geweldig om mee te maken? Voor mij is en blijft de bieb een tempel.’

Sponsors en promotie

Tot de sponsors van RomanReuzen behoren Libris en PostNL. Met NS zijn de initiatiefnemers nog in onderhandeling. Uiteraard ontbreekt een grootschalige mediacampagne, waar ook partijen als CPNB en de Stichting Lezen de schouders onder zetten, niet aan het initiatief. Bij de lancering van het project op 18 april komt er bijvoorbeeld een groot artikel in de weekendbijlage van het AD. Ook de Volkskrant besteedt ruim aandacht aan RomanReuzen.

Bindmiddel
Van het een kwam het ander, want onder de titel RomanReuzen zien niet alleen 52 podcasts van elk circa veertig minuten het licht, maar ook een gelijknamig boek, dat op 18 april verschijnt bij uitgeverij Luitingh-Sijthoff. Bovendien start er die dag een landelijke serie bijeenkomsten in openbare bibliotheken, waar telkens drie middelbareschoolklassen een bezoekende schrijver gaan interviewen. Achterliggende gedachte: de toenemende ontlezing in Nederland, met name onder jongeren, te keren. Frénk: ‘Romans leren lezen is mensen leren lezen. Je vermogen uitbreiden om je iets voor te stellen bij de gedachten en gevoelens van anderen, je talent vergroten om je in te leven. Literatuur is een bindmiddel in een samenleving die steeds meer individualiseert, versplintert. Mensen moeten op verhaal komen, dat is een van de mooiste uitdrukkingen. En romans zijn misschien wel de mooiste vorm van verhalen. Het is toch zonde dat die minder en minder gelezen worden?’

Vonk
Was er veel enthousiasme onder auteurs om deel te nemen aan het podcastproject? Frénk: ‘Dat was zeker het geval, en had vermoedelijk te maken met mijn twee hoofdvragen. Eén: welk boek heb jij in je jonge jaren gelezen dat je leven persoonlijk en professioneel heeft verrijkt? En twee: hoe kun je dat terugvinden in jouw eigen meest dierbare roman? Mijn podcasts gaan dus over het creatieve proces. Wanneer ontspringt bij iemand de vonk voor lezen en wanneer leidt dat tot het zelf scheppen van een literair werk? Daar komen verschillende antwoorden op, en dat is zo mooi om te lezen.’ Is er één boek dat Frénk zelf heeft geïnspireerd om de pen ter hand te nemen? ‘Dat is het boek Hermione betrapt van Hubert Lampo. Ik noem deze magisch-realistische roman omdat mijn vader en moeder na hun scheiding veertig jaar niet met elkaar hebben gepraat. Vier jaar na hun scheiding las ik dat boek. Het gaat over een man die in Parijs naar een toneelstuk kijkt. Hij ziet daar een vrouw op de planken staan en denkt: op dat meisje was ik verliefd toen ik vijftien was, maar haar ouders hebben mij toen een rouwkaart gestuurd, waarop stond dat ze dood was. Hij duikt erin en die actrice blijkt inderdaad dat meisje en ze worden samen heel gelukkig. Een belachelijk romantisch mierzoet boek, maar als tegenwicht tegen het verdriet dat ik thuis ervoer, raakte het mij diep. Overigens heb ik mijn vader en moeder kort voor hun dood met elkaar verzoend door er de tv-documentaire Verloren band over te maken.’

Over de initiatiefnemers

Journalist Frénk van der Linden is vooral bekend van zijn interviews voor de Volkskrant en als presentator van het culturele programma Kunststof op NPO Radio 1. Van zijn hand verschenen onder meer de boeken Laten we eerlijk zijn – 25 jaar spraakmakende interviews en De Steniging. Voor de interviewserie Geloof, Dood & Liefde in NRC Handelsblad ontving hij in 1998 de Prijs voor de Nederlandse Dagbladjournalistiek.

Fjodor Buis is een portret- en reportagefotograaf, die furore maakte met Dienaren van de Kroon, een project van 2010-2015, waarbij hij 114 (oud)-ministers in beeld vastlegde. Voor Uitgeverij Atlas Contact maakt hij al sinds jaar en dag auteursportretten. Tentoonstellingen van zijn hand waren bijvoorbeeld: 28 bekende en Markante Haarlemmers in Teylers Museum 1995 en Hals meets Vinci in de Schagchelstraat Haarlem (2017-2018).

Foto: Fjodor Buis

Influencers
Frénk: ‘Dankzij de tournee ontmoeten schrijvers een groep lezers in den vleze, die anders moeilijk voor hen bereikbaar is: jongeren. Middelbare scholieren die van tevoren in klassikaal verband een boek van deze auteur hebben gelezen en hem of haar vervolgens het hemd van het lijf vragen over die roman.’ Om het project goed af te stemmen op de doelgroep laten de bedenkers van RomanReuzen zich adviseren door een jongerenraad en jeugdige influencers. Frénk: ‘Zij geven bijvoorbeeld tips hoe we de social media het best kunnen inzetten. Ook is het de bedoeling dat jongeren op den duur zelf als moderator gaan optreden.’

RomanReuzen loopt in ieder geval door tot de zomer van 2026. Wat zijn de verwachtingen van de bedenkers? Wanneer zijn ze tevreden? Frénk: ‘In de Talmud staat: wie één mens verandert, verandert een wereld. Ik ben happy met iedereen wiens ziel we weten te raken. Ook als we slechts een dozijn leerlingen aan het lezen hebben gekregen, is het niet vergeefs geweest, maar ik weet zeker dat we veel harten van jonge mensen gaan raken. Ik communiceer vrij gemakkelijk met jonge mensen, voel me zelf nog steeds zestien of zeventien, dus ik koester de illusie dat we veel voor elkaar gaan krijgen. Daar komt bij dat ik veel plezier heb gehad met Georges en anderen. Dit is echt een feest om te doen.’

‘Op een dag belde fotograaf Fjodor Buis bij mij aan,’ verklapt journalist Frénk van der Linden, de ‘hoofdschuldige’ achter het project RomanReuzen. ‘Fjodor heeft een fotostudio in Haarlem en daarboven wonen mijn vrouw Milou en ik. Fjodor had het idee om een fotoboek met pakweg vijftig schrijvers te maken en stelde voor dat ik al die schrijvers zou interviewen. ‘Geen haar op mijn hoofd die daaraan denkt’, zei ik, ‘want met een portretterend interview ben ik zomaar een week of langer bezig en dat kan ik mij naast mijn huidige werk niet permitteren. Waar moet ik dan immers de tijd vandaan halen om een stuk voor de Volkskrant te schrijven of het radioprogramma Kunststof te presenteren?’ Toch liet het idee mij niet los. Enkele dagen later stond ik onder de douche en realiseerde mij: ik heb nog nooit van mijn leven een podcast gemaakt. Lang verhaal kort: Fjodor en ik zijn om de tafel gaan zitten en we besloten de gesprekken op te nemen waarna hij ze zou gaan monteren. En dat zijn we gaan doen. Ook dat bleek nog heel veel werk, dus ik ben er min of meer ingeluisd…’

Wat klein begint, kan groot eindigen. Dat blijkt wel uit het leesbevorderingsproject RomanReuzen, dat op 18 april van start gaat in de bibliotheek van Hilversum. Initiatiefnemers journalist Frénk van der Linden en Georges Elissen (programmamanager Stichting Samenwerkende POI’s Nederland (SPN) over hun ambitie om de jeugd aan het lezen te krijgen.

RomanReuzen: een College Tour in de bibliotheek