Vertaalslag van verdriet
Een van die workshops is “kaarten van troost” waarbij deelnemers met aquarel, potlood of collage herinneringskaarten kunnen illustreren. Zo ontstaat een tastbare vertaalslag van herinneringen en gevoelens. De workshop “harten helen” is gebaseerd op de Japanse kunstvorm kintsugi (dit betekent: gouden verbinding, red.) In dit Aziatische land wordt gebroken keramiek niet weggegooid, maar hersteld met een speciale lak vermengd met goud- of zilverpoeder. De barsten blijven dus zichtbaar en maken het voorwerp uniek. Een mooie en kunstzinnige parallel met het leven waarin soms ook breuken kunnen ontstaan, maar aan het einde van de workshop gaan de deelnemers naar huis met het inzicht dat het best wat geduld en concentratie vergt een hart zo goed mogelijk te helen.

Ophemelen
Voor wie liever creatief is met woorden, kan zich uitleven in de schrijfworkshop “een ode aan wat eens was”. De tekst kan gaan over iemand die je bent verloren, maar uiteraard zijn alle persoonlijke thema’s welkom. Van een brief aan je jongere ik, de band met een huisdier, een herinnering die je wilt vasthouden of een ode aan iemand die je graag wilt ophemelen.

‘Deze bijeenkomsten zijn anders dan een gewone creatieve workshop,’ stelt Esther, die als begeleider bij verschillende workshops aanwezig was. ‘De mensen die hier komen, hebben een bewuste keuze gemaakt om ook moeilijke thema’s bespreekpaar te maken. Van nature introverte personen zijn in het begin vaak wat stil, maar ik vraag dan bewust door. Want ook voor hen kan het een opluchting zijn om bepaalde gevoelens die vaak al een tijd verstopt zijn geweest, te uiten. Ik vind het getuigen van lef als mensen dat uiteindelijk toch doen. En gelukkig gaat bijna iedereen daarna ook wat “lichter” naar huis.’

Walking-talking met een lach
Liever in de buitenlucht de wind door de gedachten laten waaien? Ook speciale rouwwandelingen behoren tot het project Rondom Rouw.

‘Deze formule heeft zijn succes al bewezen,’ zegt Carol, die voor het komende seizoen alweer een nieuwe serie wandelingen heeft ingepland. ‘Als je samen wandelt, verloopt het met elkaar praten vaak ook wat gemakkelijker. Je blikt gezamenlijk vooruit, en kunt zelf bepalen welke ervaringen je wilt delen. En soms is samen zwijgen óók goed. Het helpt vaak al als je aanvoelt dat je niet de enige bent die worstelt met rouw of verlies.’

Esther: ‘Met mensen in een soortgelijke situatie lijkt het soms wat minder beladen om je verhaal te delen. Zeker als je dat misschien al heel vaak met een buurvrouw of vriendin hebt gedaan en er met hen liever niet over wilt blijven praten.’

Zelf probeert Esther in gesprekjes met deelnemers soms ook het positievere perspectief te zoeken. ‘Ik benoem bewust niet alléén het verdriet, maar vraag bijvoorbeeld ook weleens waarom je zo goed met de overleden persoon kon lachen. Dat blijkt voor velen vaak een goed aanknopingspunt om dierbare herinneringen op te halen.’

Jong opgebouwde veerkracht
Rondom Rouw blijft zeker bestaan, daar zijn Carol en Esther het volledig over eens. Maar wél met wat variaties op het thema. Zo krijgt de in 2025 gevierde Dia de los Muertos, (1 en 2 november, waarop in de Mexicaanse cultuur alle overledenen worden herdacht, red.) in 2026 een bredere invulling, namelijk als dag om te herinneren voor iedereen, aldus Carol.

Een doelgroep die extra aandacht gaat krijgen, zijn de jongeren.

‘Voor jongeren is rouw extra moeilijk,’ weet Esther. ‘Zij zijn nog druk bezig met het ontwikkelen van hun identiteit. Dan komt verlies nog harder binnen. Wie jong met rouw te maken krijgt, kán daar op latere leeftijd meer veerkracht door ontwikkelen. Goede begeleiding is dan wel van levensbelang want die is van invloed op de vele jaren die, hopelijk, nog voor hen liggen.’

Gedacht wordt aan het organiseren van praatbijeenkomsten voor jongeren, bijvoorbeeld op pop-uplocaties zoals urban-spots.

Meer informatie
Rondom Rouw staat voor een veilige omgeving om te luisteren, te delen, te leren, samen stil te staan én weer door te gaan. ‘Via gesprekken, lezingen, verhalen en ontmoetingen verkennen we samen wat rouw betekent,’ vat Carol Pijnacker samen. Met bibliotheken die interesse hebben om zelf een soortgelijk initiatief te starten, deelt ze graag informatie: c.pijnacker@dbre.nl

Eén plus één is vier
Met de gedeelde wens om méér te betekenen op het vlak van eenzaamheid en rouw, besloten Carol en Esther er wat uitgebreider over te brainstormen. Er werden nóg twee partners bij gezocht, namelijk Karen Admiraal (uitvaartbegeleider in “Buitengewoon zijn”) en Esther Hartman, die als psychodynamisch therapeut bij “Spread your wings” vooral mensen ondersteunt bij trauma- en verlieservaringen.

Vanaf het eerste contact was er tussen alle vier de welbekende klik.

‘Vier vrouwen die elkaar goed aanvullen en elkaar wat gunnen,’ benoemt Esther.

‘Met het gemeenschappelijke doel om de wereld een beetje mooier te maken,’ vult Carol aan. ‘Er bestaan weliswaar veel manieren van zelfzorg, maar de aanvulling met intermenselijke hulp kan soms helpen. Op welke manier, dat is voor iedereen verschillend. Dat bleek ook bij onszelf.’

En zo ontstond een “totaalpakket” aan gevarieerde activiteiten.

Op rouwtour
Na het pitchen van het idee voor Rondom Rouw bij haar team van programmamakers werd de nieuwe programmalijn officieel geïntroduceerd in 2025 op Wereld Alzheimer Dag (21 september), in het Parktheater in Eindhoven.

We hadden een toepasselijke opening, namelijk het theaterprogramma “Op rouwtour”. De opkomst was uitstekend, vooral dankzij mijn marketing-communicatie-collega Sarah Welten die dit via allerlei kanalen bekend had gemaakt. Zij heeft ook de persberichten in onze nieuwsbrieven geschreven voor het complete programma van Rondom Rouw.’

Op drie DBRE-locaties, namelijk in Eindhoven, Best en Waalre zijn mensen welkom voor “tijd voor troost”: het inloopuur waar mensen met elkaar of een van de rouwondersteuners in gesprek kunnen. Verder zijn er gezamenlijke wandelingen of creatieve activiteiten.

Twee vrouwen, één gedachte
Er is al vaak beweerd dat iemands boekenkast veel onthult over zijn of haar persoonlijkheid. In de bibliotheek zijn het vooral de uitleencijfers van de boeken die een indicatie geven van de interessegebieden van de leners. Zo ontdekte programmamaker bij DBRE (De Bibliotheek Regio Eindhoven) Carol Pijnacker dat de titels op het gebied van rouw behoorlijk in trek waren.

‘Het werd me duidelijk dat mensen in moeilijke periodes van hun leven op zoek zijn naar steun en dus ook bij de bibliotheek,’ blikt zij terug naar de nazomer van 2024. ‘Zo ontstond het idee om méér te kunnen betekenen dan louter het uitlenen van boeken over dit thema, omdat dit mijns inziens mooi aansluit bij onze maatschappelijke functie.’

In diezelfde periode was er ook iemand anders zich aan het “warmlopen” op hetzelfde gebied: Esther Bulkens. Als rouwcoach en stervensbegeleider ziet zij hoeveel mensen worstelen met gevoelens van rouw en verdriet. ‘Soms is het gemakkelijker een zwaar onderwerp, zoals de dood of verlies, ter sprake te brengen aan de hand van iets concreets,’ was Esthers overtuiging én de aanzet tot het ontwikkelen van de kaartenset “Met de dood op tafel”.

‘Een stimulans om openhartig te praten over onderwerpen die de meeste mensen liever vermijden. Liefst met een vleugje humor, want zo worden zware thema’s wat luchtiger en draaglijker.’ Met die boodschap én haar kaartenset maakte Esther een bijna landelijke ronde langs vele bibliotheken, want die organisaties leken haar een prima “kanaal” om de praatkaarten onder de aandacht te brengen. ‘Hoewel er zeker interesse was voor het onderwerp, was er nauwelijks belangstelling om in de kaartensets te investeren. Behalve in Eindhoven. Carol wilde wel tien setjes aanschaffen!’

Niemand ontkomt eraan, want verlies hoort bij het leven. Dat kan gaan om het overlijden van iemand van wie je houdt, maar ook bijvoorbeeld om verlies van je baan, je huis of je gezondheid, liefdesverdriet of angst om de situatie in de wereld. Verlies is er in vele vormen. En mensen hebben ook allerlei verschillende manieren om met het verdriet dat daarmee gepaard gaat om te gaan. De Bibliotheek Regio Eindhoven doet in drie locaties de deur open om lotgenoten via diverse activiteiten met elkaar in contact te brengen. Want gedeelde smart is immers vaak gehalveerde smart. Carol Pijnacker (programmamaker Volwassenen Eindhoven, Best en Waalre) en Esther Bulkens (rouwondersteuner en stervensbegeleider bij Uitgesproken zijn) vertellen over de met Rondom Rouw behaalde winst.

Rondom Rouw: ruimte voor verdriet en verlies, maar vooral tijd voor troost