In the spotlight
Arend Jan is degene die bij de BiebColleges de gastsprekers in het juiste licht zet. ‘Zo’n zeven jaar geleden ben ik gestart als vrijwilliger bij lezingen in de bibliotheek, waar ik toch al regelmatig met plezier kwam. Doordat die lezingen niet volgens een vaste planning werden georganiseerd, kon ik er niet altijd bij aanwezig zijn. De BiebColleges worden lang van tevoren ingepland, namelijk op de laatste dinsdag van de maand, dus daarmee is gemakkelijker rekening te houden in mijn agenda.’

Voordat het officiële gedeelte van de avond begint, stemt Arend Jan even met de spreker af of geluid en belichting goed zijn ingesteld. ‘Bijvoorbeeld of het licht niet in de ogen schijnt.’

Ook voor het klaarzetten van de stoelen draait hij zijn hand niet om: ‘Ik heb er inmiddels handigheid in gekregen, en aan het einde van de avond ruim ik alles ook weer op. Dan hebben Ingeborg en Lyke even de handen vrij voor een nagesprek met wat bezoekers.’

Aansprekende levenslessen
‘Er zijn acht maandelijkse BiebColleges per jaar,’ vertelt Ingeborg. ‘In de zomermaanden juni, juli en augustus organiseren we die niet. En datzelfde geldt voor de feestdagenmaand december.’

Voor wat betreft de onderwerpkeuze verwijst ze naar de taakstelling van de Bibliotheek. ‘Die moet ook tot uiting komen bij onze programmering. Denk aan onderwerpen als democratie en (digitaal) burgerschap.’

‘Politiek, economie, discriminatie, polarisatie,’ vult Arend Jan aan. ‘Weliswaar containerbegrippen, maar onder deze noemers zijn veel inspirerende sprekers aan te trekken.’

Suzanna Jansen verzorgde een BiebCollege over de geschiedenis van de emancipatie van de vrouw aan de hand van haar boek “De omwenteling of de eeuw van de vrouw”. Salman Karasoylu gaf levenslessen in wijsheid, groei, doorzettingsvermogen en dankbaarheid aan de hand van zijn persoonlijke levensverhaal van opgroeien in de cultuur van nomaden. Uiteindelijk leidde dit naar een studie en werk in Nederland.

Ook Edino van Dorsten, één van de negen kinderen in het geïsoleerde gezin uit Ruinerwold, deelde zijn persoonlijke ervaringen voor het overwinnen van obstakels en het ontwikkelen van veerkracht op het podium van Bibliotheek Twente.

Locatie: Bibliotheek Twente, vestiging Hengelo

Programma: BiebCollege

Samenwerkingspartners: Er wordt gestreefd naar minimaal twee à drie wisselende samenwerkingspartners per jaar. Zoals onder andere het Turks Platform en de Waterstaatskerk Hengelo.

Gemiddeld aantal bezoekers: maximaal 90

Bekostiging: toegangsprijs voor bibliotheekleden € 7,50, niet-leden betalen € 10,-

Basisidee
Dat een avondje uit behoorlijk leerzaam kan zijn, bewijzen de BiebColleges van Bibliotheek Twente. Lezingen en schrijversavonden waren er al langer binnen deze bibliotheek, maar zo’n twee jaar terug groeide het verlangen naar een meer structureel programma; een reeks van gastsprekers volgens een vaste aanpak. Een maandelijkse bijeenkomst met een vast toegangstarief en een min of meer vaste opbouw van de avond. Én een eigen logo voor de publiciteit.

Twee personen die aan de basis van dit concept staan, zijn Ingeborg Wind en Lyke Taken, beiden actief als programmamaker bij Bibliotheek Twente. Ook nauw betrokken bij de uitvoering is Arend Jan ten Bergen. Zijn werkveld ligt in de bankwereld, maar in zijn vrije tijd is hij al lang actief als vrijwilliger in de bibliotheek.

Serie met stramien
‘Onze vorige adviseur/programmamaker Leven Lang Ontwikkelen heeft de reeks BiebColleges geïntroduceerd aan de hand van een serie Kloostercolleges, die hij eerder bij de Stichting Dominicanenklooster Zwolle had opgezet. Zijn hiermee positieve praktijkervaringen hebben ons idee voor maandelijkse BiebColleges versterkt,’ vertelt Ingeborg.

Op het podium van locatie Hengelo hebben inmiddels al aansprekende personen gestaan: Maxim Februari, Mirjam Kaijer, Herman Pleij, Fokke Obbema. “Maatschappelijk relevant,” zo luidt het criterium om iemand uit te nodigen voor het volpraten van zo’n avond.

‘Dat spreekwoordelijk vullen gaat de ene keer trouwens gemakkelijker dan de andere,’ vertelt Lyke. ‘Een tijdje terug hield de uitgenodigde spreker een lezing van slechts tien minuten.’
Gelukkig behoort ook tot het vaste stramien dat er bij ieder BiebCollege een moderator aanwezig is. Vaste moderators, die deze rol bij toerbeurt vervullen, zijn Marleen Stein en Willemijn den Harder.

‘Zij konden na die korte lezing de spreker interviewen, zodat het toch een boeiende avond werd. Zij lezen zich van tevoren namelijk goed in over het betreffende onderwerp, stellen zo nodig gerichte vragen en leggen contact tussen de uitgenodigde gast en het publiek.’

Kennisoverdracht hoort bij de bibliotheek. Bibliotheek Twente heeft daaraan een nieuwe dimensie gegeven in de vorm van maandelijkse BiebColleges. Dat betekent dat er in de vestiging Hengelo een gast wordt uitgenodigd om te spreken (en vragen van het publiek te beantwoorden) over maatschappelijk relevante en actuele onderwerpen. Die insteek is behoorlijk breed en de onderwerpen die de revue zijn gepasseerd zijn dan ook divers. ‘Ga zo door!’ was de meest gehoorde reactie bij een recente enquête onder de bezoekers. Een mooi compliment, maar toch denken de organisatoren over een aanscherping van het concept.

In de Leescoalitie werken tien organisaties samen om zo veel mogelijk mensen aan het (voor)lezen te krijgen. Een belangrijke doelgroep is de jeugd, die steeds minder leest. Met het stimuleren van lezen wil de Leescoalitie de laaggeletterdheid terugdringen. De samenwerkende partijen zijn: Stichting Lezen (voorzitter), KB nationale bibliotheek, Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek, Vereniging van Openbare Bibliotheken, Nederlands Letterenfonds, Literatuurmuseum/Kinderboekenmuseum, De Taalunie, Stichting Lezen & Schrijven, De Schoolschrijver en De Schrijverscentrale.

Om ervoor te zorgen dat leerlingen onder meer beter leren lezen, lanceerde het kabinet in 2022 het Masterplan basisvaardigheden. Scholen in het primair en voortgezet onderwijs kunnen subsidie aanvragen om te werken aan het verbeteren van de basisvaardigheden van hun leerlingen. Naast lezen gaat het om schrijven, rekenen, digitale vaardigheden en burgerschap. Het versterken van de samenwerking van bibliotheken met scholen en de kinderopvang maakt deel uit van het plan. Inmiddels werken sinds het afgelopen jaar 2400 kinderdagverblijven en scholen in het primair onderwijs, het vmbo en het praktijkonderwijs voor het eerst structureel samen met de bibliotheek. Daarnaast bouwen ruim zesduizend kinderopvanglocaties en scholen de komende jaren hun bestaande samenwerking met de lokale bibliotheek verder uit. Zij krijgen (extra) ondersteuning van leesconsulenten en er is meer geld en aandacht voor de leesomgeving inclusief de collectie. De plannen zijn onderdeel van de programma’s BoekStart in de kinderopvang en de Bibliotheek op school, beide ontwikkeld door Stichting Lezen in samenwerking met de KB nationale bibliotheek, en worden uitgevoerd door provinciale en lokale bibliotheekorganisaties. Stichting Lezen verdeelt de komende jaren het door de overheid beschikbaar gestelde geld (87 miljoen euro in vier jaar) over de bibliotheken en monitort samen met de bibliotheken en scholen de ontwikkeling van het leesgedrag en leesplezier van leerlingen en het leesbevorderende gedrag van leraren.

Video: Stichting lezen

Tamar van Gelder wordt per 1 oktober 2024 de nieuwe directeur-bestuurder van Stichting Lezen. Van Gelder (1975) was sinds 2021 voorzitter van de Algemene Onderwijsbond (AOb), die 83.000 medewerkers in het onderwijs en onderzoek vertegenwoordigt. Van 2016 tot 2021 was zij bij de AOb algemeen secretaris. Daarvoor werkte ze als opleidingsmanager bij het ROC Amsterdam en was ze mede-oprichter van de Onderwijs Consumenten Organisatie (OCO). Ze is lid van de Raad van Advies SER Diversiteit in Bedrijf en voorzitter van de Stichting van het Onderwijs.

Colleges volgen in Bibliotheek Twente

Nawoord redactie

Deze artikelenreeks is tot stand gekomen in samenwerking met Fatima Essabani, lid van de SPN-werkgroep Leven Lang Ontwikkelen. Zij zet zich namens SPN in om cultureel-maatschappelijke activiteiten meer aandacht te geven en zo bibliotheken door het hele land te inspireren. Fatima: ‘Het mooie van BiebCollege is dat zij een vast format hebben gecreëerd waarin maatschappelijke thema’s centraal staan. Door het programma elke laatste dinsdag van de maand te organiseren, biedt dit bezoekers bovendien duidelijkheid en continuïteit.’

Variatie op het thema
Zoals eerder vermeld, hebben de gekozen onderwerpen ook vaak een link met de actualiteit.

Ingeborg: ‘Met het team Cultuur & Maatschappij, bestaande uit drie programmamakers, brainstormen we over planning en onderwerpen. Maar we staan uiteraard open voor suggesties van anderen, zoals van Arend Jan die hierbij nauw betrokken is. We leggen het programma voor ongeveer zes maanden vooruit al vast. Dan kun je inspringen op actualiteiten.’

‘Soms stuit je spontaan op iets wat de aandacht trekt,’ meldt Lyke. Toen zij hoorde over het boek “De meisjes van De Goede Herder” dat vertelt over het leven achter de kloostermuren in de periode van 1860 tot 1980, leidde dat tot de komst van schrijfster Christel Don in oktober 2024.

En natuurlijk mocht ook “Mr College Tour” Twan Huys niet ontbreken in het rijtje. De vroegere Amerika-correspondent kwam vertellen over de presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten in november.

Om de belangstelling van bezoekers te peilen, is er recent een enquête gehouden met als eindconclusie: vooral doorgaan op de ingeslagen weg.

‘We kunnen ook nog jaren met dit plan vooruit!’ vinden de drie organisatoren, die overigens wél denken aan een kleine variatie op het thema.

‘Waarschijnlijk gaan we iets meer specificeren,’ vertelt Lyke. ‘Acht BiebColleges met een inhoudelijk leerelement, zoals Artificial Intelligence. Daarnaast denken we aan zo’n drie of vier avonden rond waargebeurde verhalen en literaire (schrijvers)bijeenkomsten.’

Een vast onderdeel dat onherroepelijk blijft bestaan is het Nachtkastje.

Ingeborg: ‘Aan iedere spreker vragen we van tevoren welk boek grijpklaar op ieders nachtkastje moet liggen en waarom. Op de avond zelf ligt dat er ook écht.’ We blijven tenslotte een bibliotheek.’

Aan actieve ledenwerving doen Ingeborg en Lyke tijdens die BiebColleges zeker niet. Wel betalen niet-leden een iets hogere toegangsprijs. ‘Na afloop krijgt iedereen een drankje en praten we nog even na. Het is leuk op die manier te laten zien wat de bibliotheek allemaal in huis heeft. En het is goed en nuttig om reacties van aanwezig publiek te vangen voor onze impactmetingen. Je wilt toch weten wat je met je programma bereikt.’

Meer geluk en minder stress
Als er té populaire sprekers komen, moet er dan vaak “nee” verkocht worden aan belangstellenden?

‘We hebben ruimte voor ongeveer 85 mensen,’ vertelt Lyke. ‘Meestal blijkt dat voldoende. Andersom verkopen de door ons benaderde sprekers ook weleens “nee” omdat ze de afstand naar Hengelo te groot vinden.’

‘Het is niet altijd van tevoren in te schatten hoeveel mensen op een bepaalde spreker afkomen,’ luidt de ervaring van Ingeborg. ‘Een tijdje terug hadden we een zeer interessante avond over kinderarmoede, waarbij helaas hooguit 35 toehoorders waren. Wat mij betreft een gemiste kans, want ik heb daar zelf veel van opgestoken. Van tijd tot tijd organiseren we ook een BiebCollege in samenwerking met een andere organisatie. Zoals de avond met econoom en schrijver Paul Schenderling over zijn boek “Er is leven na de groei”, waarin hij zijn visie geeft op de mogelijkheden voor een Nederland van 2040 met meer geluk, minder stress en meer vrije tijd. Dit was in samenwerking met de Waterstaatskerk in Hengelo.’

Komt er een vast publiek naar de BiebColleges, of misschien een vaste kern van bezoekers? En valt er iets te zeggen over hun leeftijd?

Lyke: ‘Over het algemeen komen er meer vrouwen dan mannen, en de gemiddelde leeftijd is 50+.’

Arend Jan: ‘Het hangt ook samen met het onderwerp; bij een BiebCollege over tuinieren komen uiteraard vooral mensen die daarin specifiek geïnteresseerd zijn. Ik heb overigens nog maar weinig bankcollega’s bij de BiebColleges gezien. Wellicht omdat zij meer rationeel zijn ingesteld? De bezoekers van de BiebColleges schat ik bovengemiddeld maatschappelijk geëngageerd in.’