Locatie: Bibliotheek Dordrecht

Wanneer: zie de website voor de data.

Programma: KOOKeiland

Samenwerkingspartner: Ruimte voor Ideeën

Gemiddeld aantal bezoekers: maximaal 40

Bekostiging: gratis voor deelnemers. KOOKeiland wordt gefinancierd vanuit de Wet Educatie en Beroepsonderwijs, waaruit gemeenten een budget ontvangen voor de regionale aanpak van volwasseneneducatie en laaggeletterdheid.

Opmerking redactie
Deze artikelenreeks is tot stand gekomen in samenwerking met Fatima Essabani, lid van de SPN-kerngroep Leven Lang Ontwikkelen. Zij zet zich namens SPN in om maatschappelijke en culturele activiteiten meer aandacht te geven en zo bibliotheken door het hele land te inspireren. Fatima: "Ik gun iedere wijk een KOOKeiland! Het is bijzonder om te zien hoe mensen van diverse achtergronden hier samenkomen en écht met elkaar in gesprek gaan. Zo draagt KOOKeiland op geheel eigen wijze bij aan maatschappelijke uitdagingen als laaggeletterdheid, eenzaamheid en het versterken van onderlinge verbinding."

KOOKboeken zonder pakjes en zakjes
‘We hebben er bewust voor gekozen deze activiteit toegankelijk te maken voor een zo groot mogelijke doelgroep,’ belicht Amber. ‘Dat mensen hier gratis aan kunnen deelnemen, maakt KOOKeiland hopelijk laagdrempeliger. Evengoed blijft het voor sommige mensen spannend of zelfs intimiderend om naar de bibliotheek te komen. Maar als ze eenmaal over de drempel zijn, raken ze vaak snel enthousiast. We maken ze dan met plezier attent op al onze andere activiteiten en natuurlijk de boeken. Zo hebben we in het café/de keuken ook een hele serie kookboeken staan. Andersom horen mensen die naar het Taalcafé komen om Nederlands te leren soms over het bestaan van KOOKeiland. Zo werkt het beide kanten op. Onlangs heeft de verantwoordelijke voor de gemeentelijke subsidie ook een keertje meegegeten. Zij is enthousiast naar huis gegaan. Dat is natuurlijk ook een leuke opsteker.’

Wat de pot schaft, is voor de bezoekers altijd een verrassing. ‘We maken een halfjaarplanning,’ vertelt Amber, die dat vooral samen met Iris doet. ‘Vaak zijn het vegetarische maaltijden; voordeliger dan vlees en bovendien kan iedereen dan mee-eten. Er is ook ruimte voor inspraak. Er worden recepten in gebracht, en we zijn ook vaak bezig met thema’s als duurzaamheid. Als er eten over is, nemen deelnemers dit mee naar huis. Pakjes en zakjes vermijden we zoveel mogelijk.’

Die kan je om een boodschap sturen
Al is de planning nog zo strak, het begint allemaal met de boodschappen. Véél boodschappen, voor zo’n grote groep. Sterre Wensing is vrijwel meteen na haar eerste komst naar KOOKeiland – nu een jaartje terug – uitgegroeid tot medebedenker van de maaltijden én de vaste boodschapper.

‘Het is leuk om te doen,’ vertelt ze. ‘Ik ga vaak samen met een stagiaire naar de supermarkten in de buurt van de bibliotheek. Een tijdlang was dat Yasin. Samen hadden we veel lol als we iets niet konden vinden en later ontdekten dat we er al tien keer langsgelopen waren. Het lukt bijna altijd om alles in één keer mee te nemen. De ene keer met een karretje, de andere keer met een bakfiets.’

Soms staan er speciale gerechten op het menu, zoals rond Keti Koti (1 juli, de viering van de afschaffing van de slavernij) of een Iftar-maaltijd (tijdens de Ramadan). De producten daarvoor zijn vaak alleen verkrijgbaar in een gespecialiseerde winkel.

‘Er is altijd tijdsdruk,’ zegt Amber, ‘want we zijn gebonden aan de sluitingstijd van de bibliotheek, 21 uur. Alles moet dan ook weer opgeruimd zijn.’

Liefde in liedjes én door de maag
Soms wordt er iets extra’s georganiseerd rondom de maaltijd, zoals het optreden van componiste/zangeres Maia Steinberg ter gelegenheid van Valentijnsdag. Zij leerde de deelnemers liefdesliedjes zingen in verschillende talen, zoals de moedertalen van een aantal deelnemers. In maart 2025 stond KOOKeiland ter gelegenheid van de Boekenweek in het teken van verhalen op je bord in je moerstaal (het thema van de Boekenweek). Iedereen kon in zijn eigen taal zijn mooiste herinnering aan het eten uit zijn jeugd delen. Stoofpeertjes, stamppot, verse friet en de gerechten van Iraans nieuwjaar NowRuz, hangen nu zij aan zij als een slinger van papieren borden beschreven met herinneringen in het café.

KOOKeiland betekent het samenkomen van een mengelmoes van culturen, generaties en veel meer variaties. ‘De uitgelezen kans voor toenadering en ontmoeting,’ gebruikt Iris bijna toevallig als prachtige omschrijving.

Sterre is het daar volledig mee eens. ‘De eerste keer vond ik het best een beetje eng, maar nu hoor ik aan tafel vaak zulke coole levensverhalen, dat ik iedere keer graag terugkom.’

Amber herinnert zich vooral een man die een aantal weken geleden voor het eerst naar KOOKeiland kwam en uit zijn mond liet rollen dat hij die dag jarig was. ‘We hebben met z’n allen voor hem gezongen en na afloop zei hij: dit was mijn mooiste verjaardag ooit! Kookeiland bewijst voor mij dat wie samen kookt meer dan een maaltijd deelt.’

Wat is een betere basis voor verbinding en contact maken dan samen om tafel gaan voor een lekkere, gezonde maaltijd? Ja, misschien samen die maaltijd bereiden. Maar dat doen ze óók, bij de AanZet-bibliotheeklocatie aan de Groenmarkt in het centrum van Dordrecht. Tweemaal per maand komen daar zo’n 40 mensen samen in het bibliotheekcafé, dat dan even wordt omgedoopt in KOOKeiland, naar de locatie – het eiland van Dordrecht (omringd door de rivieren de Beneden-Merwede, Nieuwe Merwede, Hollands Diep, Dordtsche Kil en Oude Maas) – én de activiteiten: samen snijden, koken, bakken, eten en… gezellig met elkaar praten. Het startte allemaal met een samenwerking tussen de Bibliotheek en Ruimte voor Ideeën. Amber, Iris en Sterre geven een kijkje in de keuken.

Om ervoor te zorgen dat leerlingen onder meer beter leren lezen, lanceerde het kabinet in 2022 het Masterplan basisvaardigheden. Scholen in het primair en voortgezet onderwijs kunnen subsidie aanvragen om te werken aan het verbeteren van de basisvaardigheden van hun leerlingen. Naast lezen gaat het om schrijven, rekenen, digitale vaardigheden en burgerschap. Het versterken van de samenwerking van bibliotheken met scholen en de kinderopvang maakt deel uit van het plan. Inmiddels werken sinds het afgelopen jaar 2400 kinderdagverblijven en scholen in het primair onderwijs, het vmbo en het praktijkonderwijs voor het eerst structureel samen met de bibliotheek. Daarnaast bouwen ruim zesduizend kinderopvanglocaties en scholen de komende jaren hun bestaande samenwerking met de lokale bibliotheek verder uit. Zij krijgen (extra) ondersteuning van leesconsulenten en er is meer geld en aandacht voor de leesomgeving inclusief de collectie. De plannen zijn onderdeel van de programma’s BoekStart in de kinderopvang en de Bibliotheek op school, beide ontwikkeld door Stichting Lezen in samenwerking met de KB nationale bibliotheek, en worden uitgevoerd door provinciale en lokale bibliotheekorganisaties. Stichting Lezen verdeelt de komende jaren het door de overheid beschikbaar gestelde geld (87 miljoen euro in vier jaar) over de bibliotheken en monitort samen met de bibliotheken en scholen de ontwikkeling van het leesgedrag en leesplezier van leerlingen en het leesbevorderende gedrag van leraren.

Video: Stichting lezen

Tamar van Gelder wordt per 1 oktober 2024 de nieuwe directeur-bestuurder van Stichting Lezen. Van Gelder (1975) was sinds 2021 voorzitter van de Algemene Onderwijsbond (AOb), die 83.000 medewerkers in het onderwijs en onderzoek vertegenwoordigt. Van 2016 tot 2021 was zij bij de AOb algemeen secretaris. Daarvoor werkte ze als opleidingsmanager bij het ROC Amsterdam en was ze mede-oprichter van de Onderwijs Consumenten Organisatie (OCO). Ze is lid van de Raad van Advies SER Diversiteit in Bedrijf en voorzitter van de Stichting van het Onderwijs.

Spraakmakend kookinitiatief in dordrecht

Verbinding
Amber Bregman is projectleider en programmeur bij Bibliotheek AanZet. Na een tweejarig Probiblio-traineeship dat eindigde in de zomer van 2024, kreeg ze de kans te blijven op de laatste locatie, te weten de Dordtse stadsbibliotheek van AanZet. ‘Bibliotheek AanZet is een innovatieve organisatie waar er vanaf het begin werd meegedacht over hoe ik mijn passies en interesses kan inzetten voor verschillende projecten bij de bibliotheek,’ formuleert Amber de basis waarop ze haar officiële loopbaan bij Bibliotheek AanZet begon.

Een van die projecten was het al bestaande KOOKeiland. ‘Ik houd van koken, van eten én van het onderling verbinden van mensen, dus bij deze activiteit voelde ik me vanaf de eerste dag thuis.’

De bedenkers van KOOKeiland zijn Viona Versluis (programmacoördinator bij AanZet) en Iris Ahaus (projectontwikkelaar bij Ruimte voor Ideeën, een creatieve broedplaats die zich inzet voor een samenleving waarin iedereen, ongeacht de omstandigheden, mee kan doen en zich betrokken kan voelen). ‘Het stimuleren van een gezonde leefstijl en het verbinden van mensen is een belangrijk aandachtspunt,’ vertelt ze. ‘Vanuit dat idee ontstond het idee om met een groepje mensen gezamenlijk te koken en te eten. In buurthuizen en wijkcentra wordt vaker samen gekookt, maar het leek ons een origineel idee om dit ook eens in een bibliotheek te doen om zo ook een bredere doelgroep te bereiken. De bibliotheek is immers ook steeds meer maatschappelijk actief.’

Biebsausje
Viona Versluis had er ook wel oren naar om een “biebsausje” over zo’n kook- en eetactiviteit te gooien. Niet lang daarna was de eerste bijeenkomst van KOOKeiland in het café van de bibliotheeklocatie in Dordrecht-centrum. ‘Het was nog niet zo lang na de coronaperiode,’ herinnert Iris zich. ‘Van sleutelfiguren uit de wijk hadden Viona en ik vernomen dat veel mensen te maken hebben met eenzaamheid.’

Inmiddels is het aantal deelnemers aan KOOKeiland alleen maar uitgebreid.

‘Er is een vaste kern van ongeveer tien personen, die ik allemaal persoonlijk heb leren kennen,’ vertelt Amber, die de estafettepollepel ondertussen van haar bibliotheekcollega Viona heeft overgenomen. ‘Verder zien we iedere twee weken minstens een paar nieuwe gezichten. De belangstelling voor KOOKeiland is groot en meestal zijn er zo’n 40 mensen. Dat is tegelijkertijd ook het maximumaantal dat we kunnen plaatsen, want de ruimte in ons bibliotheekcafé is beperkt.’

Ze stipt ook aan waarom KOOKeiland zo van meerwaarde is voor de bibliotheek. ‘Met samen koken verlaag je de drempel naar de bieb en geef je mensen een kans om nieuwe mensen te ontmoeten en hun sociale netwerk te vergroten. Eenzaamheid, nieuwsgierigheid, krap bij kas zitten; er zijn verschillende redenen waarom deelnemers aansluiten. We zijn alert op signalen van laaggeletterdheid, beperkte reken- of digitale vaardigheden en verwijzen gemakkelijk door naar onze taal-of digitale programmering. Andersom gebeurt het ook dat deelnemers aan het taalcafé mee komen doen om hun Nederlands oefenen. Omdat we vaak thema’s hebben die te maken hebben met taal - zoals recepten -zijn ze automatisch bezig met taal en rekenen. Er ontstaan ook vriendschappen. Zo heeft KOOKeiland op verschillende manieren positieve impact.’

Kleine keuken – grote pannen
KOOKeiland wordt georganiseerd om de twee weken op woensdagavond. Vanaf 17.30 uur komen de eerste deelnemers binnen en bijna iedereen gaat direct aan de slag. Groenten snijden, aardappels schillen en allerlei andere voorbereidende werkzaamheden. ‘Actief meedoen is niet verplicht,’ belicht Amber. ‘Iedereen brengt iets anders mee. De een zijn liefde en talent voor koken, de ander zijn belangstelling om gesprekken aan te gaan. Het mooiste van dit concept is de verbinding die er ontstaat tussen de deelnemers.’

‘Het koken gebeurt door zo’n twee of drie personen,’ vult Iris aan, ‘Want we hebben maar een kleine keuken en heel grote pannen. Maar met een inductieplaat met vier kookzones en nog een los plaatje is het tot nu toe altijd gelukt om alle bezoekers een smakelijke en gezonde maaltijd te serveren.’

Daarvoor dragen de deelnemers zelf geen kosten.