Locatie: Bibliotheek Urk.

Wanneer: iedere eerste vrijdagmiddag van de maand.

Programma: Vrijdag Blijdag, met afwisselend programma.

Samenwerkingspartners: o.a. Kunstencentrum Eut de Kunst Urk.

Gemiddeld aantal bezoekers: gevarieerd.

Bekostiging: soms gratis en soms € 2,50.

Naschrift redactie
Deze artikelenreeks is tot stand gekomen in samenwerking met Fatima Essabani, lid van de SPN-kerngroep Leven Lang Ontwikkelen. Zij zet zich namens SPN in om maatschappelijke en culturele activiteiten meer aandacht te geven en zo bibliotheken door het hele land te inspireren. Fatima: ‘Ik vind het mooi dat Bibliotheek Urk iedere vrijdag en in de schoolvakanties met jonge makers en lokale partners diverse kinderactiviteiten organiseert. Zij dragen zo bij aan een positieve leefomgeving voor de jeugd, met ruimte om te ontdekken, talenten te ontwikkelen én ontspanning. Dit is een goed voorbeeld van een leerecosysteem, zoals dat in de nieuwe netwerkagenda genoemd wordt’.

Variatie
Marja: ‘We hebben iedere vrijdag een activiteit in de bibliotheek. In de beginjaren was dat eenmaal per maand onder de noemer “Vrijdag Blijdag”, vaak ingevuld met activiteiten voor de wat jongere kinderen, zoals een voorstelling. Dit is in de loop der jaren uitgegroeid naar een wekelijkse vrijdagactiviteit voor kinderen in de basisschoolleeftijd. De eerste vrijdag is, zoals vanouds, Vrijdag Blijdag, voor de jongsten. De tweede vrijdag van de maand is Digitale vrijdag, zoveel mogelijk ingevuld met de inzet van eigen bibliotheekcollega’s. De derde week hebben we Podium Vrijdag, in samenwerking met Kunstencentrum Eut de Kunst. En de vierde vrijdag van de maand vullen we in als Cultuurvrijdag. Hiervoor kiezen we het liefst de samenwerking met lokale jonge kunstenaars, zoals acteurs en theatermakers. Soms zijn zij zelfs nog bezig met hun opleiding. Bij onze bibliotheken krijgen zij de kans ervaring op te doen met optreden voor kinderen en misschien ook zelf wat meer bekendheid te verwerven.’

Puzzelen en plannen
‘Het wekelijkse vrijdagprogramma wordt bekostigd uit de basissubsidie van de bibliotheek,’ vervolgt Marja. De planning probeert zij zoveel mogelijk een half jaar van tevoren in te vullen. ‘Dit zorgt voor het nodige gepuzzel. Maar ik doe dit nu al zoveel jaren, voor mij is het eigenlijk al heel gewoon geworden,’ klinkt het bescheiden. Blijdschap is er echter nog steeds wél, als er weer een leuke jeugdactiviteit gepresenteerd kan worden.

Voor de muzikale invulling van Vrijdag Blijdag werkt Bibliotheek Urk samen met Kunstencentrum (Muziek- en Dansschool) Eut de Kunst Urk. Het programma wordt samengesteld door Marie José van den Berg, actief als gitaardocent én als coördinator bij Eut de Kunst. ‘Bij toerbeurt gaat een van onze docenten op “onze” vrijdagmiddag naar de bibliotheek. Soms met een groepje leerlingen die daar laten horen wat ze allemaal al hebben geleerd. Maar in ieder geval met een aantal instrumenten, zodat belangstellende kinderen in de bibliotheek zelf eens kunnen proberen te spelen op een blokfluit, saxofoon, accordeon, dwarsfluit, klarinet, keyboard. Of natuurlijk gitaar.’ Voor de kennismaking met dat laatste instrument bezoekt Marie José zelf de bibliotheek.

‘Het is leuk om de reacties van de kinderen te zien,’ is haar ervaring. ‘In het begin zijn de meesten een beetje verlegen, maar vaak ook gretig om zo’n instrument eens te proberen. Toen ik het afgelopen voorjaar in de bibliotheek was, waren er zo’n 20 kinderen met belangstelling voor de gitaar. In groepjes van zes zijn we toen aan de slag gegaan en ik kon zien dat het bij sommigen écht raak was. Een week later kwamen vier meisjes met hun ouders naar een kennismakingsbijeenkomst in de muziekschool om zich aan te melden voor muziekles.’

Muziekplezier
Dat de regelmatige aanwezigheid van de muziekschool in Bibliotheek Urk soms leidt tot “bijvangst” voor Eut de Kunst, erkent Marie José. ‘Maar ledenwerving is zeker niet ons hoofddoel. Het is vooral leuk en inspirerend om een breed, jeugdig publiek te laten ervaren hoeveel plezier je aan muziek kunt beleven. Zo hebben we rond de kerstdagen een concert met zang gegeven in de bibliotheek. Daar werd door jong en oud heel enthousiast op gereageerd. En het is toch fantastisch hoe men zich bij Bibliotheek Urk inspant om cultuureducatie in brede zin onder de aandacht te brengen.’

Walvis
Een van de moeders die het activiteitenaanbod van de bibliotheek weet te waarderen, gaat regelmatig met haar twee zoontjes naar de Podium Vrijdag. ‘Voor jongere kinderen is er niet zoveel, dus dan is het extra leuk als ze een speciale middag hebben die op hun doelgroep is afgestemd.’ Vooral in de smaak vallen de voorstellingen die zijn afgestemd op een boek of verhaal. ‘Bij ons thuis doen we veel aan voorlezen en zijn we dol op prentenboeken. Met een mooi decor en een liedje erbij spreken die enorm aan!’

De muzikale variant van Vrijdag Blijdag heeft ze nog nooit bezocht. ‘Misschien vooral doordat wij zelf geen instrument bespelen? Maar wie weet is dat een leuk idee voor de toekomst.’

Teamwork
Naast Urk heeft FlevoMeer Bibliotheek nog zes locaties: Lelystad, de Noordoostpolder/Emmeloord, Zeewolde, Dronten, Biddinghuizen en Swifterbant. ‘Op het gebied van kinderactiviteiten werken wij vooral veel samen met Emmeloord,’ vertelt Marja. ‘Dankzij die onderlinge uitwisseling hoeft niet iedereen alles zelf te bedenken en kunnen meer kinderen profiteren van leuke ideeën.’

Theatervoorstellingen, workshops muziek, striptekenen, vilten, gel maken of aquarellen, wetenschappers die proefjes komen doen, digitale activiteiten zoals met LEGO een robotje bouwen en dit zelf leren programmeren. En dit is nog slechts een selectie van de activiteiten waarmee de jeugd van Urk zich creatief of cultureel kan uitleven in de lokale bibliotheek. ‘De gemeente Urk heeft zich hierbij laten inspireren door het zogeheten IJslandse model,’ zegt Marja Spit (leesmediaconsulent FlevoMeerBibliotheek), die zelf het merendeel van de activiteiten bedenkt. ‘Het is soms puzzelen en stressen, maar het plezier van de kinderen maakt het alle moeite waard.’

Om ervoor te zorgen dat leerlingen onder meer beter leren lezen, lanceerde het kabinet in 2022 het Masterplan basisvaardigheden. Scholen in het primair en voortgezet onderwijs kunnen subsidie aanvragen om te werken aan het verbeteren van de basisvaardigheden van hun leerlingen. Naast lezen gaat het om schrijven, rekenen, digitale vaardigheden en burgerschap. Het versterken van de samenwerking van bibliotheken met scholen en de kinderopvang maakt deel uit van het plan. Inmiddels werken sinds het afgelopen jaar 2400 kinderdagverblijven en scholen in het primair onderwijs, het vmbo en het praktijkonderwijs voor het eerst structureel samen met de bibliotheek. Daarnaast bouwen ruim zesduizend kinderopvanglocaties en scholen de komende jaren hun bestaande samenwerking met de lokale bibliotheek verder uit. Zij krijgen (extra) ondersteuning van leesconsulenten en er is meer geld en aandacht voor de leesomgeving inclusief de collectie. De plannen zijn onderdeel van de programma’s BoekStart in de kinderopvang en de Bibliotheek op school, beide ontwikkeld door Stichting Lezen in samenwerking met de KB nationale bibliotheek, en worden uitgevoerd door provinciale en lokale bibliotheekorganisaties. Stichting Lezen verdeelt de komende jaren het door de overheid beschikbaar gestelde geld (87 miljoen euro in vier jaar) over de bibliotheken en monitort samen met de bibliotheken en scholen de ontwikkeling van het leesgedrag en leesplezier van leerlingen en het leesbevorderende gedrag van leraren.

Video: Stichting lezen

Tamar van Gelder wordt per 1 oktober 2024 de nieuwe directeur-bestuurder van Stichting Lezen. Van Gelder (1975) was sinds 2021 voorzitter van de Algemene Onderwijsbond (AOb), die 83.000 medewerkers in het onderwijs en onderzoek vertegenwoordigt. Van 2016 tot 2021 was zij bij de AOb algemeen secretaris. Daarvoor werkte ze als opleidingsmanager bij het ROC Amsterdam en was ze mede-oprichter van de Onderwijs Consumenten Organisatie (OCO). Ze is lid van de Raad van Advies SER Diversiteit in Bedrijf en voorzitter van de Stichting van het Onderwijs.

Vrijdagse kinderactiviteiten in Bibliotheek Urk

Een must voor de toekomst
‘Vandaag heb ik een technisch team voor organische proefjes kunnen strikken,’ begint Marja Spit enthousiast te vertellen over het jeugdprogramma in Bibliotheek Urk. Al een kwarteeuw werkt ze bij deze locatie van FlevoMeer Bibliotheek. Jarenlang als jeugdbibliothecaris en sinds de zomer van 2024 als leesmediaconsulent. ‘Ik ben verbonden aan vier basisscholen,’ vertelt ze. ‘Ik ben voor de scholen een vraagbaak, inspirator, verbinder en bouwer voor het team en leerlingen op het gebied van leesbevordering.’

Naast een vakmatige drijfveer voor de bevordering van het lezen voelt Marja ook een persoonlijke motivatie. ‘Goed kunnen lezen is een must voor de toekomst waarin mensen immers steeds meer zelfredzaam moeten zijn. Denk alleen al aan het begrijpen van een bijsluiter van medicijnen.’

Dat de bibliotheek een veel bredere maatschappelijke taak heeft gekregen, sluit aan bij Marja’s kijk op het leven. ‘Voorbereid zijn op de toekomst begint al in de jeugdjaren. Daar hoort kennismaken met cultuur en creativiteit zeker bij.’ Wanneer dat rijke aanbod aan kinderactiviteiten precies begon, heeft ze niet meer helemaal scherp (‘waarschijnlijk zo’n tien jaar terug’) maar de inspiratiebron herinnert ze zich nog wél: het zogeheten IJslandse model.

Durf
Dat preventiemodel uit IJsland is gericht op het creëren van een positieve leefomgeving, waarin je gezond, veilig en kansrijk kunt opgroeien. Oftewel: als de jeugd enthousiast bezig is met sport en culturele vrijetijdsactiviteiten verlaagt dit het risico op het gebruik van alcohol, tabak en drugs. Daarnaast hebben jongeren hierdoor minder psychische klachten. Urk is een van de Nederlandse gemeenten die, met begeleiding van het Trimbos-instituut, dit IJslandse model hebben ingezet.

‘De Gemeente Urk heeft “Durf” opgericht,’ aldus Marja.

De bedoeling hiervan is om jongeren een betere vrijetijdsbesteding te bieden en ouders bewuster te maken van de keuzes die ze maken, in het belang van hun kinderen. Durf is als het ware de Urker vertaalslag van het uit het land van de vulkanen geïmporteerde idee om te werken aan de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen door hen op brede schaal te laten kennismaken met cultuur en creativiteit.

Marja: ‘Vanuit de bibliotheek bieden wij al jarenlang een uitgebreid aanbod aan kinderactiviteiten tijdens de zomervakantie. De vrijdagmiddagactiviteiten dateren zelfs al van eerdere datum.’