Iedere tweede dinsdagmiddag van de maand laat Bibliotheek Veendam letterlijk van zich horen. In de foyer van Cultuurcentrum vanBeresteyn komen tientallen muziekliefhebbers bij elkaar om samen het hoogste (of laagste) lied te zingen onder de noemer van het Liedjescafé. 'Het is deels een vaste groep,' vertelt Maaike Hermse, programmamaker/domeinspecialist bij Biblionet Groningen. 'Maar er schuiven altijd weer nieuwe gezichten aan. Of bezoekers van de bibliotheek komen even luisteren of zelfs meeneuriën. Muziek heeft op velen een aantrekkende werking.'

Om ervoor te zorgen dat leerlingen onder meer beter leren lezen, lanceerde het kabinet in 2022 het Masterplan basisvaardigheden. Scholen in het primair en voortgezet onderwijs kunnen subsidie aanvragen om te werken aan het verbeteren van de basisvaardigheden van hun leerlingen. Naast lezen gaat het om schrijven, rekenen, digitale vaardigheden en burgerschap. Het versterken van de samenwerking van bibliotheken met scholen en de kinderopvang maakt deel uit van het plan. Inmiddels werken sinds het afgelopen jaar 2400 kinderdagverblijven en scholen in het primair onderwijs, het vmbo en het praktijkonderwijs voor het eerst structureel samen met de bibliotheek. Daarnaast bouwen ruim zesduizend kinderopvanglocaties en scholen de komende jaren hun bestaande samenwerking met de lokale bibliotheek verder uit. Zij krijgen (extra) ondersteuning van leesconsulenten en er is meer geld en aandacht voor de leesomgeving inclusief de collectie. De plannen zijn onderdeel van de programma’s BoekStart in de kinderopvang en de Bibliotheek op school, beide ontwikkeld door Stichting Lezen in samenwerking met de KB nationale bibliotheek, en worden uitgevoerd door provinciale en lokale bibliotheekorganisaties. Stichting Lezen verdeelt de komende jaren het door de overheid beschikbaar gestelde geld (87 miljoen euro in vier jaar) over de bibliotheken en monitort samen met de bibliotheken en scholen de ontwikkeling van het leesgedrag en leesplezier van leerlingen en het leesbevorderende gedrag van leraren.

Video: Stichting lezen

Tamar van Gelder wordt per 1 oktober 2024 de nieuwe directeur-bestuurder van Stichting Lezen. Van Gelder (1975) was sinds 2021 voorzitter van de Algemene Onderwijsbond (AOb), die 83.000 medewerkers in het onderwijs en onderzoek vertegenwoordigt. Van 2016 tot 2021 was zij bij de AOb algemeen secretaris. Daarvoor werkte ze als opleidingsmanager bij het ROC Amsterdam en was ze mede-oprichter van de Onderwijs Consumenten Organisatie (OCO). Ze is lid van de Raad van Advies SER Diversiteit in Bedrijf en voorzitter van de Stichting van het Onderwijs.

Het Liedjescafé van Bibliotheek Veendam

Toonaangevend
Het initiatief dateert al van vóór de "coronatijd" en is geïnspireerd op een vergelijkbaar idee van een collega-bibliotheek (namelijk Den Helder): het Veendamse Liedjescafé. Wie er vanaf dag één bij betrokken was, is Pieta Loots; dankzij haar diverse vrijwilligerswerkzaamheden en haar PvdA-gemeenteraadslidmaatschap, een bekend gezicht in Veendam. Pieta herinnert zich nog het etentje rond het afscheid van de vorige regiomanager van Biblionet Groningen, Alian Spelde, zo'n vijf jaar terug.

‘Tussen hoofdgerecht en dessert vertelde Alian hoe gecharmeerd ze was van een muzikale activiteit in Bibliotheek Den Helder: een maandelijkse bijeenkomst van mensen die van muziek houden en graag zingen. Het leek haar fantastisch om zoiets ook in Veendam te starten en als een voortrekker hiervan dacht ze aan mij.’ Pieta had weinig bedenktijd nodig. ‘Ik had er wel oren naar! Ik houd van muziek en ik kan weliswaar niet zo mooi zingen, wel heel hard.’ Hoewel zij op haar LinkedIn-pagina blijmoedig vermeldt dat ze al jaren prettig gepensioneerd is, zit Pieta verre van achter de geraniums. 'Ik vind het fijn om zo lang mogelijk actief te blijven. Ik was jarenlang coordinator Ouderenwerk bij Welzijnsinstelling Compaen in Veendam en ben nu actief bij allerlei activiteiten voor zestigers en zeventigers: bewegen, volksdansen, gymnastiek. Ik zet me graag in voor de maatschappij en neem graag de leiding. Dat wilde ik met plezier ook doen voor deze maandelijkse zangactiviteit.'

Boventoon
Dankzij haar brede maatschappelijke betrokkenheid heeft Pieta een groot sociaal netwerk. Het bleek dan ook niet zo moeilijk om daarin medezangers en-zangeressen warm te maken voor het idee van het Liedjescafé. In november 2021 was de eerste samenzang, toen nog met een groep van bescheiden omvang in een vergaderzaaltje op de tweede verdieping van het multifunctioneel centrum vanBeresteyn, waarin ook Bibliotheek Veendam gevestigd is.

'Hoewel er wel een lift is in het gebouw, bleek deze plek toch niet zo praktisch. Vooral niet voor de toch wel wat oudere deelnemersgroep die de boventoon voert bij het Liedjescafé,' vertelt Maaike Hermse, die tegenwoordig vanuit de bibliotheek het aanspreekpunt is van dit maandelijkse evenement. ‘Bovendien werd die ruimte veel te klein. Tegenwoordig zijn er zo'n veertig tot vijftig deelnemers. Wij faciliteren hiervoor de plek, momenteel in de foyer op de begane grond. Eigenlijk kan niemand hierdoor om ons heen. Iedere tweede dinsdagmiddag van de maand is het gezang in de hele bibliotheek te horen, wat zorgt voor een gezellige sfeer. En ook mensen die voorbijlopen, komen vaak even binnenkijken waar de muziek vandaan komt. Wie weet doen ze een volgende keer zelf ook mee.’

Samenzang
Het Liedsjescafé is in Veendam uitgegroeid tot een naam die klinkt als een klok. Rond de start werd nog even overwogen om het “Zingen met Pieta” te noemen, in navolging van het “Zingen met Evelien” in Den Helder, maar Pieta vond de naam Liedjescafé aansprekend genoeg.

Wel drukt zij maandelijks nog stevig haar stempel op het repertoire. Namelijk door het selecteren van de liedjes én door tussen de muziek door de middag aan elkaar te praten.

‘Leuke wetenswaardigheid, grappen en natuurlijk de nieuwtjes uit Veendam,’ vertelt de vrouw die ook zo’n beetje als gastvrouw fungeert. ‘Ruim de helft van de deelnemers aan het Liedjescafé is een vrij hechte groep. Maar ook is er iedere keer nieuwe instroom. Dat is natuurlijk leuk, want voor veel mensen is dit een mooie ingang om sociale contacten op te doen. Als ik iemand er zo'n eerste keer wat verloren en alleen bij zie zitten, motiveer ik die persoon om vooral ook aansluiting bij de groep te zoeken en een praatje aan te knopen in de koffie- of theepauze. Nieuwe mensen leren kennen is namelijk ook een belangrijke doelstelling van dit initiatief. Samen zingen schept een band.

Niet iedere keer hetzelfde liedje
Het repertoire van het Liedjescafé is breed. Van historische volksliederen en versjes uit de tijd van de grootouders tot bekende hits uit de modernere tijd. ‘Deelnemers kunnen uiteraard zelf hun favoriete verzoeknummers inbrengen in de ideeënbus,’ vertelt Pieta, die doelbewust streeft naar een gevarieerde opbouw van zo’n zangmiddag. Vrolijkheid voert de boventoon, maar soms komen er ook serieuzere nummers aan bod, zoals “de klok van Arnemuiden die welkom thuis voor ons zal luiden, maar waarbij de vreugde soms wordt overstemd door droefenis als er een schip op zee gebleven is.”

Iedere aflevering van het Liedjescafé passeren er zo'n vijftien nummers de revu.

Karaoke pur sang
‘Twee weken van tevoren geeft Pieta aan welke liedjes aan bod komen,’ vertelt Maaike. ‘Over het algemeen is de helft hiervan nieuw. De andere helft zijn liedjes waarvan we de tekst en melodie al hebben van een eerdere editie. Dankzij het technisch talent van onze vrijwilliger Feiko Spieard worden alle teksten van de liederen precies in de juiste snelheid gepresenteerd op het grote beeldscherm in de foyer. Dat vraagt uiteraard enige uitzoekerij vooraf, vandaar de beslissing om slechts de helft maandelijks te vernieuwen. Inmiddels hebben we gelukkig al een groot assortiment achter de hand. In vroeger tijden kregen de deelnemers alle teksten op papier geprint, maar daarvan hebben we afgezien toen de groep ging groeien. Al die prints zijn slecht voor het milieu. Het zingen volgens deze karaokemethode bespaart papier en is meer van deze tijd.’ Het Liedjescafé wordt tien keer per jaar georganiseerd. 'De zomermaanden slaan we over en in december een kersteditie, die liedjes en teksten hebben we in ons archief.’

Promotie bibliotheek
Maaike streeft ernaar bij iedere bijeenkomst van het Liedjescafé een welkomstpraatje te houden. ‘Als het mij niet lukt, dan word ik vervangen door een van mijn collega’s. Het is leuk om de mensen een plezierige muzikale middag te wensen, maar ook een mooie gelegenheid om andere activiteiten van de bibliotheek onder de aandacht te brengen. Niet iedereen komt altijd naar de bibliotheek voor boeken; het is belangrijk om te laten weten wat we nog meer te bieden hebben, zoals digitale cursussen of de jaarlijkse Grunneger middag met Groningse lekkernijen, zoals de beroemde Groninger koek, optredens van bekende schrijvers uit de provincie en een offlineversie van Klouk, een bekende quiz van TV Noord.’

Of het ledental van Bibliotheek Veendam ook is gestegen door de promotie van de bibliotheek, voorafgaand aan het Liedjescafé, kan Maaike moeilijk bepalen. ‘Het belangrijkste is dat steeds meer mensen weten dat de bibliotheek bestaat. En vooral, wat die allemaal te bieden heeft! En wie niet live bij het Liedjescafé aanwezig kan zijn, kan iedere aflevering live volgen op de kabelkrant van Veendam of terugzien op ParkstadVeendam.nl.’

Toekomstmuziek
Op de dag van het interview voor Bibliotheekblad heeft Pieta een vergadering in het Henk Nienhuis Stadion in Veendam als voorbereiding van het project Voetbal Herinneringen, waarbij ze ook betrokken is.

'Dit project wordt ondersteund door Alzheimer Nederland om mensen met (beginnende) dementie mooie herinneringen te laten herbeleven, aan het (betaalde) voetbal in Veendam, maar ook over ‘vroeger’ in het algemeen. Het project is erop gericht om het geheugen te stimuleren en sociale interactie te bevorderen,’ legt Pieta uit. ‘De overeenkomst met het Liedjescafé is de focus op samenzijn in een leuke sfeer. Gisteren hebben wij weer samen gezongen in de foyer Bibliotheek Veendam. Na afloop bleef een aantal deelnemers nog gezellig even een borreltje drinken in het Grand Café dat ook in het cultureel centrum zit. Zo wordt het een complete, gezellige middag.’

De dag ná het interview heeft Pieta een operatie aan haar knie, maar ze twijfelt er niet aan dat ze de volgende keer weer van de partij is bij het Liedjescafé. ‘Desnoods op krukken. Ik vind het veel te gezellig om te missen. Wat mij betreft houd ik dit nog heel lang vol. Net als de omadagen met mijn kleinkinderen,’ volgens een enthousiasteling met hopelijk nog veel toekomstmuziek voor zich.

Naschrift redactie
Deze artikelenreeks is tot stand gekomen in samenwerking met Fatima Essabani, lid van de SPN-kerngroep Leven Lang Ontwikkelen. Zij zet zich namens SPN in om de Maatschappelijke en culturele programmering meer aandacht te geven en zo bibliotheken door het hele land te inspireren. Fatima: ‘Het Liedjescafé in de Bibliotheek Veendam laat zien dat samen zingen mensen dichter bij elkaar brengt. De betrokken vrijwilligers hebben een hechte community opgebouwd. Dat deze doorlopende programmering al sinds 2021 maandelijks plaatsvindt, zegt toch al genoeg?'’