Verbinding met de natuur
Marijn werd projectleider van het project "De kleine Dierentuin", maar zij heeft niet echt vakinhoudelijke kennis. Die vindt ze in de verdere samenwerking met Ploni Sikkes van Groengetekend.

Tegelijkertijd vormde zich ook een community van belangstellenden. Mensen die het leuk vinden af en toe mee te helpen in de tuin. Voor de gezelligheid, maar ook door het opdoen van praktische tuinkennis o.l.v. Ploni. Ook kwam er via de vrijwilligers veel aanvullende expertise beschikbaar. Een van die enthousiastelingen is buurtbewoner Huub Smits, een natuurliefhebber met als hobby o.a. beeldhouwen in hout. Huub heeft onder andere gewerkt als docent aan de middelbare bosbouwschool en deed jarenlang ontwikkelingswerk op ecologisch gebied in Afrika en Latijns Amerika.

‘In het ontwikkelingswerk vond ik het belangrijk de mensen op het gevaar van het gebruik van pesticiden en kunstmest te wijzen, terwijl koeienmest vaak genoeg voorhanden was. Na mijn pensionering ben ik nog uitgezonden naar gebieden met koffie-, cacao- en theeplantages. Vooral ook om uitleg te geven over de schadelijke effecten van pesticiden. Hier in Europa – waar biologisch voedsel steeds populairder wordt – zijn die al lang verboden, maar in ontwikkelingslanden worden die nog wel gebruikt. Onderricht daar is dus heel belangrijk.’

Huub is nog steeds actief op zijn vroegere vakgebied. Hij is een betrokken lid van IVN Natuureducatie, een Nederlandse non-profit organisatie die mensen verbindt met de natuur door het organiseren van natuuractiviteiten, cursussen en projecten. ‘Die cursussen worden goed bezocht,’ constateert Huub met tevredenheid over het feit dat streven naar een groenere en duurzamere samenleving kennelijk breed wordt gedragen.

Dier én mens
Hoewel in eerste instantie de nadruk lag bij een ecologische tuin waarin vooral de (kleine) dieren welkom waren, werd er gaandeweg eveneens ruimte gecreëerd voor de mens, want meedenkende buurtbewoners hadden ook behoefte aan een groene oase in de buurt.

Het uiteindelijke ontwerp is een tuin die bestaat uit twee delen: in het voorste gedeelte zijn bezoekers welkom om rond te kijken en te zitten (misschien zelfs met een boek?) en een achterste deel dat vooral bedoeld is als leefgebied voor insecten, zoals vlinders, bijen, mieren, torretjes en wormen.

‘In het voorste gedeelte is een ronde zitkuil die gebruikt kan worden voor educatieve en culturele evenementen van kleine omvang,’ vertelt Marijn met trots op de manier waarop die zitkuil is geconstrueerd. ‘Met hergebruik van materialen. Tegenwoordig wordt tegel liften in de eigen tuin aangemoedigd, omdat meer groen beter is voor het milieu. Daarop inhakend hebben wij in de buurt rondgevraagd tegels te doneren aan De kleine Dierentuin. Samen met groepjes buurtbewoners hebben we die gebruikt voor de aanleg van de muurtjes en de zitcirkel.’

Huub doneerde zelf bewerkte houten stronken en een regenton voor de opvang van water van het dak. Hij is blij met het ontwerp van Ploni, waarbij de ecologische tuin door een muur met een poortje als het ware in tweeën is opgesplitst. ‘Achter dat poortje wordt menselijk bezoek ontmoedigd, om de dieren een rustige leefomgeving te bieden.’

Kennisoverdracht, mensen in contact brengen met nieuwe dingen, oog voor detail. Stuk voor stuk zaken die passen bij de bibliotheek anno 2026. Bij bibliotheeklocatie Dieren blijft dit niet beperkt tot binnen de muren van het gebouw. Ook de tuin vóór de bibliotheek nodigt uit tot een focus op dingen waar je anders misschien aan voorbij zou lopen, zoals bijen, vlinders, kevers, mieren, torretjes, slakken, spinnetjes, regenwormen en zelfs bacteriën en schimmels. Alles voor een gezonde bodem én een openbare ruimte om te relaxen in de buitenlucht voor de bewoners van Dieren.

Video: Stichting lezen

Tamar van Gelder wordt per 1 oktober 2024 de nieuwe directeur-bestuurder van Stichting Lezen. Van Gelder (1975) was sinds 2021 voorzitter van de Algemene Onderwijsbond (AOb), die 83.000 medewerkers in het onderwijs en onderzoek vertegenwoordigt. Van 2016 tot 2021 was zij bij de AOb algemeen secretaris. Daarvoor werkte ze als opleidingsmanager bij het ROC Amsterdam en was ze mede-oprichter van de Onderwijs Consumenten Organisatie (OCO). Ze is lid van de Raad van Advies SER Diversiteit in Bedrijf en voorzitter van de Stichting van het Onderwijs.

De Zoomerij in Dieren heeft een ecologische tuin

Eye-catcher
Helemaal verboden terrein is het achterste gedeelte van de tuin overigens niet. Schoolklassen zijn er bijvoorbeeld welkom voor "levende" biologielessen. Marijn: 'Zo sluit boekenkennis mooi aan op de praktijk.'

'Ook voor de bewoners van Dieren en omgeving kan De kleine Dierentuin bijdragen aan het vergroten van kennis én begrip voor modern bosbeheer,' vult Huub aan. 'Vroeger werd gedacht dat het opruimen van afgebroken bomen of takken de beste manier van natuurbeheer was, maar de natuur is "van nature" juist rommelig. Het is beter om de natuur haar gang te laten gaan, want onder de stammen schuilen schimmels en krioelen torretjes. Uiteindelijk wordt het hout compost, wat weer nuttige mest is voor de planten. Door in onze Kleine Dierentuin te komen kijken, lopen de mensen ook met een andere blik en méér begrip voor de hoeveelheid dood hout door de bossen van de Veluwe.'

In het voorjaar van 2025 werd de ecologische tuin officieel geopend, met de onthulling door de wethouder van een kunstwerk van Arild Veld: een groot oog met de tekst “De kleine Dierentuin” in de wenkbrauw. Als je door de pupil kijkt, word je uitgenodigd om je ogen eens goed de kost te geven in de tuin. In de achterkant van het oog is een insectenhotel gemaakt.

Beestje bij de naam noemen
Na de winterperiode was het weer tijd voor het ontwaken van de ecologische tuin. Marijn stuurde in maart een update naar zo’n 60 personen op de mailinglijst. ‘Veel van hen hebben aangegeven best een handje te willen helpen in onze tuin, maar weten niet altijd goed hoe ze dat moeten aanpakken. Onder leiding van Ploni gaan we gezamenlijk aan de slag en doen we tegelijkertijd ook wat kennis op voor ieders eigen tuin. Je van tevoren opgeven is niet nodig. Het enige advies luidt: neem je handschoenen en een snoeischaar mee. We doen dat expres, om de drempel zo laag mogelijk te houden. Ook is er altijd koffie, thee en wat lekkers. Het is echt genieten om zo samen in de tuin bezig te zijn.’

Tuinarchitect Ploni schrijft periodiek een inspirerende nieuwsbrief over de tuin met bijv. de vaste rubrieken: “tips voor je eigen tuin” en “het beestje van de maand”. ‘Die kennisoverdracht sluit prima aan bij het takenpakket van de bibliotheek,’ benadrukt Marijn. ‘Ook de scholen betrekken we bij de tuin voor hun educatieve lessen en speursessies.’ Zelf heeft Marijn geplastificeerde themakaarten gemaakt met informatie over planten, insecten en het bodemleven. Deze kaarten hangen bij de nieuw geplaatste tuindeuren, zodat belangstellende bezoekers hiermee bij mooi weer gemakkelijk vanuit de koffieruimte op speurtocht kunnen gaan in de ecologische tuin.

Marijn en Huub zijn blij met de brede betrokkenheid van bewoners. Marijn: ‘Deze community building is een van de doelstellingen van mijn werk en hier groeit op natuurlijke wijze een onderlinge band tussen deze natuurliefhebbers. En het verhoogt vast ook de betrokkenheid bij de Zoomerij, als ik altijd de vele blije gezichten zie.’

Naschrift redactie
Op pagina 6 leest u een interview met Marijn Swarte over de functie van cultuurmakelaar. Als lezers met de Zoomerij in contact willen komen, dan kunnen ze contact opnemen via marijn.swarte@dezoomerij.nl

De drie R’s
Marijn Swarte (zie interview op de vorige pagina) is cultuurmakelaar bij de Zoomerij. ‘Ik geloof in de kracht van kunst om mensen te bewegen, om zichzelf en de wereld te leren kennen,’ schrijft zij op haar LinkedIn-profiel. ‘Mogelijkheden zien: alles kan!’ Een van die concrete mogelijkheden was het veranderen van een saai grasveldje voor het gebouw van de Zoomerij in Dieren in een biodiverse tuin waar kleine beestjes én mensen van alle afmetingen welkom zijn.

De Zoomerij zelf ontstond in januari 2024, door de fusie tussen de Bibliotheek Veluwezoom en Cultuurbedrijf RIQQ tot een organisatie voor taal, kunst en cultuur. De naam Zoomerij verwijst naar de Veluwezoom én naar het in- en uitzoomen op dingen die belangrijk zijn voor de bewoners van de gemeenten Rheden, Renkum, Rozendaal en omgeving.

‘Mensen in aanraking brengen met kunst en cultuur is een van de vijf wettelijke kernfuncties van de bibliotheek,’ stelt Marijn, die voor haar werk als cultuurmakelaar ook veel buiten de bibliotheek actief is, bijvoorbeeld voor het organiseren van kunstactiviteiten of culturele evenementen en voorstellingen in de wijken en dorpen. ‘Dit tuinproject gaat wat dat betreft ook over het community buildings-aspect daarvan: hoe breng je mensen samen en vergroot je gezamenlijk ieders wereld.’

Gras op de schop
Die natuur is er genoeg te vinden op de Veluwe, maar is nu ook – op kleine schaal – gecreëerd dichtbij huis. Dat begon met een blik op het, wat saaie, grasveld voor de deur van de Zoomerij. Dit moest een betere bestemming krijgen! Marijn herinnert zich niet meer precies wie als eerste met het idee kwam om dit terrein totaal anders in te richten, maar zij heeft nog wel scherp hoe alles in een stroomversnelling kwam.

´Ik kwam in contact met landschaps- en tuinontwerpster én buurtbewoonster Ploni Sikkes. Samen met haar organiseerden we in het najaar van 2024 als eerste een lezing van Marc Siepman, die zich heeft gespecialiseerd in onder andere de bodem, biodiversiteit, permacultuur en het nut van composteren, onder de titel: Alle kleine beestjes helpen. Siepman wees op het belang van de talloze organismen die in de bodem leven, zoals bacteriën, schimmels en wormen. ‘Ze zijn ongelofelijk belangrijk voor de gezondheid van de biosfeer,’ luidde zijn boodschap die werd opgepikt door de ruime opkomst.

Marijn: ‘We hadden gerekend op tien, misschien vijftien belangstellenden, maar de opkomst van bijna 70 mensen overtrof al onze verwachtingen. Het was een prachtig startpunt, want dit gaf aan dat het plan – de aanleg van een biodiverse tuin – levensvatbaar was, dankzij de support van velen.’

En daarna was het tijd voor het tastbare werk, met als eerste de tuinontwerpsessies. Zo’n dertig inwoners uit Dieren en omgeving, maar ook collega’s van De Zoomerij, gingen onder leiding van Ploni aan de slag met ideeën en wensen voor een echt ecologische en biodiverse tuin. Begin februari vorig jaar lag er een prachtig ontwerp voor een plek speciaal voor de kleine diertjes, maar ook met ruimte voor de mens, waaronder een zitkuil die geschikt is voor kleine educatieve en culturele activiteiten.

Ook de gemeente Rheden (waar Dieren toe behoort) droeg het plan een warm hart toe.

'De gemeente is eigenaar van zowel het gebouw van de Zoomerij als de bijbehorende grond,' vertelt Marijn. 'Wij hebben de omringende grond in bruikleen gekregen en met de gemeente overlegd over onze herinrichtingsplannen. De gemeente ging niet alleen akkoord, maar bood ook aan de kosten voor een ecologisch verantwoorde inrichting, zoals het frezen van de grond en de eerste aanplant voor haar rekening te nemen.' En zo ging begin 2025 het grasveld op de schop.