Nieuw onderzoek: wat vinden Nederlanders van de bibliotheek?

‘Een plek waar iedereen toegang heeft tot kennis en cultuur’

We weten al veel over bezoekers van de bibliotheek, maar er blijven altijd dingen die we nog niet (goed) weten. Voelt iedereen zich welkom in de bibliotheek? (Hoe) ontmoeten mensen elkaar in de bibliotheek? Ervaren bezoekers overlast? En wat is nu eigenlijk het allerfijnste plekje in de bibliotheek? Twee nieuwe onderzoeken bieden antwoorden.

Tekst: Bjorn Schrijen, adviseur onderzoek en kennisdeling bij KB nationale bibliotheek • Video: Pexels

In opdracht van de KB, nationale bibliotheek dook onderzoeksbureau Perspective in verschillende aspecten van de bibliotheekervaring. Het doel van dit onderzoek was om meer inzicht te krijgen in verschillende actuele thema’s en ambities. Bijvoorbeeld in meertaligheid en de rol van de bibliotheek als ontmoetingsplek. Perspective ondervroeg hiervoor via een online panel gebruikers én niet-gebruikers, leden én niet leden (Alker et al., 2026).

Daarnaast namen Stichting Lezen en de KB samen deel aan het omnibusonderzoek van onderzoeksbureau Motivaction. Hierin wordt onderzoek gedaan naar de vier grootste groepen biculturele Nederlanders: Nederlanders met een Turkse, Marokkaanse, Surinaamse of Caribische achtergrond. Hen zijn voornamelijk vragen voorgelegd over meertaligheid. Welke talen gebruiken zij in welke situaties? En wat vinden en verwachten ze van de meertalige bibliotheekcollectie? Omdat Nederlanders met een biculturele achtergrond vaak beperkt vertegenwoordigd zijn in online panels, zijn potentiële deelnemers op straat of in de horeca benaderd. Wanneer zij wilden deelnemen aan het onderzoek, konden zij ter plekke de (korte) vragenlijst invullen (Voshart en Van Heerwaarden, 2026).

In dit artikel worden enkele interessante bevindingen uit beide onderzoeken uitgelicht. De meeste bevindingen zijn ontleend aan het onderzoek van Perspective. De resultaten over Nederlanders met een biculturele achtergrond zijn afkomstig uit het onderzoek van Motivaction.

Positieve bibliotheekervaringen, maar niet voor iedereen
Nederlanders denken erg positief over de openbare bibliotheek. Hoewel ongeveer de helft van de bevolking (48%) de bibliotheek (weleens) gebruikt, vindt bijna iedereen (88%) het belangrijk dat de bibliotheek bestaat voor de samenleving. De bibliotheek is volgens respondenten immers “een plek waar iedereen toegang heeft tot kennis en cultuur” of “een plaats om jezelf te ontwikkelen” – maar evengoed een plek om “altijd bingo” te spelen.

Driekwart (74%) van de Nederlanders voelt zich ook welkom in de bibliotheek. Uit het onderzoek onder biculturele Nederlanders blijkt echter dat Nederlanders met een Turkse of Marokkaanse achtergrond zich significant minder vaak welkom voelen. Als reden wordt het vaakst genoemd dat de sfeer niet fijn voelt. Nederlanders met een Turkse achtergrond noemen daarnaast vaak dat de Nederlandse taal voor hen te moeilijk is, en dat ze zich bekeken of beoordeeld voelen. Het gaat hierbij echter om kleine aantallen respondenten, dus deze resultaten zijn enigszins indicatief.

Helft van de bezoekers heeft weleens contact met andere bezoekers
De bibliotheek is een plek voor iedereen, waar alle groepen uit de samenleving elkaar kunnen ontmoeten. Maar komt die ontmoeting ook daadwerkelijk tot stand?

Wel voor ongeveer de helft van de bibliotheekbezoekers – al verschilt de mate van contact. Een kwart van de bibliotheekgebruikers maakt weleens kort contact met anderen, bijvoorbeeld door te groeten of te glimlachen. Een even groot deel maakt soms ook een praatje. En 7% van de bezoekers heeft in de bibliotheek ook (weleens) een gesprek dat verder gaat dan een praatje. Veel mensen voelen zich dan ook onder de mensen in de bibliotheek. Of, zoals een respondent het verwoordt, “voor mensen die eenzaam zijn is het een prachtplek”.

Ideeën om contact in de bibliotheek verder te stimuleren zijn er ook: van het vieren van gezamenlijke dagen tot het organiseren van een buurtborrel.

Bezoekers ervaren weinig overlast in de bibliotheek
Andere bezoekers kunnen een bron van verbinding zijn, maar mogelijk ook van overlast. Veel bibliotheken krijgen hiermee te maken, en hier is de laatste tijd dan ook veel over geschreven. De meeste bezoekers lijken echter geen of weinig overlast te ervaren. Bijna alle ondervraagde bibliotheekgebruikers (93%) voelen zich veilig in de bibliotheek – de resterende 7% is veelal neutraal of weet het niet. Slechts 15% ervaart weleens overlast. Verreweg het vaakst is dat geluidsoverlast. Soms door andere bezoekers, soms door andere activiteiten – zoals de student die wilde leren voor zijn eindexamens terwijl net de fanfare aan een twee uur durend concert begon…

Veel interesse in meertalige collectie…
De collectie is het fundament van de bibliotheek, en gebruikers zijn hier overwegend positief over. Zes op de tien gebruikers vindt dat de collectie (redelijk) goed aansluit op hun wensen en interesses. Voor slechts 8% is dit niet het geval. Soms mist men specifieke thema’s, maar over het algemeen ziet men een diverse collectie. Wel benoemt een respondent daarbij niet te kunnen weten wat een ander mist.

Uit de onderzoeken blijkt daarnaast een grote interesse in een meertalige collectie. Volgens het onderzoek van Perspective en jaarlijks leesonderzoek (zie ook Nederlof & Nagelhout, 2026) leest iets meer dan de helft van de Nederlanders weleens boeken in een andere taal dan het Nederlands. Deze mensen willen voornamelijk Engelstalige boeken bij de (online) bibliotheek kunnen lenen.

Een groot deel van de Nederlanders met een biculturele achtergrond leest daarnaast in andere talen dan het Nederlands of Engels. Dit zijn hoofdzakelijk het Turks (door 85% van de Turkse Nederlanders), Berbers/Tamazigt (55% van de Marokkaanse Nederlanders), Sranantongo (29% van de Surinaamse Nederlanders) en Papiaments (31% van de Caribische Nederlanders).

Boeken in deze talen zijn beschikbaar in de landelijke bibliotheekcollectie – zie ook het Dashboard Foreign and Regional Languages Collection. Over deze collectie verschillen echter de meningen. Onder de ondervraagde Turkse, Marokkaanse en Caribische Nederlanders zijn er evenveel mensen die het bibliotheekaanbod in hun thuistaal voldoende als onvoldoende vinden. Alleen Surinaamse Nederlanders zijn vaker positief over het aanbod.

… en meertalige programmering
De wens voor meertaligheid geldt ook voor de programmering. Een kwart van alle Nederlanders zou in de bibliotheek (ook) activiteiten in een andere taal willen kunnen volgen. Ook hier is dit voornamelijk het Engels.

Van de Nederlanders met een biculturele achtergrond geeft ongeveer een derde aan liever activiteiten in hun thuistaal dan in het Nederlands bij te wonen. Ongeveer de helft van de Turkse en Surinaamse Nederlanders benoemt dat hun bibliotheek ook voldoende activiteiten in deze taal aanbiedt. Onder Marokkaanse en Caribische Nederlanders geldt dit voor 3 op de 10 respondenten.

Verder lezen?
Beide rapporten samen bevatten 90 pagina’s onderzoeksresultaten. Te veel voor één artikel, dus snuffel er vooral ook zelf in naar voor jou relevante resultaten! Bijvoorbeeld over de ervaringen met bibliotheekwebsites en -apps en de interesse in (online) kranten en tijdschriften. Of over het gebruik van thuistalen en de bekendheid van verschillende soorten meertalig bibliotheekaanbod. En leiden de resultaten weer tot nieuwe vragen? Dan deel ze vooral met ons via bibliotheekinzicht@kb.nl

Bronnen

In het onderzoek van Perspective is ook geëxperimenteerd met een WhatsApp-vragenlijst voor jongvolwassenen. Deelnemers konden hierbij vragen beantwoorden door middel van spraak en foto’s. Dat biedt mogelijkheden voor doelgroepen die minder makkelijk een traditionele vragenlijst invullen, maar ook voor nieuwe vragen. In dit onderzoek is bijvoorbeeld gevraagd een foto te maken van de favoriete plek in de bibliotheek. Vooral fijne zitjes en comfortabele fauteuils waren in de resultaten goed vertegenwoordigd.

Het fijnste plekje van de bibliotheek

Bibliotheekblad 7 • september 2026

Onderzoek

onderzoek

Het fijnste plekje van de bibliotheek

In het onderzoek van Perspective is ook geëxperimenteerd met een WhatsApp-vragenlijst voor jongvolwassenen. Deelnemers konden hierbij vragen beantwoorden door middel van spraak en foto’s. Dat biedt mogelijkheden voor doelgroepen die minder makkelijk een traditionele vragenlijst invullen, maar ook voor nieuwe vragen. In dit onderzoek is bijvoorbeeld gevraagd een foto te maken van de favoriete plek in de bibliotheek. Vooral fijne zitjes en comfortabele fauteuils waren in de resultaten goed vertegenwoordigd.

Nieuw onderzoek: wat vinden Nederlanders van de bibliotheek?

‘Een plek waar iedereen toegang heeft tot kennis en cultuur’

Bibliotheekblad 7 • september 2026

We weten al veel over bezoekers van de bibliotheek, maar er blijven altijd dingen die we nog niet (goed) weten. Voelt iedereen zich welkom in de bibliotheek? (Hoe) ontmoeten mensen elkaar in de bibliotheek? Ervaren bezoekers overlast? En wat is nu eigenlijk het allerfijnste plekje in de bibliotheek? Twee nieuwe onderzoeken bieden antwoorden.

Tekst: Bjorn Schrijen, adviseur onderzoek en kennisdeling bij KB nationale bibliotheek • Video: Pexels

In opdracht van de KB, nationale bibliotheek dook onderzoeksbureau Perspective in verschillende aspecten van de bibliotheekervaring. Het doel van dit onderzoek was om meer inzicht te krijgen in verschillende actuele thema’s en ambities. Bijvoorbeeld in meertaligheid en de rol van de bibliotheek als ontmoetingsplek. Perspective ondervroeg hiervoor via een online panel gebruikers én niet-gebruikers, leden én niet leden (Alker et al., 2026).

Daarnaast namen Stichting Lezen en de KB samen deel aan het omnibusonderzoek van onderzoeksbureau Motivaction. Hierin wordt onderzoek gedaan naar de vier grootste groepen biculturele Nederlanders: Nederlanders met een Turkse, Marokkaanse, Surinaamse of Caribische achtergrond. Hen zijn voornamelijk vragen voorgelegd over meertaligheid. Welke talen gebruiken zij in welke situaties? En wat vinden en verwachten ze van de meertalige bibliotheekcollectie? Omdat Nederlanders met een biculturele achtergrond vaak beperkt vertegenwoordigd zijn in online panels, zijn potentiële deelnemers op straat of in de horeca benaderd. Wanneer zij wilden deelnemen aan het onderzoek, konden zij ter plekke de (korte) vragenlijst invullen (Voshart en Van Heerwaarden, 2026).

In dit artikel worden enkele interessante bevindingen uit beide onderzoeken uitgelicht. De meeste bevindingen zijn ontleend aan het onderzoek van Perspective. De resultaten over Nederlanders met een biculturele achtergrond zijn afkomstig uit het onderzoek van Motivaction.

Positieve bibliotheekervaringen, maar niet voor iedereen
Nederlanders denken erg positief over de openbare bibliotheek. Hoewel ongeveer de helft van de bevolking (48%) de bibliotheek (weleens) gebruikt, vindt bijna iedereen (88%) het belangrijk dat de bibliotheek bestaat voor de samenleving. De bibliotheek is volgens respondenten immers “een plek waar iedereen toegang heeft tot kennis en cultuur” of “een plaats om jezelf te ontwikkelen” – maar evengoed een plek om “altijd bingo” te spelen.

Driekwart (74%) van de Nederlanders voelt zich ook welkom in de bibliotheek. Uit het onderzoek onder biculturele Nederlanders blijkt echter dat Nederlanders met een Turkse of Marokkaanse achtergrond zich significant minder vaak welkom voelen. Als reden wordt het vaakst genoemd dat de sfeer niet fijn voelt. Nederlanders met een Turkse achtergrond noemen daarnaast vaak dat de Nederlandse taal voor hen te moeilijk is, en dat ze zich bekeken of beoordeeld voelen. Het gaat hierbij echter om kleine aantallen respondenten, dus deze resultaten zijn enigszins indicatief.

Helft van de bezoekers heeft weleens contact met andere bezoekers
De bibliotheek is een plek voor iedereen, waar alle groepen uit de samenleving elkaar kunnen ontmoeten. Maar komt die ontmoeting ook daadwerkelijk tot stand?

Wel voor ongeveer de helft van de bibliotheekbezoekers – al verschilt de mate van contact. Een kwart van de bibliotheekgebruikers maakt weleens kort contact met anderen, bijvoorbeeld door te groeten of te glimlachen. Een even groot deel maakt soms ook een praatje. En 7% van de bezoekers heeft in de bibliotheek ook (weleens) een gesprek dat verder gaat dan een praatje. Veel mensen voelen zich dan ook onder de mensen in de bibliotheek. Of, zoals een respondent het verwoordt, “voor mensen die eenzaam zijn is het een prachtplek”.

Ideeën om contact in de bibliotheek verder te stimuleren zijn er ook: van het vieren van gezamenlijke dagen tot het organiseren van een buurtborrel.

Bezoekers ervaren weinig overlast in de bibliotheek
Andere bezoekers kunnen een bron van verbinding zijn, maar mogelijk ook van overlast. Veel bibliotheken krijgen hiermee te maken, en hier is de laatste tijd dan ook veel over geschreven. De meeste bezoekers lijken echter geen of weinig overlast te ervaren. Bijna alle ondervraagde bibliotheekgebruikers (93%) voelen zich veilig in de bibliotheek – de resterende 7% is veelal neutraal of weet het niet. Slechts 15% ervaart weleens overlast. Verreweg het vaakst is dat geluidsoverlast. Soms door andere bezoekers, soms door andere activiteiten – zoals de student die wilde leren voor zijn eindexamens terwijl net de fanfare aan een twee uur durend concert begon…

Veel interesse in meertalige collectie…
De collectie is het fundament van de bibliotheek, en gebruikers zijn hier overwegend positief over. Zes op de tien gebruikers vindt dat de collectie (redelijk) goed aansluit op hun wensen en interesses. Voor slechts 8% is dit niet het geval. Soms mist men specifieke thema’s, maar over het algemeen ziet men een diverse collectie. Wel benoemt een respondent daarbij niet te kunnen weten wat een ander mist.

Uit de onderzoeken blijkt daarnaast een grote interesse in een meertalige collectie. Volgens het onderzoek van Perspective en jaarlijks leesonderzoek (zie ook Nederlof & Nagelhout, 2026) leest iets meer dan de helft van de Nederlanders weleens boeken in een andere taal dan het Nederlands. Deze mensen willen voornamelijk Engelstalige boeken bij de (online) bibliotheek kunnen lenen.

Een groot deel van de Nederlanders met een biculturele achtergrond leest daarnaast in andere talen dan het Nederlands of Engels. Dit zijn hoofdzakelijk het Turks (door 85% van de Turkse Nederlanders), Berbers/Tamazigt (55% van de Marokkaanse Nederlanders), Sranantongo (29% van de Surinaamse Nederlanders) en Papiaments (31% van de Caribische Nederlanders).

Boeken in deze talen zijn beschikbaar in de landelijke bibliotheekcollectie – zie ook het Dashboard Foreign and Regional Languages Collection. Over deze collectie verschillen echter de meningen. Onder de ondervraagde Turkse, Marokkaanse en Caribische Nederlanders zijn er evenveel mensen die het bibliotheekaanbod in hun thuistaal voldoende als onvoldoende vinden. Alleen Surinaamse Nederlanders zijn vaker positief over het aanbod.

… en meertalige programmering
De wens voor meertaligheid geldt ook voor de programmering. Een kwart van alle Nederlanders zou in de bibliotheek (ook) activiteiten in een andere taal willen kunnen volgen. Ook hier is dit voornamelijk het Engels.

Van de Nederlanders met een biculturele achtergrond geeft ongeveer een derde aan liever activiteiten in hun thuistaal dan in het Nederlands bij te wonen. Ongeveer de helft van de Turkse en Surinaamse Nederlanders benoemt dat hun bibliotheek ook voldoende activiteiten in deze taal aanbiedt. Onder Marokkaanse en Caribische Nederlanders geldt dit voor 3 op de 10 respondenten.

Verder lezen?
Beide rapporten samen bevatten 90 pagina’s onderzoeksresultaten. Te veel voor één artikel, dus snuffel er vooral ook zelf in naar voor jou relevante resultaten! Bijvoorbeeld over de ervaringen met bibliotheekwebsites en -apps en de interesse in (online) kranten en tijdschriften. Of over het gebruik van thuistalen en de bekendheid van verschillende soorten meertalig bibliotheekaanbod. En leiden de resultaten weer tot nieuwe vragen? Dan deel ze vooral met ons via bibliotheekinzicht@kb.nl

Bronnen