Iedereen is slim
Ik voel me dom
Ik werd vaak gepest
In alle groepen
Ook door juffen en leerlingen
Ik mocht bijna niks leren
Ik ben dom
ik twijfel over veel dingen
of ik dingen wel kan
of het leuk is
als ik het niet lastig vind dan doe ik het wel
ik kan niet snel leren dat vind ik soms lastig.
Maar al duurt het nog zo lang, ik ben niet
meer bang om de tijd te nemen.
Dus voor iedereen die zich kan vinden in
mijn verhaal.
Blijf in jezelf geloven
Denk niet dat je dom bent.
Iedereen is slim op z'n eigen manier.
Winnende tekst van Christopher van der Kolk
‘Eigenlijk houd ik normaal niet zo van schrijven,’ zegt Christopher nuchter. ‘Maar met Spoken Word artiest Jooz erbij in de klas was het toch wel leuk. Hij hielp me een beetje met ritme en rijm en gaf het advies om een persoonlijke boodschap te maken. ‘Vooral die hulp van de rapper viel in de smaak,’ vult vader Sander aan. ‘Die heeft hij vroeger helaas vaak gemist. Met wat steun presteer je vaak bijna vanzelf beter.’
Dat blijkt, want op 4 juni stond Christopher ogenschijnlijk heel kalm op het podium van De Kubus om rustig en duidelijk zijn winnende Spoken Word tekst voor te dragen. ‘Ik ken al die woorden uit mijn hoofd, maar deze keer had ik er toch eventjes een spiekbriefje bij,’ vertelt de winnaar eerlijk.
‘Zowel de leerkrachten als mijn klasgenoten, die allemaal bij de prijsuitreiking mochten zijn, waren verrast dat ik gewonnen had. Veel van hen hebben me ook gesteund en zij verdienen zeker ook de “credits” voor mijn succes.’ Met zijn prijzen - een beker, bloemen en een kaartje voor de bioscoop (‘Maar dat moet nog even geactiveerd worden.’) – is Christopher blij, maar het mooiste was misschien wel dat ritje in de witte limo. ‘Het was maar kort, maar een superleuke ervaring.’
Afgelopen april kreeg Christopher van der Kolk (12) te horen dat hij een van de finalisten was voor de Speak2Me Spoken Word trofee. ‘Blij, maar ook nerveus,’ kijkt hij terug op zijn eerste reactie. Inmiddels heeft hij de beker gewonnen voor zijn winnende tekst “Iedereen is slim”.
Christopher was een van de twaalf jongeren die mochten plaatsnemen in de lange witte limousine, omdat ze kans maakten op de hoofdprijs in de vijfde editie van de Spoken Word wedstrijd onder de noemer van Speak2Me. ‘Ook Kaylin, nog een leerling van mijn school (Praktijkonderwijs Almere College, red.) zat in de limo,’ vertelt hij. ‘En vorig jaar won er ook al iemand van onze school de hoofdprijs.’
Dat woordje “ook” mag hij gebruiken, want dit jaar stond Christopher zelf als winnaar op het podium in De Kubus in Lelystad. ‘Toen ik half april hoorde dat ik een van de genomineerden was, kwam er iemand van de bibliotheek samen met onze directeur naar de klas. Ze zeiden dat ik mijn Spoken Word tekst daar mocht voorlezen, maar dat durfde ik eigenlijk niet. Mijn vriend Quint gaf me support en zei dat ik het vooral rustig moest doen. Toen lukte het gelukkig wel.’
Aan zijn basisschoolperiode heeft Christopher helaas niet alleen maar fijne herinneringen. ‘Ik voelde me vaak alleen en kreeg naar mijn idee te weinig steun van de leerkrachten.’ ‘In groep 6 ging het gelukkig beter, door een nieuwe leerkracht en een Interne Begeleider,’ vult vader Sander aan.
Nu in de brugklas voelt Christopher zich zeker veel beter. ‘Bijna iedere dag ga ik – vaak met de fiets – met plezier naar school. We doen hier ook veel leuke dingen, zo gingen we vandaag met z’n allen vissen. Er is hier veel saamhorigheid. Ik voel me veilig op deze school en maak hier gemakkelijk vrienden.’
Die eerste moeilijke schooljaren waren wél de inspiratie voor zijn zeer persoonlijke Spoken Word bijdrage, waarvoor hij door de jury werd geroemd: ‘Een mooie tekst. Eentje die ráákt. Met aan het einde een goed advies: gelóóf in jezelf!’
‘Spannend, maar vooral leuk spannend’
Hoe Speak2Me! Praktijkschoolleerlingen laat schitteren met Spoken Word
‘We waren verrast over de diepgang van hun teksten’
Tamar van Gelder wordt per 1 oktober 2024 de nieuwe directeur-bestuurder van Stichting Lezen. Van Gelder (1975) was sinds 2021 voorzitter van de Algemene Onderwijsbond (AOb), die 83.000 medewerkers in het onderwijs en onderzoek vertegenwoordigt. Van 2016 tot 2021 was zij bij de AOb algemeen secretaris. Daarvoor werkte ze als opleidingsmanager bij het ROC Amsterdam en was ze mede-oprichter van de Onderwijs Consumenten Organisatie (OCO). Ze is lid van de Raad van Advies SER Diversiteit in Bedrijf en voorzitter van de Stichting van het Onderwijs.
Maatschappelijke programmering / samenwerkingsverbanden / taalonderwijs
Tekst: Linda van Pelt • Foto’s: Speak2Me!
Wie zegt dat jonge praktijkschoolleerlingen niets hebben met lezen en schrijven, taal in het algemeen of poëzie in het bijzonder? Het is maar nét op welke manier het wordt gepresenteerd. Al voor de vijfde keer op rij begeleidden Flevolandse bibliotheken het project Speak2Me op de provinciale praktijkscholen. Eersteklassers werden door professionele Spoken Word artiesten klaargestoomd om zélf een knallende tekst te schrijven. De besten gingen "live" tijdens de provinciale finale in De Kubus in Lelystad en kwamen voorrijden in een stretched limo waarin je een compleet ligbad zou vermoeden. Afgelopen juni won Christopher van der Kolk (12) de eerste prijs met een beker voor zijn Spoken Word voordracht “Iedereen is slim”.
De eerste workshop start met een introductie over Spoken Word, zodat de leerlingen weten wat deze vorm van taalkunst inhoudt. Daarna gaan ze zelf aan de slag aan de hand van oefeningen, gebaseerd op het associëren met losse woorden en zinnen.
Sylvie: 'Over het algemeen zitten er zo'n drie weken tussen de workshops, zodat de leerlingen samen met hun docent kunnen oefenen met het schrijfproces.'
VIP-behandeling en koninklijke ontvangst
Na een bescheiden start vijf jaar terug doen inmiddels alle eerste klassen van de provinciale praktijkscholen mee: De Steiger in Lelystad, Aeres in Emmeloord, prO Dronten en beide locaties van prO Almere.
Na de klassikale workshops volgen de finales in de klas en op school.
Hellen: 'De winnaars krijgen een oorkonde voor hun beloonde prestaties.'
Maar het mooiste hoogtepunt is de inmiddels traditionele jaarlijkse provinciale finale, in De Kubus in Lelystad. De uiteindelijke winnaars van de deelnemende scholen gaan daar op het podium hun Spoken Word kunst presenteren. Als echte sterren kunnen zij rekenen op een VIP-behandeling, waarbij ze in stijl per stretched limousine bij school worden opgehaald, bij het cultureel centrum worden voorgereden en door een haag van toejuichend publiek – klasgenoten, docenten en familieleden – over de rode loper naar binnen worden geleid.
Rode loper? 'Blauwe loper,' corrigeert Hellen. 'Koningsblauw wel te verstaan. Dezelfde loper die werd gebruikt toen koning Willem Alexander ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van Lelystad in 2017 in De Kubus werd ontvangen.'
Eigen accenten
‘Spoken Word is uitgegroeid tot een succesvolle activiteit waarbij taal, lezen, schrijven én presenteren op een unieke wijze samengaan,’ vat Janine samen, die ook bij de landelijke ontwikkeling betrokken is. ‘In Groningen wordt Speak2Me nu voor de tweede keer op de praktijkscholen uitgevoerd en ook Friesland, Utrecht en Amersfoort zijn hiermee inmiddels actief of in een vergevorderd stadium van voorbereiding.’
Een landelijke finale is volgens Janine niet zo snel op komst. ‘Iedere provincie, regio of stad heeft de vrijheid om eigen accenten te leggen.’
Ze is wel blij met het uitbreidende succes, maar niet verbaasd. ‘Speak2Me is een fantastische manier om de taal- en leesontwikkeling van praktijkschoolleerlingen te bevorderen, vooral dankzij het plezier dat zij bijna allemaal ervaren door de kennismaking met Spoken Word. Dit is een goede combinatie van de directheid van rap en de artistieke vrijheid van poëzie.’
'Voor deelnemende leerlingen biedt het de uitdaging om uit hun comfortzone te stappen en daardoor te groeien in zelfvertrouwen,’ benadrukt Sylvie nog twee doelstellingen naast het algemene streven van de samenwerking tussen de bibliotheken en het praktijkonderwijs om leerlingen positieve ervaringen met taal te bezorgen.
Een jaar lang roem
Dit jaar was de Flevolandse finale op donderdagochtend 4 juni, zoals altijd in De Kubus in Lelystad.
Hellen: ‘Een belangrijke persoon bij zo’n evenement is natuurlijk de presentator: radio DJ en entertainer Matthijs Biesmans.’ Ook dit jaar weer wist hij de schoolwinnaars aan te moedigen hun stem, lichaamstaal en emotie maximaal in te zetten bij de presentatie van hun Spoken Words op het podium. En van de twaalf schoolwinnaars kwam Christopher van der Kolk (12) als provinciale winnaar uit de bus.
Hij ontving niet alleen een beker, maar mag zich ook een jaar lang de Spoken Word artiest van Flevoland noemen en… zit volgend jaar in de jury.
De eerste workshop start met een introductie over Spoken Word, zodat de leerlingen weten wat deze vorm van taalkunst inhoudt. Daarna gaan ze zelf aan de slag aan de hand van oefeningen, gebaseerd op het associëren met losse woorden en zinnen.
Sylvie: 'Over het algemeen zitten er zo'n drie weken tussen de workshops, zodat de leerlingen samen met hun docent kunnen oefenen met het schrijfproces.'
VIP-behandeling en koninklijke ontvangst
Na een bescheiden start vijf jaar terug doen inmiddels alle eerste klassen van de provinciale praktijkscholen mee: De Steiger in Lelystad, Aeres in Emmeloord, prO Dronten en beide locaties van prO Almere.
Na de klassikale workshops volgen de finales in de klas en op school.
Hellen: 'De winnaars krijgen een oorkonde voor hun beloonde prestaties.'
Maar het mooiste hoogtepunt is de inmiddels traditionele jaarlijkse provinciale finale, in De Kubus in Lelystad. De uiteindelijke winnaars van de deelnemende scholen gaan daar op het podium hun Spoken Word kunst presenteren. Als echte sterren kunnen zij rekenen op een VIP-behandeling, waarbij ze in stijl per stretched limousine bij school worden opgehaald, bij het cultureel centrum worden voorgereden en door een haag van toejuichend publiek – klasgenoten, docenten en familieleden – over de rode loper naar binnen worden geleid.
Rode loper? 'Blauwe loper,' corrigeert Hellen. 'Koningsblauw wel te verstaan. Dezelfde loper die werd gebruikt toen koning Willem Alexander ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van Lelystad in 2017 in De Kubus werd ontvangen.'
Open boek
Spoken Word nodigt dus uit om actief te zijn met taal, maar hoe verhoudt dit zich tot het (meer traditionele?) streven van de bibliotheken tot leesbevordering? Dat veel jongeren beweren lezen “stom” te vinden, is iets wat Hellen wel herkent. ‘Maar vergeet niet dat de groepsdruk op die leeftijd vaak groot is. Het wordt niet als cool gezien om toe te geven dat lezen je hobby is, maar misschien is die leesaversie minder groot dan je zou vermoeden? Wie weet lezen jongeren thuis “stiekem” toch meer dan ze willen toegeven?’ Daarop inhakend vindt ze het bijzonder dat veel jongeren niet schromen om bij het Spoken Word project op school een eerlijk boekje open te doen over onderwerpen die hen bezighouden.
Ook burgerschap, in het praktijkonderwijs als schoolvak op het rooster, inspireert tot thema’s om over te schrijven. Omgaan met geld, trouw blijven aan je eigen normen en waarden, discriminatie, cultuurverschillen, respect voor elkaars mening, racisme, polarisatie. Het blijken allemaal onderwerpen die aansluiten bij de leefwereld van jongeren.
Janine vindt het waardevol dat op scholen de Spoken Word artiesten en docenten een zodanige sfeer weten te creëren dat leerlingen zich veilig genoeg voelen om over soms heel persoonlijke thema’s te schrijven.
‘En vooral om daarna die tekst ook nog eens op een podium te presenteren,’ voegt Sylvie eraan toe. ‘Want dat is óók de bedoeling: Spoken Word is immers performancekunst. Op het podium geef je je min of meer emotioneel bloot en daardoor ben je extra kwetsbaar. Een prestatie als je dat lukt!’
Groeimodel
Sinds 2022 organiseren Bibliotheeknetwerk Flevoland, FlevoMeer Bibliotheek en De Nieuwe Bibliotheek samen met het praktijkonderwijs in Almere, Lelystad en Emmeloord Speak2Me. Dat betekent het organiseren van klassenworkshops (met optredens van Spoken Word artiesten), het zelf schrijven door de leerlingen en daarna een klassen- of schoolfinale. Want zoals al eerder gezegd: bij Spoken Word gaat het niet louter om het schrijvenderwijs spelen met taal, het gaat óók om de mondelinge presentatie daarvan. De Schrijverscentrale bemiddelt bij het selecteren van Spoken Word artiesten voor de drie schoolworkshops die goed aansluiten bij de doelgroep van praktijkschoolleerlingen. Een contactpersoon van de school onderhoudt gedurende het project nauw contact met de Bibliotheek.
Op het puntje van de stoel
"Elk nadeel heb z'n voordeel". Deze beroemde en relativerende uitspraak wordt toegeschreven aan voetballer Johan Cruijff. Behalve doelpunten scoren kon hij ook raak uit de hoek komen met zijn treffende en soms humoristische uitspraken. Wie weet was Cruijff wel een Spoken Word artiest avant la lettre?
In ieder geval is dit aangehaalde citaat treffend voor de manier waarop Speak2Me vijf jaar geleden ontstond in Almere, Lelystad en Emmeloord. Sylvie Chécuz (projectmedewerker bij Bibliotheeknetwerk Flevoland) roept hiervoor de covidperiode in herinnering. ‘Door alle maatregelen konden de Spoken Word artiesten niet meer optreden. Juist door die beperking hadden zij meer ruimte om gastlessen te geven op scholen.’
‘Bewust is gekozen voor de introductie van Speak2Me op praktijkscholen,’ vult Hellen de Meijer (librarian bij De Nieuwe Bibliotheek in Almere) aan. ‘Leerlingen op dit type onderwijs deden namelijk nauwelijks mee aan Read2Me.' (een voorleeswedstrijd voor brugklassers die hen de kans geeft hun lees- en taalvaardigheid te laten zien, red).
Waardoor vielen die Praktijkschoolleerlingen bij het voorleesgebeuren een beetje uit de boot?
'Misschien omdat de formule van Read2Me hen niet aansprak?' vraagt Janine van Loenen (programmacoördinator geletterde samenleving bij FlevoMeer Bibliotheek) zich hardop af. 'Bij Speak2Me bleek dat direct heel anders! De meeste jongeren zaten op het puntje van hun stoel bij de voordracht van een Spoken Word kunstenaar in de klas. De presentatie van teksten in – voor hen herkenbare taal – sprak zelfs zo erg aan, dat ze vrijwel direct gemotiveerd waren om ook zélf aan de slag te gaan met het schrijven over onderwerpen dichtbij hun belevingswereld.'
Diepgang
Roeien met de riemen die je hebt, om nog maar een traditionele, passende uitdrukking te gebruiken. Want vrijwel vanaf het eerste moment bleek dat Spoken Word perfect aansloot bij de doelgroep van eersteklasleerlingen van Praktijkscholen. Hoewel velen van hen nog weinig schrijfervaring hadden, wisten zij hun docenten vaak positief te verrassen met de diepgang van hun teksten.
Janine: 'Vooral vanwege de heftige thema's die daarin aan bod kwamen.'
Sylvie, Hellen, Janine en Karin de Jong (adviseur Geletterde samenleving bij Bibliotheeknetwerk Flevoland) zijn alle vier vanaf het begin betrokken bij de introductie van Speak2Me in het praktijkonderwijs. Al brainstormend komen er nog onderwerpen boven in de Spoken Word teksten die op hen indruk maakten.
Sylvie: ‘Pesten op school. En een moeilijke thuissituatie waardoor een jongen zich erg alleen voelde.’
Hellen: ‘Een overleden ouder.’ ‘Soms zijn de onderwerpen ook wat minder zwaar,’ vertelt Janine. ‘Maar wel duidelijk verbonden met het dagelijks leven van de jongeren, zoals hun lievelingseten of een fijne vakantie op Texel. Spoken Word nodigt uit om op een relaxte en toegankelijke manier met taal bezig te zijn. Het is niet zo belangrijk of het grammaticaal allemaal klopt. Het gaat erom dat je weet uit te drukken wat jou bezighoudt.’
Bibliotheekblad 7 • september 2026
Iedereen is slim
Ik voel me dom
Ik werd vaak gepest
In alle groepen
Ook door juffen en leerlingen
Ik mocht bijna niks leren
Ik ben dom
ik twijfel over veel dingen
of ik dingen wel kan
of het leuk is
als ik het niet lastig vind dan doe ik het wel
ik kan niet snel leren dat vind ik soms lastig.
Maar al duurt het nog zo lang, ik ben niet
meer bang om de tijd te nemen.
Dus voor iedereen die zich kan vinden in
mijn verhaal.
Blijf in jezelf geloven
Denk niet dat je dom bent.
Iedereen is slim op z'n eigen manier.
Winnende tekst van Christopher van der Kolk
‘Eigenlijk houd ik normaal niet zo van schrijven,’ zegt Christopher nuchter. ‘Maar met Spoken Word artiest Jooz erbij in de klas was het toch wel leuk. Hij hielp me een beetje met ritme en rijm en gaf het advies om een persoonlijke boodschap te maken. ‘Vooral die hulp van de rapper viel in de smaak,’ vult vader Sander aan. ‘Die heeft hij vroeger helaas vaak gemist. Met wat steun presteer je vaak bijna vanzelf beter.’
Dat blijkt, want op 4 juni stond Christopher ogenschijnlijk heel kalm op het podium van De Kubus om rustig en duidelijk zijn winnende Spoken Word tekst voor te dragen. ‘Ik ken al die woorden uit mijn hoofd, maar deze keer had ik er toch eventjes een spiekbriefje bij,’ vertelt de winnaar eerlijk.
‘Zowel de leerkrachten als mijn klasgenoten, die allemaal bij de prijsuitreiking mochten zijn, waren verrast dat ik gewonnen had. Veel van hen hebben me ook gesteund en zij verdienen zeker ook de “credits” voor mijn succes.’ Met zijn prijzen - een beker, bloemen en een kaartje voor de bioscoop (‘Maar dat moet nog even geactiveerd worden.’) – is Christopher blij, maar het mooiste was misschien wel dat ritje in de witte limo. ‘Het was maar kort, maar een superleuke ervaring.’
Afgelopen april kreeg Christopher van der Kolk (12) te horen dat hij een van de finalisten was voor de Speak2Me Spoken Word trofee. ‘Blij, maar ook nerveus,’ kijkt hij terug op zijn eerste reactie. Inmiddels heeft hij de beker gewonnen voor zijn winnende tekst “Iedereen is slim”.
Christopher was een van de twaalf jongeren die mochten plaatsnemen in de lange witte limousine, omdat ze kans maakten op de hoofdprijs in de vijfde editie van de Spoken Word wedstrijd onder de noemer van Speak2Me. ‘Ook Kaylin, nog een leerling van mijn school (Praktijkonderwijs Almere College, red.) zat in de limo,’ vertelt hij. ‘En vorig jaar won er ook al iemand van onze school de hoofdprijs.’
Dat woordje “ook” mag hij gebruiken, want dit jaar stond Christopher zelf als winnaar op het podium in De Kubus in Lelystad. ‘Toen ik half april hoorde dat ik een van de genomineerden was, kwam er iemand van de bibliotheek samen met onze directeur naar de klas. Ze zeiden dat ik mijn Spoken Word tekst daar mocht voorlezen, maar dat durfde ik eigenlijk niet. Mijn vriend Quint gaf me support en zei dat ik het vooral rustig moest doen. Toen lukte het gelukkig wel.’
Aan zijn basisschoolperiode heeft Christopher helaas niet alleen maar fijne herinneringen. ‘Ik voelde me vaak alleen en kreeg naar mijn idee te weinig steun van de leerkrachten.’ ‘In groep 6 ging het gelukkig beter, door een nieuwe leerkracht en een Interne Begeleider,’ vult vader Sander aan.
Nu in de brugklas voelt Christopher zich zeker veel beter. ‘Bijna iedere dag ga ik – vaak met de fiets – met plezier naar school. We doen hier ook veel leuke dingen, zo gingen we vandaag met z’n allen vissen. Er is hier veel saamhorigheid. Ik voel me veilig op deze school en maak hier gemakkelijk vrienden.’
Die eerste moeilijke schooljaren waren wél de inspiratie voor zijn zeer persoonlijke Spoken Word bijdrage, waarvoor hij door de jury werd geroemd: ‘Een mooie tekst. Eentje die ráákt. Met aan het einde een goed advies: gelóóf in jezelf!’
‘Spannend, maar vooral leuk spannend’
De eerste workshop start met een introductie over Spoken Word, zodat de leerlingen weten wat deze vorm van taalkunst inhoudt. Daarna gaan ze zelf aan de slag aan de hand van oefeningen, gebaseerd op het associëren met losse woorden en zinnen.
Sylvie: 'Over het algemeen zitten er zo'n drie weken tussen de workshops, zodat de leerlingen samen met hun docent kunnen oefenen met het schrijfproces.'
VIP-behandeling en koninklijke ontvangst
Na een bescheiden start vijf jaar terug doen inmiddels alle eerste klassen van de provinciale praktijkscholen mee: De Steiger in Lelystad, Aeres in Emmeloord, prO Dronten en beide locaties van prO Almere.
Na de klassikale workshops volgen de finales in de klas en op school.
Hellen: 'De winnaars krijgen een oorkonde voor hun beloonde prestaties.'
Maar het mooiste hoogtepunt is de inmiddels traditionele jaarlijkse provinciale finale, in De Kubus in Lelystad. De uiteindelijke winnaars van de deelnemende scholen gaan daar op het podium hun Spoken Word kunst presenteren. Als echte sterren kunnen zij rekenen op een VIP-behandeling, waarbij ze in stijl per stretched limousine bij school worden opgehaald, bij het cultureel centrum worden voorgereden en door een haag van toejuichend publiek – klasgenoten, docenten en familieleden – over de rode loper naar binnen worden geleid.
Rode loper? 'Blauwe loper,' corrigeert Hellen. 'Koningsblauw wel te verstaan. Dezelfde loper die werd gebruikt toen koning Willem Alexander ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van Lelystad in 2017 in De Kubus werd ontvangen.'
Eigen accenten
‘Spoken Word is uitgegroeid tot een succesvolle activiteit waarbij taal, lezen, schrijven én presenteren op een unieke wijze samengaan,’ vat Janine samen, die ook bij de landelijke ontwikkeling betrokken is. ‘In Groningen wordt Speak2Me nu voor de tweede keer op de praktijkscholen uitgevoerd en ook Friesland, Utrecht en Amersfoort zijn hiermee inmiddels actief of in een vergevorderd stadium van voorbereiding.’
Een landelijke finale is volgens Janine niet zo snel op komst. ‘Iedere provincie, regio of stad heeft de vrijheid om eigen accenten te leggen.’
Ze is wel blij met het uitbreidende succes, maar niet verbaasd. ‘Speak2Me is een fantastische manier om de taal- en leesontwikkeling van praktijkschoolleerlingen te bevorderen, vooral dankzij het plezier dat zij bijna allemaal ervaren door de kennismaking met Spoken Word. Dit is een goede combinatie van de directheid van rap en de artistieke vrijheid van poëzie.’
'Voor deelnemende leerlingen biedt het de uitdaging om uit hun comfortzone te stappen en daardoor te groeien in zelfvertrouwen,’ benadrukt Sylvie nog twee doelstellingen naast het algemene streven van de samenwerking tussen de bibliotheken en het praktijkonderwijs om leerlingen positieve ervaringen met taal te bezorgen.
Een jaar lang roem
Dit jaar was de Flevolandse finale op donderdagochtend 4 juni, zoals altijd in De Kubus in Lelystad.
Hellen: ‘Een belangrijke persoon bij zo’n evenement is natuurlijk de presentator: radio DJ en entertainer Matthijs Biesmans.’ Ook dit jaar weer wist hij de schoolwinnaars aan te moedigen hun stem, lichaamstaal en emotie maximaal in te zetten bij de presentatie van hun Spoken Words op het podium. En van de twaalf schoolwinnaars kwam Christopher van der Kolk (12) als provinciale winnaar uit de bus.
Hij ontving niet alleen een beker, maar mag zich ook een jaar lang de Spoken Word artiest van Flevoland noemen en… zit volgend jaar in de jury.
Open boek
Spoken Word nodigt dus uit om actief te zijn met taal, maar hoe verhoudt dit zich tot het (meer traditionele?) streven van de bibliotheken tot leesbevordering? Dat veel jongeren beweren lezen “stom” te vinden, is iets wat Hellen wel herkent. ‘Maar vergeet niet dat de groepsdruk op die leeftijd vaak groot is. Het wordt niet als cool gezien om toe te geven dat lezen je hobby is, maar misschien is die leesaversie minder groot dan je zou vermoeden? Wie weet lezen jongeren thuis “stiekem” toch meer dan ze willen toegeven?’ Daarop inhakend vindt ze het bijzonder dat veel jongeren niet schromen om bij het Spoken Word project op school een eerlijk boekje open te doen over onderwerpen die hen bezighouden.
Ook burgerschap, in het praktijkonderwijs als schoolvak op het rooster, inspireert tot thema’s om over te schrijven. Omgaan met geld, trouw blijven aan je eigen normen en waarden, discriminatie, cultuurverschillen, respect voor elkaars mening, racisme, polarisatie. Het blijken allemaal onderwerpen die aansluiten bij de leefwereld van jongeren.
Janine vindt het waardevol dat op scholen de Spoken Word artiesten en docenten een zodanige sfeer weten te creëren dat leerlingen zich veilig genoeg voelen om over soms heel persoonlijke thema’s te schrijven.
‘En vooral om daarna die tekst ook nog eens op een podium te presenteren,’ voegt Sylvie eraan toe. ‘Want dat is óók de bedoeling: Spoken Word is immers performancekunst. Op het podium geef je je min of meer emotioneel bloot en daardoor ben je extra kwetsbaar. Een prestatie als je dat lukt!’
Groeimodel
Sinds 2022 organiseren Bibliotheeknetwerk Flevoland, FlevoMeer Bibliotheek en De Nieuwe Bibliotheek samen met het praktijkonderwijs in Almere, Lelystad en Emmeloord Speak2Me. Dat betekent het organiseren van klassenworkshops (met optredens van Spoken Word artiesten), het zelf schrijven door de leerlingen en daarna een klassen- of schoolfinale. Want zoals al eerder gezegd: bij Spoken Word gaat het niet louter om het schrijvenderwijs spelen met taal, het gaat óók om de mondelinge presentatie daarvan. De Schrijverscentrale bemiddelt bij het selecteren van Spoken Word artiesten voor de drie schoolworkshops die goed aansluiten bij de doelgroep van praktijkschoolleerlingen. Een contactpersoon van de school onderhoudt gedurende het project nauw contact met de Bibliotheek.
Foto: OBA
Wie zegt dat jonge praktijkschoolleerlingen niets hebben met lezen en schrijven, taal in het algemeen of poëzie in het bijzonder? Het is maar nét op welke manier het wordt gepresenteerd. Al voor de vijfde keer op rij begeleidden Flevolandse bibliotheken het project Speak2Me op de provinciale praktijkscholen. Eersteklassers werden door professionele Spoken Word artiesten klaargestoomd om zélf een knallende tekst te schrijven. De besten gingen "live" tijdens de provinciale finale in De Kubus in Lelystad en kwamen voorrijden in een stretched limo waarin je een compleet ligbad zou vermoeden. Afgelopen juni won Christopher van der Kolk (12) de eerste prijs met een beker voor zijn Spoken Word voordracht “Iedereen is slim”.
Bibliotheekblad 7 • september 2026
‘We waren verrast over de diepgang van hun teksten’
Hoe Speak2Me! Praktijkschoolleerlingen laat schitteren met Spoken Word
Maatschappelijke programmering / samenwerkingsverbanden / taalonderwijs
Op het puntje van de stoel
"Elk nadeel heb z'n voordeel". Deze beroemde en relativerende uitspraak wordt toegeschreven aan voetballer Johan Cruijff. Behalve doelpunten scoren kon hij ook raak uit de hoek komen met zijn treffende en soms humoristische uitspraken. Wie weet was Cruijff wel een Spoken Word artiest avant la lettre?
In ieder geval is dit aangehaalde citaat treffend voor de manier waarop Speak2Me vijf jaar geleden ontstond in Almere, Lelystad en Emmeloord. Sylvie Chécuz (projectmedewerker bij Bibliotheeknetwerk Flevoland) roept hiervoor de covidperiode in herinnering. ‘Door alle maatregelen konden de Spoken Word artiesten niet meer optreden. Juist door die beperking hadden zij meer ruimte om gastlessen te geven op scholen.’
‘Bewust is gekozen voor de introductie van Speak2Me op praktijkscholen,’ vult Hellen de Meijer (librarian bij De Nieuwe Bibliotheek in Almere) aan. ‘Leerlingen op dit type onderwijs deden namelijk nauwelijks mee aan Read2Me.' (een voorleeswedstrijd voor brugklassers die hen de kans geeft hun lees- en taalvaardigheid te laten zien, red).
Waardoor vielen die Praktijkschoolleerlingen bij het voorleesgebeuren een beetje uit de boot?
'Misschien omdat de formule van Read2Me hen niet aansprak?' vraagt Janine van Loenen (programmacoördinator geletterde samenleving bij FlevoMeer Bibliotheek) zich hardop af. 'Bij Speak2Me bleek dat direct heel anders! De meeste jongeren zaten op het puntje van hun stoel bij de voordracht van een Spoken Word kunstenaar in de klas. De presentatie van teksten in – voor hen herkenbare taal – sprak zelfs zo erg aan, dat ze vrijwel direct gemotiveerd waren om ook zélf aan de slag te gaan met het schrijven over onderwerpen dichtbij hun belevingswereld.'
Diepgang
Roeien met de riemen die je hebt, om nog maar een traditionele, passende uitdrukking te gebruiken. Want vrijwel vanaf het eerste moment bleek dat Spoken Word perfect aansloot bij de doelgroep van eersteklasleerlingen van Praktijkscholen. Hoewel velen van hen nog weinig schrijfervaring hadden, wisten zij hun docenten vaak positief te verrassen met de diepgang van hun teksten.
Janine: 'Vooral vanwege de heftige thema's die daarin aan bod kwamen.'
Sylvie, Hellen, Janine en Karin de Jong (adviseur Geletterde samenleving bij Bibliotheeknetwerk Flevoland) zijn alle vier vanaf het begin betrokken bij de introductie van Speak2Me in het praktijkonderwijs. Al brainstormend komen er nog onderwerpen boven in de Spoken Word teksten die op hen indruk maakten.
Sylvie: ‘Pesten op school. En een moeilijke thuissituatie waardoor een jongen zich erg alleen voelde.’
Hellen: ‘Een overleden ouder.’ ‘Soms zijn de onderwerpen ook wat minder zwaar,’ vertelt Janine. ‘Maar wel duidelijk verbonden met het dagelijks leven van de jongeren, zoals hun lievelingseten of een fijne vakantie op Texel. Spoken Word nodigt uit om op een relaxte en toegankelijke manier met taal bezig te zijn. Het is niet zo belangrijk of het grammaticaal allemaal klopt. Het gaat erom dat je weet uit te drukken wat jou bezighoudt.’
Tekst: Linda van Pelt • Foto’s: Speak2Me!