Bloedgroepen
Als je verschillende bedrijfsculturen samenbrengt, willen de bloedgroepen nog weleens botsen. Wordt eraan gewerkt om dat zoveel mogelijk te voorkomen? Burggraaf: ‘In diverse stuurgroepen maken we als partners zakelijke en inhoudelijke afspraken op dit punt. Waarbij de mensen uit de organisaties zelf een stevige stem in het kapittel hebben. In zogeheten transitiestuurgroepen zitten werkgroepen die zich bezighouden met thema’s als programmering & positionering, werken & vergaderen, dienstverlening.’

Van der Kruijff: ‘De partners zijn al volop in overleg met elkaar. De verschillende bedrijfsculturen ontmoeten elkaar al regelmatig en zodoende ontstaat er haast vanzelf een nieuwe gedeelde cultuur. Maar het belangrijkste is dat het uitgangspunt is dat iedereen dit concept wil. Met dat concept in het achterhoofd is er ook gekozen voor het Deense architectenbureau Schmidt Hammer Lassen, die in Aarhus al hebben aangetoond een publieksplein zoals ons voor ogen staat te kunnen ontwerpen.’ Burggraaf: ‘Precies om die reden heeft het architectenbureau vorig jaar ook al een prijs gewonnen. Het aspect van de samenwerking werd door de jury expliciet geroemd en in de loop van dit jaar zullen we zien of het ons in de praktijk net zo goed lukt als we in woord nastreven. Maar daar heb ik, eerlijk gezegd, alle vertrouwen in.’

Wat heeft de doorslag gegeven om na decennia van getouwtrek de knoop door te hakken? Van der Kruijff: ‘Los van het concept speelde er een rationele afweging mee, want als je kijkt naar de kosten van onze huidige panden en je zet dat af tegen de kosten van de nieuwe gezamenlijke huisvesting, dan zijn we qua exploitatiekosten niet duurder uit.’ Burggraaf: ‘Als we het Stadskantoor waren gaan renoveren, waren we zelfs duurder uit geweest.’

Enthousiasme
Hoe groot is het draagvlak onder de bevolking, en heeft het inzetten op volwaardige burgerparticipatie het initiatief wellicht een extra duwtje in de rug gegeven? Burggraaf: ‘Tijdens Open Monumentendag (13 september) opende het Dordthuis eenmalig bij hoge uitzondering de deuren voor het publiek, dat hiervoor in de rij stond. Ik ben ervan overtuigd dat het enthousiasme nog vele malen groter zal zijn als in september van dit jaar de deuren opengaan. Ik vertelde laatst aan een lerares wat er straks allemaal staat te gebeuren in het Dordthuis. ‘Dan ga ik mijn klassen daar zeker mee naartoe nemen’, zei ze.’ Van der Kruijff: ‘Dat onderschrijf ik helemaal. Je ziet het draagvlak groeien, nu het gebouw steeds vastere vorm krijgt. Dit gedeelte van de stad aan en rond de Spuiboulevard ziet er momenteel niet al te best uit. Als je dan vertelt dat er niet alleen een prachtig openbaar gebouw komt, maar dat we in de onmiddellijke omgeving ook honderden nieuwe woningen gaan bouwen, die deze buurt echt een ander gezicht zullen geven, stemt dat vrijwel iedereen vrolijk. De ontwikkeling van dit hele gebied wordt groen, levendig, uitnodigend. Waar je nu snel doorheen rijdt, blijf je straks juist lekker hangen.’

Zal het Dordthuis als katalysator van de vernieuwing van dit stadsdeel fungeren? Burggraaf: ‘Het Dordthuis wordt de huiskamer van de stad en tevens de entree naar het kernwinkelgebied. Je kunt het gebouw zien als aanjager van een kwaliteitsontwikkeling. Zeker in combinatie met de nieuwe woningen zal er een heel andere dynamiek ontstaan.’ Van der Kruijff: ‘Als je nu uit het raam van het Stadskantoor kijkt, zie je voornamelijk grijs. Veel beton en een soort snelweg pal voor de deur. Straks is het grijs vervangen door groen, is de Spuiboulevard autoluw, kun je lekker langs het water lopen of een terrasje pikken en genieten in een levendige buurt. Deze wijk wordt een prettige verblijfplek, met het Dordthuis als kloppend hart.’ Burggraaf: ‘Waar het Dordthuis verrijst ga je als eerste zien wat de kwaliteit van dit stadsdeel wordt, want de hele wijk is naar verwachting pas in 2032 klaar.’

Charme
Momenteel zit de bibliotheek op een aantrekkelijke plek aan de Groenmarkt, middenin de historische binnenstad. Burggraaf: ‘Als gemeente hebben we dat pand inmiddels aangekocht. We hebben er een herontwikkelprofiel voor geschreven, waarbij er aan de voorkant weer een publieke functie moet komen. Beneden horeca, erboven maatschappelijke meters. Ook willen we er, net als elders in de stad, weer een hofje creëren. Anders gezegd: die plek is nu een publiekstrekker en als we iets niet willen, dan is het dat daar een gapend gat ontstaat.’ Van der Kruijff: ‘Oude panden hebben vaak charme, maar ze zijn lang niet altijd praktisch, en het concept dat de bibliotheek heeft gekozen was in die oude setting niet te realiseren.’

In het nieuwe gebouw vinden, zoals gezegd, de bibliotheek, gemeentelijke dienstverlening, de Sociale Dienst Drechtsteden, de VVV en Dordrecht Marketing & Partners onderdak. Waarom is er gekozen voor deze krachtenbundeling? Burggraaf: ‘Voor alle vragen aan de overheid kun je straks in het Dordthuis terecht. Dan is het logisch om de gemeentelijke dienstverlening aan te vullen met die van de Sociale Dienst. Als entree naar de binnenstad kunnen bezoekers met vragen terecht bij de VVV.’ Van der Kruijff: ‘Vanuit onze publieke functie bekeken is het Dordthuis één centraal informatiepunt, en wat is er dan logischer dan de bibliotheek daar eveneens een cruciale rol in te laten spelen? 'Vanuit het Dordthuis zal de publieke dienstverlening gezamenlijk door de partners worden verricht. In het Dordthuis staat de bezoeker centraal, niet de aparte organisaties. Dat hebben we vertaald in de term labelloos. Al die diensten bieden we straks geïntegreerd aan. Daarnaast zien we het Dordthuis als huis van de democratie. Het zal straks de locatie bij uitstek zijn om het gesprek met de stad te voeren. Dialoog, participatie, dat gaan we in ons gezamenlijke onderkomen samen oppakken. Hetzelfde geldt voor de programmering, die we met elkaar ontwikkelen.’

Trendsetter
‘Ik word onrustig van stilstand,’ meldt Burggraaf op diezelfde VVD-site. Dan kan hij bij een project als het Dordthuis ongetwijfeld zijn hart ophalen. Zijn reactie: ‘Voor de stad is dit een belangrijke ontwikkeling. Dordt heeft een prachtige historische binnenstad, maar de entree ernaartoe is op sommige plekken enigszins sleets. Met het Dordthuis geven we een mooie aanzet hoe dit nieuwe gedeelte van de stad eruit komt te zien. Bedoeling is dat de Spuiboulevard een verblijfssingel* wordt. In plaats van de auto staan wandelen en fietsen straks centraal. Het Dordthuis is trendsetter. Deze multifunctionele accommodatie laat zien hoe de stad de komende jaren ten goede zal veranderen.’

Op een CDA-site laat Van der Kruijff weten moeilijke beslissingen niet uit de weg te gaan. Ter verduidelijking zegt hij: ‘Het Dordthuis is een mega-investering van vele miljoenen. Menig raadslid heeft zich aanvankelijk dan ook achter de oren gekrabd of men zou instemmen met zo’n enorme investering. Ook bij pers en publiek vielen kritische geluiden te horen. Zelf heb ik het concept meteen omarmd, omdat ik er heilig in geloof. Dordrecht is een stad waar niet iedereen gelijke kansen in het leven heeft, en in dit nieuwe gebouw is iedereen welkom, zal er volop ontmoeting zijn. Niet voor niets spreken we van een publieksplein. We hebben straks één prachtige plek in de stad waar je terecht kunt voor je paspoort, rijbewijs, uitkering, en alle overige hulp die je nodig hebt. Er is ruimte voor ontmoeting, debat, informatie, lezen, cursussen, activiteiten, et cetera. Bezoekers van buiten de stad kunnen aankloppen bij de VVV. En dan is er uiteraard de bibliotheek met alles wat zij te bieden heeft. Dat concept, die ene centrale plek waar alles bij elkaar komt, dat is toch gewoon prachtig?’

Foto: Eimer Wieldraaijer

Samenwerking tussen bibliotheek, gemeente en andere partners

De bibliotheek is een onafhankelijke instelling. Dat zou af en toe tot verschil van inzicht kunnen leiden met een andere voordeurdeler, de gemeente. Van der Kruijff: ‘Formeel bekeken, is er sprake van een subsidierelatie met de bibliotheek. Daarover voeren we uiteraard regelmatig gesprekken, maar die staan los van de vraag of je samen in één pand wilt zitten. Die intentie is er en die intentie wordt door alle partijen gedeeld. Af en toe zullen de wenkbrauwen wellicht omhooggaan bij de gemeente vanwege bepaalde activiteiten van de bibliotheek, maar dit soort zaken wordt goed geborgd in een programmaraad. Als gemeente hebben we ons nog nooit bemoeid met de inhoudelijke programmering van de bibliotheek en dat zullen we straks evenmin doen. De onderlinge verhouding is goed.’

Dromen
Wat kan de gemeente leren van de bibliotheek? Van der Kruijff: ‘Goede vraag. Zo heb ik er nog nooit naar gekeken. Laat ik het zo zeggen: de bibliotheek is er goed in zichzelf de vraag te stellen waartoe zij op aarde is en wat zij moet doen om haar maatschappelijke doelen te bereiken. Dat vertrekpunt spreekt mij heel erg aan. Het begint met dromen, hoe moeilijk het in de praktijk vaak ook is om die te verwezenlijken. Het begint niet met een beperking qua geld of vierkante meters, maar met een ideaal. Op die manier is het Dordthuis ook ontstaan.’

Wanneer heeft men in Dordrecht bereikt wat men wil? Burggraaf: ‘Ik ben tevreden als bezoekers van buiten de stad zeggen: we zijn weliswaar op weg naar het winkelgebied, maar we nemen eerst een kijkje in het Dordthuis, want wat daar gebeurt is aantrekkelijk. Ook hoop ik dat het gebouw voor Dordtenaren de vanzelfsprekende start zal zijn van hun bezoek aan de binnenstad. Er komt een prachtige Secret Garden, en er komen aantrekkelijke werkplekken, het gebouw zal bruisen en mensen nieuwsgierig maken, waardoor ze vaker terugkomen.’ Van der Kruijff: ‘Ik maak me geen enkele zorg of mensen daar massaal naartoe gaan trekken. Het publiek zal echt wel in groten getale komen, maar wat mij betreft is het zaak dat mensen straks in het Dordthuis juist dingen ontdekken waarvoor ze in eerste instantie niet kwamen, dat ze aangenaam verrast worden, dat er sprake is van meer interactie en dialoog. Kortom: dit gebouw moet meer teweegbrengen dan de optelsom van de samenstellende delen.’

Opmerking redactie
*Een verblijfssingel is een term uit de stedenbouw en watermanagement. Het verwijst naar een brede watergang (singel) in een woonwijk of stedelijk gebied die specifiek is ingericht om de leefomgeving aantrekkelijker te maken. In tegenstelling tot een gewone sloot of afvoerkanaal, die puur functioneel zijn voor de afvoer van water, heeft een verblijfssingel een dubbele functie: waterbeheer én recreatie/verblijfskwaliteit.

Nabij de plek waar de Merwede zich splitst in de Noord en Oude Maas gaat in de tweede helft van dit jaar een bijzonder nieuwbouwcomplex open voor het publiek. Dordrecht is dan in de vorm van het Dordthuis een stedelijk icoon rijker. In het gebouw vinden behalve de bibliotheek ook de dienstverlening van de gemeente Dordrecht, de Sociale Dienst Drechtsteden, de VVV en Dordrecht Marketing & Partners onderdak. Wat was voor de gemeente de reden om 115 miljoen euro aan gemeenschapsgeld te investeren in deze multifunctionele accommodatie, is een van de vragen die we voorleggen aan de verantwoordelijke wethouders Maarten Burggraaf (VVD) en Wim van der Kruijff (CDA). Ook aanwezig bij het gesprek in het Stadskantoor: Ankie Kesseler, directeur-bestuurder van Bibliotheek AanZet, die naast Dordrecht ook werkzaam is in de gemeenten Alblasserdam, Albrandswaard, Barendrecht, Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Hendrik-Ido-Ambacht, Molenlanden, Papendrecht, Ridderkerk, Sliedrecht en Zwijndrecht.

Uitzicht
Geen overbodige luxe om de gemeentelijke dienstverlening over te hevelen naar een nieuw onderkomen, is de eerste gedachte die de bezoeker van het Dordtse Stadskantoor treft. Niet dat er sprake is van een bouwval, maar gedateerd oogt het allemaal wel. Daar staat tegenover dat het uitzicht over de stad vanuit de zevende etage, waar we in een van de vergaderruimtes door de wethouders worden ontvangen, er absoluut mag zijn. Met trots wijzen beiden ons op de Grote of Onze-Lieve-Vrouwe-kerk, die in de verte staat te stralen in de zon, én op de locatie even verderop aan de Spuiboulevard waar het Dordthuis inmiddels het hoogste punt heeft bereikt en meer en meer kleur op de wangen begint te krijgen. Na jaren van discussie is het dus eindelijk zover: ’s lands oudste bibliotheek (1899) krijgt een nieuwe centrale vestiging. Waarom heeft men in de stad van de gebroeders De Witt, Cees Buddingh’ en René van der Gijp ditmaal de knoop wel doorgehakt? Maar voor we op die vraag ingaan, vragen we de wethouders hoe het zit met de onderlinge afbakening van hun verantwoordelijkheid voor het bibliotheekwerk in het 123.000 inwoners tellende Dordrecht.

Burggraaf: ‘Ik ben sinds 2018 wethouder en in die hoedanigheid begonnen met het ontwikkeltraject van het Dordthuis. Dat jaar hebben we het besluit genomen om iets nieuws te bouwen en niet te gaan renoveren. Mijn verantwoordelijkheid zit in de portefeuille stadsontwikkeling en meer specifiek het Dordthuis.’ Van der Kruijff: ‘In mijn portefeuille zit alles wat met de bibliotheekvoorziening in de gemeente Dordrecht te maken heeft. Daarnaast richt ik me, samen met een collega, op sociale zaken, en ook de Sociale Dienst gaat gebruikmaken van het Dordthuis. Omdat het Dordthuis straks meerdere functies herbergt, zitten we in de aanloop naar de verhuizing vaak met diverse partijen om tafel.’

Op de website van de VVD noemt Burggraaf zich een zelfgekozen Dordtenaar. Wat bedoelt hij daarmee? ‘Ik ben niet geboren in Dordt, maar heb wel gekozen voor deze mooie stad. Mijn kinderen zijn hier geboren, vanaf 2014 was ik raadslid, dus onderhand voel ik mij helemaal geworteld in Dordrecht. In mijn leven ben ik vaak verhuisd, maar ik heb me nog nooit zo verbonden gevoeld aan een stad als deze.’ Geldt die typering ook voor Van der Kruijff? ‘De term gekozen Dordtenaar zou ik niet bedacht hebben, maar is wel op mij van toepassing. Op mijn 24^ste– inmiddels meer dan veertig jaar geleden – ben ik in Dordrecht gaan wonen. Ook mijn kinderen zijn hier geboren, en net als Maarten voel ik mij hier volkomen thuis.’

Almere, Arnhem, Amersfoort, Deventer, Groningen: in deze en andere Nederlandse steden verrezen de afgelopen jaren prachtige nieuwe openbare bibliotheken. Dit jaar verhuist ook ’s lands oudste bibliotheek na decennia van verhitte discussies naar een kersvers onderkomen in Dordrecht. In een eerder artikel in Bibliotheekblad schetste Ankie Kesseler, directeur-bestuurder van Bibliotheek AanZet, de aanloop naar het Dordthuis. In dit interview gaan de twee verantwoordelijke wethouders van Dordrecht nader op het gekozen concept in. Een concept dat draait om de samenwerking tussen bibliotheek, gemeente en andere partners.

Tekst: EIMER WIELDRAAIJER
• foto’s: zie credits langs zijkant